Πράσινη Οικονομία, Ψηφιακός Μετασχηματισμός & Δια Βίου Μάθηση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

Τα θέματα που αφορούν τον επενδυτικό & αναπτυξιακό προγραμματισμό, όπως και τη διοίκηση των οικονομικών αξιών στους ΟΤΑ αποτελούν κομβικό στοιχείο σε μία αποτελεσματική, αποδοτική και ποιοτική διοίκηση. Στην κατεύθυνση αυτή αναδεικνύεται ως κεντρικός γνώμονας ένα τρίπτυχο με τρεις άξονες:

-η μετάβαση σε μια Πράσινη Οικονομία;

-η ανάπτυξη ενός πλαισίου Ψηφιακού Μετασχηματισμού με εισαγωγή καινοτομίας στις υπηρεσιακές λειτουργίες; Και

-η διαρκής ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού των ΟΤΑ μέσω ενός ολοκληρωμένου σχεδίου Δια Βίου Μάθησηςκαι της εφαρμογής του για ανάπτυξη, ενίσχυση και αναβάθμιση δεξιοτήτων.

1. Ένα Τρίπτυχο Διαλειτουργικότητας

Το τρίπτυχο Πράσινη Οικονομία, Ψηφιακός Μετασχηματισμός, Ανάπτυξη, Ενίσχυση & Αναβάθμιση Δεξιοτήτων Ανθρώπινου Δυναμικού, περικλείει πλειάδα θεμάτων που αφορούν την περιβαλλοντική νομοθεσία, τις πράσινες προμήθειες, την παραγωγή και εξοικονόμηση ενέργειας, την αξιοποίηση της τοπικής περιουσίας, τη χρήση της αγροτικής γης, τους υδατικούς πόρους, την υγεία, την τήρηση διαδικασιών, την εισαγωγή καινοτομίας, τις ψηφιακές λειτουργίες για διαχείριση πόρων & εκκαθάριση δαπανών, την διαχείριση αρχείων, όπως και την ανάπτυξη συστημάτων ενίσχυσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η έγκαιρη και επαρκής πληροφόρηση και γνώση, η απαραίτητη τεχνογνωσία, η ανταλλαγή καλών πρακτικών στα θέματα αυτά είναι ιδιαίτερα πολύτιμη, καθώς τα αντικείμενα αυτά απασχολούν με μεγάλη συχνότητα τη λειτουργία συνολικά των ΟΤΑ και ιδιαίτερα της διοικητικής, της οικονομικής και της τεχνικής υπηρεσίας στους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Η αγαστή συνεργασία με κεντρικό στοιχείο την ομαδικότητα και τη διαβουλευτική λήψη αποφάσεων συμβάλει καταλυτικά στη διαλειτουργία και συνεννόηση μεταξύ αιρετών, τεχνοκρατών και υπηρεσιακών στελεχών των ΟΤΑ. Το πλέον κρίσιμο στοιχείο που παράγεται από τη διαδικασία αυτή αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στη φράση: «Η Γνώση είναι Δύναμη – Η Τεχνογνωσία Προστασία»

Το τρίπτυχο της διαλειτουργικότητας επικεντρώνεται και αποτελεί τη βέλτιστη προσέγγιση – λύση στις οργανωτικές και διοικητικές αλλαγές, που έχουν επιφέρει οι θεσμικές αλλαγές του 2019-2021 στην Τοπική Αυτοδιοίκηση της χώρας, στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας και στην προετοιμασία για τους νέους επενδυτικούς και χρηματοδοτικούς ορίζοντες, που διανοίγονται δυναμικά.

Τα χρονικά ορόσημα της τρέχουσας περιόδου είναι:

-η ολοκλήρωση της Προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ 2014-2020;

-η έναρξη της νέας Προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ 2021-2027; και

-η υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας ‘Ελλάδα 2.0’.

Τα κρίσιμα αυτά ορόσημα, παρουσιάζονται ως κρίσιμες ευκαιρίες και προκλήσεις για την Τοπική Αυτοδιοίκηση α’ και β’ βαθμού.

Στην κατεύθυνση αυτή είναι επιβεβλημένες, οι διαδικασίες για μετάβαση σε μια περισσότερο Περιβαλλοντική – Πράσινη Οικονομία, η ανάγκη για εισαγωγή καινοτομίας και Ψηφιακό Μετασχηματισμό, όπως και η επένδυση σε ανάπτυξη Νέων Δεξιοτήτων και η ενίσχυση των ήδη υφιστάμενων στο ανθρώπινο δυναμικό των ΟΤΑ. Αναντίρρητα, τα ανωτέρω προβάλλουν ως κομβικές προτεραιότητες – αναγκαιότητες αρχικά μέχρι το 2023 και καταλυτικά για την περίοδο 2024-2028 στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Με την συμπλήρωση 34 μηνών αιρετής διοίκησης (από τον Σεπτέμβριο του 2019-Ιούνιο 2022), οι δημοτικές αρχές που αναδείχθηκαν στις εκλογές του 2019 οφείλουν να είναι οικείες με τις χρηματοπιστωτικές δυνατότητες που διανοίγονται, τις χρηματοδοτικές πηγές που είναι στη διάθεσή τους, όπως και με το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για μετάβαση σε πράσινη οικονομία, για ψηφιακό μετασχηματισμό με εισαγωγή καινοτομίας και για τη διαρκή επένδυση στις δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού των ΟΤΑ. Αυτή η προσέγγιση αποτελεί μια στοχευμένη προσπάθεια επίλυσης των θεμάτων που διαμορφώνουν και απασχολούν διαχειριστικά τη διοικητική, την οικονομική και την τεχνική καθημερινότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

2. Πράσινη Οικονομία & Τοπικές Πολιτικές Μετάβασης

Η επιδίωξη της οικονομικής ανάπτυξης με επενδύσεις στην Πράσινη Οικονομία και την Ψηφιακή Μετάβαση είναι πλέον μια Παγκόσμια τάση. Η Ευρωπαϊκή Ενωση πρωτοπορεί και έχει ήδη αναλάβει δέσμευση με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (2019), για δραστική μείωση των κρίσιμων εκπομπών έως το 2030.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι μια δέσμη πρωτοβουλιών πολιτικής, η οποία έχει ως στόχο να θέσει την ΕΕ σε τροχιά προς την Πράσινη Μετάβαση, με απώτερο στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050. Στηρίζει τον μετασχηματισμό της ΕΕ σε μια δίκαιη και ευημερούσα κοινωνία με σύγχρονη και ανταγωνιστική οικονομία. Η Συμφωνία υπογραμμίζει την ανάγκη για μια ολιστική και διατομεακή προσέγγιση, στο πλαίσιο της οποίας όλοι οι σχετικοί τομείς πολιτικής συμβάλλουν στην επίτευξη του απώτερου στόχου για το κλίμα.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία δρομολογήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Δεκέμβριο του 2019 και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την έλαβε υπό σημείωση κατά τη σύνοδο του Δεκεμβρίου το ίδιο έτος. Η απόφαση της ΕΕ περιλαμβάνει μια δέσμη με αλληλένδετες πρωτοβουλίες που καλύπτουν το κλίμα, το περιβάλλον, την ενέργεια, τις μεταφορές, τη βιομηχανία, τη γεωργία και τη βιώσιμη χρηματοδότηση.[1]

Η μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα θα δημιουργήσει σημαντικές ευκαιρίες, όπως δυνατότητες για οικονομική ανάπτυξη, νέα επιχειρηματικά μοντέλα και αγορές, νέες θέσεις εργασίας και τεχνολογική ανάπτυξη.

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, θα υποβληθεί Σχέδιο Αξιολόγησης Επιπτώσεων για την αύξηση του στόχου μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της ΕΕ για το 2030 σε τουλάχιστον 50% και προς 55% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Αυτός ο ενδιάμεσος στόχος μείωσης εκπομπών το 2030 αντιπροσωπεύει μεσοσταθμική παγκόσμια μείωση, ενώ οι προηγμένες οικονομίες αναμένεται να συνεισφέρουν περισσότερο από τις λιγότερο αναπτυγμένες.

Η στόχευση αυτή επιδιώκει τα ακόλουθα:

-την επανεξέταση κάθε υφιστάμενου νόμου σχετικά με τα πλεονεκτήματα του κλίματος; και

-την εισαγωγή νέας νομοθεσίας για την κυκλική οικονομία, την ανακαίνιση κτιρίων, τη βιοποικιλότητα, τη γεωργία και την καινοτομία.[2]

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα είναι η «στιγμή της Σελήνης» της Ευρώπης, καθώς το Σχέδιο θα κάνει την Ευρώπη την πρώτη ουδέτερη για το κλίμα ήπειρο.[3] Στην ίδια κατεύθυνση, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όρισε τον Frans Timmermans ως Εκτελεστικό Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Στις 13 Δεκεμβρίου 2019, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να συνεχίσει τις διαδικασίες για το Σχέδιο, με την εξαίρεση της Πολωνίας. Στις 15 Ιανουαρίου 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε επίσης υπέρ της Πράσινης Συμφωνίας, με αιτήματα για πιο φιλόδοξους στόχους.

Η Ελλάδα κινείται θετικά προς αυτήν την κατεύθυνση, ενθαρρύνοντας την υιοθέτηση και θέση σε εφαρμογή καλών πρακτικών βιώσιμης ανάπτυξης στο πεδίο της πράσινης οικονομίας.

Η κίνηση αυτή πιστοποιείται θετικά με την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» (Ταμείο Ανάκαμψης), που ανάμεσα σε άλλα εντάσσονται και 20 έργα με Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) ύψους συνολικά 4 δις ευρώ. Τα έργα αυτά δημιουργούν το πλαίσιο για το ψηφιακό και πράσινο μέλλον των πόλεων.[4]

Κάθε αναπτυξιακή διαδικασία πρέπει να σηματοδοτείται από τη συμβολή της στην Πράσινη Μετάβαση και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος αποτελεί κομβικής σημασίας στόχο για τις τοπικές αρχές. Η περιβαλλοντική επίδοση των Δήμων, πρέπει να συνδέεται με μια διακριτή Τοπική Στρατηγική Βελτίωσης του Περιβαλλοντικού Αποτυπώματος, υιοθετώντας σύγχρονες περιβαλλοντικές πολιτικές. Είναι απαραίτητη η λήψη πρωτοβουλιών και η υλοποίηση έργου περιβαλλοντικής πολιτικής, σε θέματα στρατηγικής, διαδικασιών, βελτίωσης κόστους και κανονιστικής συμμόρφωσης.

Τοπική Αυτοδιοίκηση & Πράσινη Μετάβαση

Το διακύβευμα των βιώσιμων (sustainable), έξυπνων (smart) και πράσινων (green) πόλεων αποτελεί το πολιτικό αφήγημα της νέας εποχής για τις σύγχρονες πόλεις, ενώ η σύγχρονη πρωτοποριακή πολιτική των πόλεων εκφράζεται σε παγκοσμιοποιημένο επίπεδο σήμερα μέσα από το τρίπτυχο πράσινη, ανθεκτική, έξυπνη πόλη.[5]

Οι Δήμοι πρέπει να επενδύσουν σε πολιτικές που να είναι φιλικές προς το περιβάλλον και να στοχεύουν στη μετάβαση στην πράσινη οικονομία με μείωση του αποτυπώματος άνθρακα ή περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καθώς η κλιματική αλλαγή είναι πλέον μια πραγματικότητα.[6]

Για να βελτιώσουμε (μειώσουμε) το περιβαλλοντικό μας αποτύπωμα οφείλουμε να σχεδιάσουμε και να εφαρμόσουμε πολιτικές στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, που να οδηγούν:

-Στην ενεργειακή αναβάθμιση του χώρου εργασίας και κατοικίας.

-Στην ανάλογη αναπροσαρμογή των διατροφικών συνηθειών μας.

-Στον περιορισμό της χρήσης ακόμη και στην πλήρη κατάργηση χρήσης των πλαστικών μιας χρήσης.

-Στην εντατικοποίηση της προσπάθειας για ανακύκλωση, επισκευή και επανάχρηση υλικών.

-Στην υιοθέτηση της πράσινης μετακίνησης με χρήση υβριδικών μέσων ή της ηλεκτροκίνησης.

-Στην εξοικονόμηση στην κατανάλωση νερού.

Για την επόμενη θητεία των οργάνων των ΟΤΑ (Δήμοι και Περιφέρειες) πρέπει να εκπονηθεί ο Πολιτικός Χάρτης Πράσινων Πρωτοβουλιών και Δράσεων, που θα στοχεύει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών από τους οικείους ΟΤΑ, όπως και τα στελέχη του, για τις διαθέσιμες “πράσινες” πρακτικές, με ενίσχυση του μηνύματος της οικολογικής συνείδησης, αλλά και της αναγκαιότητας για πράσινη μετάβαση στην εποχή μας.

Οι βιώσιμες, έξυπνες και πράσινες πόλεις αποτελούν ένα νέο πρότυπο μιας υγιούς και σταθερής ανάπτυξης που ανταποκρίνεται στο μέλλον. Η προσαρμογή των δημοτικών λειτουργιών, των υπηρεσιών, των έργων και των υποδομών στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας με αντιμετώπιση των επιπτώσεων που επιφέρει η κλιματική αλλαγή είναι αναγκαία συνθήκη για το σχεδιασμό και τον προγραμματισμό σήμερα.

3. Ψηφιακός Μετασχηματισμός & Τοπικές Λειτουργίες

Ο ψηφιακός και τεχνολογικός μετασχηματισμός αυξάνει την παραγωγική ευελιξία και την παραγωγικότητα και αποτελεί ευκαιρία για την παραγωγική και βιομηχανική αναζωογόνηση της Ευρώπης, αλλά συνάμα και της χώρας μας και την αναδιάρθρωση του παραγωγικού υποδείγματός της. Σημαντική διάσταση της στρατηγικής αυτής αποτελεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός του κράτους, με στόχο την προσφορά εύχρηστων ψηφιακών υπηρεσιών προσανατολισμένων στις ανάγκες των χρηστών. Η Δημόσια Διοίκηση σχεδιάζει και εφαρμόζει ευέλικτα μοντέλα για σχεδιασμό και υλοποίηση νέων ψηφιακών λύσεων, ενσωματώνοντας καινοτόμες μεθόδους και τεχνολογίες αιχμής σε όλους τους τομείς και πεδία δράσης της.

Η Ελλάδα έχει αντιληφθεί την αναγκαιότητα της μετάβασής της προς την ψηφιακή οικονομία και κοινωνία, ως άμεση προτεραιότητα. Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης (ΥΨηΔ) λειτουργεί συντονισμένα και συνεργάζεται με το δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, την τοπική αυτοδιοίκηση, τους ερευνητικούς & τεχνολογικούς φορείς, την ακαδημαϊκή – επιστημονική κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών, για τον εκσυγχρονισμό της, την καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη και της επιχείρησης, και τη δημιουργία νέων, επιπρόσθετων πηγών οικονομικής ανάπτυξης.

Το ΥΨηΔ προωθεί σημαντικές παρεμβάσεις για την απόκτηση και ενίσχυση ψηφιακών δεξιοτήτων από όλους τους πολίτες, καθώς η σύγχρονη Δημόσια Διοίκηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση αναπτύσσει μια νέα φιλοσοφία σε σχέση με την εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων ενισχύοντας την ψηφιακή κατάρτιση του δυναμικού της.[7]

Tο Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός» (ΠΨηΜετ) συμβάλλει στο όραμα για την Ψηφιακή Ελλάδα και στην προαγωγή του οικονομικού μετασχηματισμού της χώρας στοχεύοντας κυρίως:[8]

-στην παροχή νέων και αναβαθμισμένων δημόσιων ψηφιακών υπηρεσιών και εφαρμογών προς επιχειρήσεις και πολίτες;

-στη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας ψηφιακών συστημάτων και υπηρεσιών;

-στην ανάπτυξη ψηφιακών πλατφορμών υποστήριξης της επιχειρηματικής δραστηριότητας;

-στην εξασφάλιση συνδεσιμότητας υπερυψηλής ταχύτητας;

-στην κάλυψη των αναγκών σε ψηφιακές δεξιότητες; και

-στην αξιοποίηση και ενσωμάτωση τεχνολογιών αιχμής.

Ο Προϋπολογισμός του ΠΨηΜετ 2021-2027 ανέρχεται σε 943.004.310 ευρώ με δημόσια δαπάνη.

Τοπική Αυτοδιοίκηση & Έξυπνες Πόλεις με Οφέλη για τους Δημότες

Το Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός» (ΠΨηΜετ) είναι ήδη σε εξέλιξη για τους 16 Δήμους άνω των 100.000 κατοίκων συν τα Τρίκαλα, λόγω της σημαντικής ψηφιακής υποδομής που έχουν ήδη αναπτύξει. Η χρηματοδότηση του πρώτου σταδίου, ύψους 90 εκατομμυρίων ευρώ, γίνεται με πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.[9] Συνολικά, για την επενδυτική πρωτοβουλία των «Έξυπνων Πόλεων» έχουν προϋπολογιστεί 88 εκατ. ευρώ, συν 2 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία μιας κεντρικής πλατφόρμας διανομής ανοιχτών δεδομένων, η οποία θα περιλαμβάνει και τεχνική υποστήριξη στους δικαιούχους.

Στόχος των έργων για τις μεγάλες πόλεις είναι η αντιμετώπιση των νέων οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών προκλήσεων, λόγω της συνεχιζόμενης αστικοποίησης και της αύξησης του παγκόσμιου πληθυσμού, που οδηγούν σε αυξημένη ζήτηση για κατάλληλες υπηρεσίες, πολλαπλασιάζοντας παράλληλα τις ενεργειακές και υδρευτικές ανάγκες, τον όγκο των αποβλήτων, την κινητικότητα κλπ. Κρίσιμη παράμετρος στο σχεδιασμό έξυπνων πόλεων θα αποτελέσει η χρήση τεχνολογιών Τεχνητής Νοημοσύνης και Διαδικτύου των Πραγμάτων (IoT).

Με το Πρόγραμμα των «Έξυπνων Πόλεων» δίνεται η δυνατότητα σε όλους τους Δήμους πλέον να ευθυγραμμιστούν με την κεντρική διοίκηση αναφορικά στον τομέα του ψηφιακού μετασχηματισμού. Σκοπός του προγράμματος είναι η αναβάθμιση της καθημερινότητας των δημοτών και των τοπικών κοινωνιών, με την επιλογή εκείνων των ψηφιακών έργων που ανταποκρίνονται καλύτερα στις προτεραιότητες κάθε Δήμου, μέσα από έναν κατάλογο έργων που διαρθρώνονται σε επτά κατηγορίες:

  • -Βιώσιμη Μετακίνηση
  • -Εξοικονόμηση Ενέργειας
  • -Μείωση Ενεργειακού Αποτυπώματος Δημοτικών Κτιρίων
  • -Βελτίωση Εξυπηρέτησης Πολίτη και Επιχείρησης
  • -Βελτίωση Ποιότητας Ζωής
  • -Ενίσχυση Τοπικής Δημοκρατίας, Διαβούλευσης και Διαφάνειας
  • -Προστασία από Κυβερνοεπιθέσεις και Ενίσχυση Ψηφιακών Υποδομών)

Στην κατεύθυνση της ενσωμάτωσης έξυπνων λειτουργιών (smart city functions) στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, το Υπουργείο Επικρατείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανακοίνωσε ειδικό Πρόγραμμα για Έξυπνες Πόλεις, όπου από την 1η Ιουλίου 2022, 315 Δήμοι από όλη την Ελλάδα θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν και να χρηματοδοτηθούν για τις δράσεις τους. Ειδικότερα, οι Δήμοι με πληθυσμό μέχρι τις 100 χιλιάδες κατοίκους, θα μπορούν να υποβάλλουν τεχνικό δελτίο με τις προτάσεις τους στο Πρόγραμμα Έξυπνες Πόλεις για τον ψηφιακό μετασχηματισμό τους.[10] Η υποβολή των τεχνικών δελτίων αυτών – σχεδίων θα πραγματοποιείται ψηφιακά, μέσω του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος του ΕΣΠΑ (ΟΠΣ ΕΣΠΑ).

Η δράση αυτή για τους 315 Δήμους χρηματοδοτείται με περίπου 230 εκατομμύρια ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάκαμψης (ΕΤΠΑ). Τα ποσά που έχουν στη διάθεσή τους οι Δήμοι κυμαίνονται από 210.000 ευρώ (για τους πολύ μικρούς δήμους) μέχρι 2.770.000 ευρώ (για τους δήμους με πληθυσμό λίγο μικρότερο των 100.000 κατοίκων). Επισημαίνεται ότι κάθε Δήμος γνωρίζει εκ των προτέρων το ύψος χρηματοδότησης, ώστε να επιλέξει τις κατάλληλες δράσεις.

Δράσεις Ψηφιακού Μετασχηματισμού για τις Ελληνικές Πόλεις

Αναλυτικά, οι 38 δράσεις, ανάμεσα στις οποίες κάθε Δήμος καλείται να επιλέξει εκείνες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του, είναι οι ακόλουθες:[11]

1. Έξυπνο Σύστημα Ελεγχόμενης Στάθμευσης (ΣΕΣ).

2. Έξυπνες στάσεις ΜΜΜ.

3. Έξυπνο σύστημα διασφάλισης προσβασιμότητας ατόμων με κινητικά προβλήματα.

4. Έξυπνες διαβάσεις πεζών και φιλικές προς ΑμεΑ.

5. Συστήματα ενημέρωσης για την κυκλοφορία.

6. Έξυπνοι κάδοι απορριμμάτων.

7. Διασύνδεση λαμπτήρων σε κεντρικό υπολογιστικό κέντρο διαχείρισης.

8. Οργάνωση Γραφείου Κίνησης και Διαχείριση Δημοτικού στόλου οχημάτων.

9. Έξυπνα συστήματα ενεργειακής διαχείρισης δημοτικών και σχολικών κτιρίων.

10. Έξυπνα συστήματα ηλεκτροφωτισμού εντός δημοτικών κτιρίων.

11. Έξυπνος Οδηγός Πόλης / Δήμου με καταγραφή τοπικών επιχειρήσεων και ανάδειξη προσφορών.

12. Σύστημα διαχείρισης δημοτικών κοιμητηρίων και ψηφιοποίηση φακέλων.

13. Πλατφόρμα διαχείρισης παιδικών σταθμών, ενημέρωσης γονέων με smart εφαρμογή.

14. Ψηφιακή Πλατφόρμα διαχείρισης ευπαθών ομάδων.

15. Διαχείριση κλειστών και ανοικτών χώρων άθλησης, πολιτισμού και ψυχαγωγίας (προγραμματισμός μαθημάτων, ενημέρωση γονέων, αγώνες, μαζικός αθλητισμός κλπ.).

16. Ψηφιακή Πλατφόρμα Διαχείρισης Λαϊκών Αγορών.

17. Σύστημα ηλεκτρονικής διακίνησης εγγράφων και ψηφιακών υπογραφών.

18. Σύστημα διαχείρισης ηλεκτρονικών πληρωμών.

19. Παροχή συστημάτων τηλεϊατρικής σε ευπαθείς ομάδες για απομακρυσμένη διάγνωση.

20. Πολιτιστικές – Αθλητικές εκδηλώσεις – Διαχείριση ηλεκτρονικού εισιτηρίου.

21. Εγκατάσταση έξυπνων συστημάτων μέτρησης ποιότητας αέρα στην επικράτεια του δήμου.

22. Εγκατάσταση έξυπνων συστημάτων μέτρησης ποιότητας υδάτων (πόσιμου, ποταμών, λιμνών και θαλασσών σε βιομηχανικές εφαρμογές κλπ.).

23. Ψηφιοποίηση και σύστημα διαχείρισης φακέλων ΔΕΥΑ.

24. Έξυπνο σύστημα προειδοποίησης και αντιμετώπισης κινδύνων (πλημμυρικών φαινομένων, πυρκαγιάς , σεισμού κλπ.) εντός των ορίων του δήμου και σύμφωνα με τις αρμοδιότητες τους.

25. Σύστημα έξυπνης άρδευσης.

26. Σύστημα διαχείρισης αστικού πρασίνου και κοινοχρήστων χώρων.

27. Ψηφιοποίηση καταλόγων δημοτικών βιβλιοθηκών – Δημιουργία έξυπνης δημοτικής βιβλιοθήκης.

28. Ψηφιοποίηση τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς

29. Ανάπτυξη ψηφιακού διδύμου (digital twin) πόλης.

30. Ηλεκτρονικό Σύστημα Διαβούλευσης Προϋπολογισμού, Τεχνικού Προγράμματος.

31. Ηλεκτρονικό Σύστημα Διαβούλευσης Κανονιστικών Αποφάσεων.

32. Ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης και οργάνωσης της Διοίκησης και της επιχειρησιακής ικανότητας των ΟΤΑ.

33. Υλοποίηση δημόσιων δεικτών μέτρησης απόδοσης σύμφωνα με ISO 37122, προσαρμοσμένο στις ελληνικές συνθήκες.

34. Ολοκληρωμένη υποδομή προστασίας από Κυβερνοεπιθέσεις (Network Firewall, Endpoint Security κλπ.) και παροχή συστήματος τηλεργασίας.

35. Κεντρική ενιαία πλατφόρμα διαχείρισης και συλλογής δεδομένων δράσεων ψηφιακού μετασχηματισμού των ΟΤΑ.

36. Ψηφιακή Πλατφόρμα συνεδριάσεων συλλογικών οργάνων και επιτροπών.

37. Δημιουργία διασύνδεσης με δίκτυα υψηλής ταχύτητας μεταξύ δημοτικών κτιρίων – υποδομών.

38. Ηλεκτρονική Τιμολόγηση.

Παραδειγματικές Αναφορές Ψηφιακών Εφαρμογών σε Δήμους

Υπάρχουν ήδη χαρακτηριστικά παραδείγματα Δήμων που έχουν προχωρήσει και εισάγει μια σειρά από καινοτομίες στο πεδίο του Ψηφιακού Μετασχηματισμού. Αναφέρουμε ενδεικτικά μόνο μερικές περιπτώσεις:[12]

-Τρίκαλα: e-ΚΕΠ (Αυτοματοποιημένο Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολίτη)

-Κομοτηνή: Ευρωπαϊκή διάκριση για την αστική προσβασιμότητα με ψηφιακή καταγραφή

-Ιωάννινα: Μέλος της πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «100 Intelligent Cities Challenge»

-Ροδόπη: Χαρτογράφηση ΑμεΑ στο Νομό Ροδόπης

-Λάρισα: Διαδικτυακό διαχειριστικό σύστημα «novoville» για τις λειτουργίες του Δήμου

-Χαλκίδα: Έξυπνες Τεχνολογίες «έξυπνη» στάθμευση (Smart Parking) και «έξυπνος» φωτισμός (Smart Lighting)

-Ηράκλειο: «Ψηφιακό» Ηράκλειο με διαδικτυακή πρόσβαση σε 163 υπηρεσίες παροχής πληροφοριών, σε 29 υπηρεσίες υποβολής ηλεκτρονικών αιτήσεων και σε ηλεκτρονικές πληρωμές, free Wi-Fi

-Νέα Σμύρνη: Ψηφιακές Πληρωμές με ολοκληρωμένο διαλειτουργικό σύστημα και υπηρεσίες μιας στάσης

4. Δεξιότητες στο Ανθρώπινο Δυναμικό των ΟΤΑ

Οι δεξιότητες θεωρούνται στον 21ο αιώνα το «κλειδί» για οικονομική πρόοδο και κοινωνική ευημερία. Οι δεξιότητες συμβάλλουν άμεσα στην οικονομική ανάπτυξη, μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας, της τόνωσης της καινοτομίας και της υιοθέτησης νέων τεχνολογιών στον τρόπο εργασίας. Οι καλύτερες δεξιότητες μπορούν να βοηθήσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση να γίνει πιο ευημερούσα και επιτυχημένη, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας, περισσότερες και νέες επιχειρήσεις και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα.

Οι δεξιότητες είναι αυτές που μπορούν να κάνουν τη διαφορά και να αλλάξουν προς το καλύτερο τη ζωή των ανθρώπων τώρα και στο μέλλον. Με λίγα λόγια, οι καλύτερες δεξιότητες έχουν γίνει το κλειδί για καλύτερες θέσεις εργασίας και για μια καλύτερη ζωή. Η βελτίωση των δεξιοτήτων των ανθρώπων είναι μια πραγματική συνθήκη «win-win» για όλους: την οικονομία, την κοινωνία, τους εργοδότες και φυσικά για τα ίδια τα άτομα. Ο πλούτος που βρίσκεται κρυμμένος στις δεξιότητες του πληθυσμού είναι πολύ μεγαλύτερος από τα άμεσα οικονομικά οφέλη της αγοράς εργασίας. Αυτή είναι η έννοια του «Better Skills Better Jobs Better Lives», που αναγράφεται στην έκθεση του ΟΟΣΑ για τις δεξιότητες το 2015.[13]

Η νέα πραγματικότητα στη δημόσια διοίκηση και στην τοπική αυτοδιοίκηση, που καθοδηγείται από τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την άνοδο της τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης (AI), καθώς και τα νέα προϊόντα και υπηρεσίες, όπως και η ανάπτυξη της σχετικής τεχνογνωσίας, αλλάζουν τον τρόπο της εργασίας συνολικά. Τα προγράμματα κατάρτισης, επανακατάρτισης και αναβάθμισης σε δεξιότητες (skilling, upskilling, reskilling) για το ανθρώπινο δυναμικό των ΟΤΑ αποτελούν πλέον απαραίτητη προϋπόθεση, ώστε να αποκτήσουν τις απαραίτητες δεξιότητες που χρειάζονται τόσο για το σήμερα όσο και για το αύριο.

Τα Προγράμματα Κατάρτισης πρέπει να εστιάζουν στην αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών αιχμής στο πλαίσιο της διαρκούς αναβάθμισης των διοικητικών και ψηφιακών δεξιοτήτων των στελεχών του Δημόσιου Τομέα και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με απώτερο στόχο την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη λειτουργία και παροχή υπηρεσιών από τους δημόσιους οργανισμούς κάθε φύσης προς τους πολίτες.

Σκοπός των Προγραμμάτων Κατάρτισης για δημιουργία, ενίσχυση και αναβάθμιση δεξιοτήτων είναι η ανάπτυξη και πιστοποίηση ενός συνόλου γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων με βάση την Κοινοτική και την Εθνική νομοθεσία αλλά και πρακτική, τα διεθνή πρότυπα και τις καλές πρακτικές μέσα από ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο εκπαίδευσης. Τα Προγράμματα Κατάρτισης πρέπει να αναπτύσσονται στους ακόλουθους άξονες:

-Δημόσια Διοίκηση & Διακυβέρνηση,

-Ψηφιακές Δεξιότητες,

-Επαγγελματικές Δεξιότητες

-Προσωπικές – Κοινωνικές Δεξιότητες

Κορυφαίες Δεξιότητες του Μέλλοντος

Έρευνα από το World Economic Forum αποκαλύπτει ότι το 50% όλων των εργαζομένων θα χρειαστεί να αποκτήσει νέες δεξιότητες μέχρι το 2025, καθώς ο οικονομικός αντίκτυπος της πανδημίας και η αυξημένη αυτοματοποίηση στην εργασία έχουν ήδη αρχίσει να κάνουν αισθητή την παρουσία τους. Το Forum εκτιμά ότι μέχρι το 2025, 85 εκατομμύρια θέσεις εργασίας μπορεί να έχουν χαθεί λόγω της σχέσης μεταξύ ανθρώπων και μηχανών. Αλλά ακόμα περισσότερες θέσεις εργασίας, 97 εκατομμύρια, ίσως αναδυθούν, που θα είναι πιο προσαρμοσμένες στη νέα σχέση μεταξύ ανθρώπων, μηχανών και αλγορίθμων.[14]

Η αυξημένη χρήση της τεχνολογίας σημαίνει ότι οι δεξιότητες κάθε θέσης θα αλλάξουν τα επόμενα 5 χρόνια και το χάσμα στις δεξιότητες θα εξακολουθήσει να είναι μεγάλο. Οι 10 κορυφαίες δεξιότητες του μέλλοντος προβλέπεται να είναι:

  1. Αναλυτική σκέψη και καινοτομία.
  2. Ενεργητική μάθηση.
  3. Λύση πολύπλοκων προβλημάτων.
  4. Κριτική σκέψη και ανάλυση.
  5. Δημιουργικότητα, αυθεντικότητα και πρωτοβουλία.
  6. Ηγεσία και κοινωνική επιρροή.
  7. Χρήση της τεχνολογίας και έλεγχος.
  8. Τεχνολογικός σχεδιασμός και προγραμματισμός.
  9. Ανθεκτικότητα, αντοχή στο στρες και ευελιξία.
  10. Σκέψη και επίλυση προβλημάτων.

Κομβικές Προσωπικές – Κοινωνικές Δεξιότητες

Μια πραγματική αναγκαιότητα για το ανθρώπινο δυναμικό των ΟΤΑ και με δυναμική σχέση στο πλαίσιο της ομαδοσυνεργατικότητας των ςεργαζομένων στους Δήμους είναι οι κομβικές προσωπικές – κοινωνικές δεξιότητες:

  • Λειτουργική Συνομιλία & Ενεργητική Ακρόαση
  • Ανάπτυξη Επιχειρηματολογίας & Πειθώ
  • Διαχείριση Κρίσεων & Επίλυση Συγκρούσεων
  • Διαδικασίες & Μεθοδολογία Διαπραγματεύσεων
  • Μοντέλα & Ανάπτυξη Ικανοτήτων Ηγεσίας
  • Εφαρμογές Μεθοδολογίας Coaching

5. Τοπική Αυτοδιοίκηση με Παροχή Ποιοτικών Υπηρεσιών στον Πολίτη

Η βιώσιμη ανάπτυξη στην Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι ενταγμένη στην καθημερινότητα μας και αναφέρεται στη διαμόρφωση και υλοποίηση μιας δημόσιας πολιτικής, που εστιάζει στην ικανοποίηση των οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών αναγκών της κοινωνίας κατά τρόπο που να εξασφαλίζει τη βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ευημερία των πολιτών.

Επιβάλλεται ως μέγιστη αναγκαιότητα η πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων ανθρώπινων πόρων, όπως και των διαθέσιμων κονδυλίων και μέσων ενός δήμου. Στην κατεύθυνση αυτή, πρέπει να εγκατασταθεί και να λειτουργήσει ένα σύστημα δυναμικής αξιολόγησης με ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες αποδοτικότητας, όπως και εσωτερικού ελέγχου με στόχευση τη λογοδοσία διοίκησης και διαχείρισης. Οι διαδικασίες διοίκησης και οικονομικής διαχείρισης οδηγούν στην ανάπτυξη πλήθους τοπικών δημόσιων πολιτικών σε πλήθος πεδίων δράσης, όπως:

-βιώσιμη αστική κινητικότητα;

-πράσινες αναπλάσεις και νέες χρήσεις γης;

-ανακαίνιση και ενίσχυση τεχνικών και κτιριακών υποδομών;

-αξιοποίηση και καλλιέργεια αγροτικής γης;

-καταγραφή πάγιων ακίνητων και κινητών και επενδυτική ανάπτυξη τους;

-εφαρμογή σχεδιασμού και υλοποίησης τοπικής πράσινης συμφωνίας;

-εισαγωγή και διεύρυνση ηλεκτροκίνησης;

-εκπόνηση σχεδίου κυκλικής οικονομίας και εφαρμογή του;

-ανάπτυξη συνεργασιών με δομές κοινωνικής οικονομίας για βέλτιστη λειτουργία κοινωνικών πολιτικών;

-σχεδιασμό και υλοποίηση στρατηγικής ψηφιακού μετασχηματισμού στις λειτουργίες;

-ανίχνευση εκπαιδευτικών – επιμορφωτικών αναγκών για το ανθρώπινο δυναμικό του Δήμου και υλοποίηση του;

-εκπόνηση στρατηγικού σχεδιασμού και επιχειρησιακού προγραμματισμού με δυναμική προοπτική ανάπτυξης και εξωστρέφειας.

Οι θεματικές των δράσεων μιας δυναμικής Δημοτικής αρχής με στρατηγικές προοπτικές αποτελούν κομβικό στοιχείο επιτυχίας για ένα Δήμο που επιδιώκει μία αποτελεσματική και ποιοτική διοίκηση με μετάβαση σε Πράσινη Οικονομία, με Ψηφιακό Μετασχηματισμό στις υπηρεσιακές λειτουργίες και στην διαρκή ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού μέσω της Δια Βίου Μάθησης.

Δρ. Μιχάλης Χρηστάκης

Πολιτικός & Διοικητικός Επιστήμονας, Δρ. Διεθνών Σχέσεων, Ειδίκευση στις Ευρωπαϊκές Πολιτικές & Χρηματοδοτήσεις, Γενικός Γραμματέας Δήμου Νέας Σμύρνης

Πρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Γενικών Γραμματέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης “Κλεισθένης”

([email protected])


[1] Πηγή: https://www.consilium.europa.eu/el/policies/green-deal/.

[2] Πηγή: https://www.consilium.europa.eu/el/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/.

[3] Πηγή: Simon, Frédéric (11 Δεκεμβρίου 2019). «EU Commission unveils ‘European Green Deal’: The key points»www.euractiv.com (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2019.

[4] Πηγή: Επένδυση σε πράσινες και έξυπνες πόλεις μέσω Ταμείου Ανάκαμψης και ΣΔΙΤ https://www.economix.gr/2022/05/26/prasines-kai-exypnes-poleis-me-ergaleio-tis-sdit-kai-to-tameio-anakampsis/ και https://www.economix.gr/2022/05/25/karagiannis-prasines-kai-exypnes-poleis-me-ergaleio-tis-sdit-kai-to-tameio-anakampsis/.

[5] Πηγή: Τι χρειάζεται η «πράσινη συμφωνία» https://www.ot.gr/2022/04/25/apopseis/experts/ti-xreiazetai-i-prasini-symfonia/.

[6] Το Περιβαλλοντικό Αποτύπωμα αναφέρεται στο σύνολο των επιπτώσεων των ανθρώπινων δραστηριοτήτων επί της γης, του νερού και της ατμόσφαιρας και προκύπτει τόσο από τους φυσικούς πόρους που απαιτούνται για την παραγωγή των προϊόντων και των υπηρεσιών που καταναλώνουμε, όσο και από τη διάθεση των αποβλήτων, που προκύπτουν από αυτή την κατανάλωση. Στην πράξη είναι η σχέση κατανάλωσης με την αναπλήρωση των φυσικών πόρων που απαιτούνται για τη διαβίωση μας. Συγκεκριμένα στη χώρα μας καταναλώνουμε τους φυσικούς πόρους 2,5 φορές ταχύτερα σε σχέση με το χρόνο που χρειάζονται τα οικοσυστήματα προκειμένου να τους αναπληρώσουν.

[7] Πηγή: https://www.digitalplan.gov.gr/dimosievma/102/programma-psifiakos-metaschimatismos-2021-2027/.

[8] Πηγή: Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός» (ΠΨηΜετ) ttps://www.digitalplan.gov.gr/dimosievma/102/programma-psifiakos-metaschimatismos-2021-2027.

[9] Για το Πρόγραμμα Έξυπνες Πόλεις με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, προβλέπονται: για το Δήμο Αθηναίων (20 εκατ. ευρώ), για το Δήμο Θεσσαλονίκης (13 εκατ. ευρώ), για το Δήμο Πειραιώς (7 εκατ. ευρώ), συνολικά 40 εκατ. Ευρώ. Ακόμη, για δεκατρείς Δήμους – μεγάλες πόλεις με πληθυσμό άνω των 100 χιλιάδων κατοίκων, προβλέπεται ένας συνολικός προϋπολογισμός επενδύσεων με ύψος στα 42 εκατ. Ευρώ (περίπου 6 εκατ. Ευρώ, η κάθε μία). Επιπρόσθετα, μετέχει και ο Δήμος Τρικκαίων, ως «Πρωταθλητής Έξυπνης Πόλης», με προκαθορισμένο προϋπολογισμό 6 εκατ. ευρώ. Πηγή: https://tomanifesto.gr/tameio-anakampsispoies-poleis-tha-ginoyn-exypnes-stin-ellada/.

[10] Πηγή: Πρεμιέρα για τις Έξυπνες Πόλεις την 1η Ιουλίου σε 315 Δήμους – Τι περιλαμβάνει ο ψηφιακός μετασχηματισμόςhttps://www.thebest.gr/article/669885-premiera-gia-tis-exupnes-poleis-tin-1i-iouliou-se-315-dimous-ti-perilambanei-o-psifiakos-metaschimatismos.

[11] Πηγή: https://www.euro2day.gr/news/economy/article/2137807/anoigei-to-programma-exypnes-poleis.html.

[12] Πηγή: Κλεισθένης, Καλές Πρακτικές Δήμων, http://www.otapractices.gr/ και Υπάρχουν έξυπνες πόλεις στην Ελλάδα;https://parallaximag.gr/yparchoun-eksypnes-poleis-stin-ellada-nai-yparchoun-kai-mas-vazoun-ta-gyalia-101559.

[13] Πηγή: Better Skills Better Jobs Better Lives: a strategic approach to education and skills policies for the United Arab Emirates, OECD, 2015.

[14] Πηγή: Οι 10 κορυφαίες δεξιότητες του μέλλοντος, Έρευνα: Ποιες θα είναι οι πιο περιζήτητες δεξιότητες εργαζομένωνhttps://www.aftodioikisi.gr/ergasiaka-asfalistika/ergasiaka-ypallilwn-ota/ereyna-poies-tha-einai-oi-pio-perizitites-dexiotites-ergazomenon/ και Το μέλλον της εργασίας απαιτεί reskilling και upskilling https://www.thriveglobal.gr/arthra/to-mellon-tis-ergasias-apaitei-reskilling-kai-upskilling/.

Αναδημοσίευση από το περιοδικό πρΟΤΑση