Σημαντική δράση πολλαπλής ωφέλειας οι Δημοτικοί Λαχανόκηποι

Η επισιτιστική κρίση αλλά και η ανάγκες για την κοινωνική συνοχή, την ανασυγκρότηση των συστημάτων, την τοπική αυτονομία και την επανασύνδεση του ανθρώπου με την φύση φέρνουν στο προσκήνιο τους δημοτικούς λαχανόκηπους.
Ενας διεθνής θεσμός που ήρθε εδώ και μια δεκαετία περίπου και στην Ελλάδα και αποτελεί μια εμβρυακή αλλά σημαντικότατη δράση για τους δήμους που αναπτύσσεται συνεχώς.
Ο Αστικός ή Κοινωνικός ή Δημοτικός Λαχανόκηπος (Community Garden) έχει ιστορία, 150 περίπου χρόνων για την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε πόλεις της κεντρικής Ευρώπης, της Αμερικής, του Καναδά, της Αργεντινής κ.α.

Σε πολλά αστικά κέντρα του εξωτερικού, και μάλιστα σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης, οι Δημοτικές Υπηρεσίες έχουν δημιουργήσει Κοινοτικούς Λαχανόκηπους όπου βασικό της στοιχείο είναι ότι πραγματοποιείται με τρόπο βιολογικό και παράγει βιολογικά προϊόντα.
Πρόκειται για κοινωνικές δομές που αναπτύσσουν οι δήμοι, ώστε να διευκολύνουν οικονομικά τους δημότες που βρίσκονται σε ανάγκη αλλά και να τους φέρουν σε επαφή με τη γη.

Οι δημοτικοί λαχανόκηποι αποτελούν την πιο διαδεδομένη μορφή συλλογικών λαχανόκηπων στην Ελλάδα. Εγκαινιάζονται μόλις το 2012 και στη συνέχεια πολλαπλασιάζονται γοργά σε ολόκληρη τη χώρα.

Καλλιεργούνται τα πάντα: από μαρούλια, φρέσκα κρεμμυδάκια και παντζάρια τον χειμώνα έως ντομάτες, αγγούρια, φασολάκια και μελιτζάνες το καλοκαίρι.
Ο δήμος εξασφαλίζει έναν δημόσιας χρήσης χώρο, με την βοήθεια επιστημόνων, τον προετοιμάζει και εγκαθιστά τις απαραίτητες υποδομές και στην συνέχεια τον παραχωρεί συνήθως με συμβάσεις δύο χρόνων στους δημότες.
Οι δικαιούχοι έχουν τη δυνατότητα να καλλιεργούν οπωροκηπευτικά με αποκλειστικό σκοπό την σίτισή τους.

Το πιο σύνηθες είναι να τηρείται προτεραιότητα με βάση κοινωνικοοικονομικά κριτήρια. Στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει και συμβολικό αντίτιμο. Στον Δήμο Ιωαννιτών π.χ. το ετήσιο κόστος κάθε χρήσης ορίζεται στο ποσό των τριάντα ευρώ και προπληρώνεται στην αρχή κάθε έτους στο ταμείο του Δήμου.

Η έκταση κάθε κήπου κυμαίνεται από 40 τ.μ., έως 70 τ.μ. και οι δήμοι τα παραχωρούν σε 50 έως και 450 δημότες ανάλογα με την συνολική έκταση.

Οι Λαχανόκηποι διαθέτουν κα τις απαραίτητες κοινόχρηστες υποδομές. Ο Δήμος κάνει την προετοιμασία (εκσκαφές και βελτίωση κηποχώματος, περίφραξη χώρου, αρδευτικά δίκτυα άρδευσης, χωροθέτηση τεμαχίων γης). Σίγουρα εγκαταστάσεις ποτίσματος και ρεύμα και αρκετές φορές τουαλέτες, καντίνα, υπόστεγα, και φυτώρια. Ο Δήμος Τρίπολης διαθέτει και λεωφορείο για την μετάβαση των καλιεργητών.

Πολλοί δήμοι έχουν προσχωρήσει και σε χωροθέτηση.

Βασικό στοιχείο που πρέπει να προβλέψει ένας δήμος πριν ξεκινήσει, είναι η συντήρησή τους και βιωσιμότητά τους.
Κάποιοι καλλιεργητές είναι ιδιαίτερα παραγωγικοί, καθώς ασχολούνται καθημερινά και για ώρες. Υπάρχουν, βέβαια, και άνθρωποι οι οποίοι, για προσωπικούς κυρίως λόγους, εγκαταλείπουν την καλλιέργεια. Σε αυτή την περίπτωση, τη θέση τους και άρα το αγροτεμάχιο παίρνει ο επόμενος στη σειρά κατάταξης δικαιούχος.
Χρειάζεται όμως και κάποιο προσωπικό από το δήμο.

Στο διαδίκτυο διαβάζουμε και διαμαρτυρίες για εγκατάλειψη, συγκέντρωση απορριμμάτων, όχληση στους περίοικους κλπ.

Πολλοί λαχανόκηποι έχουν λάβει χρηματοδότηση από προγράμματα κυρίως ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού ΕΣΠΑ και αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα συνέχειας πολλές φορές.
Στο Δήμο Αγίων Αναργύρων – Καματερού π.χ. ο Δημοτικός Λαχανόκηπος αναπτύσσεται σε συνεργασία με την Ε.Κ.ΠΟ.Σ.Π.Ο «ΝΟΣΤΟΣ» και την «Εργοερευνητική» στο πλαίσιο του προγράμματος «Κοινωνικές δομές αντιμετώπισης της φτώχιας». H κατασκευή του λαχανόκηπου χρηματοδοτήθηκε από τον Αναπτυξιακό Σύνδεσμο Δυτικής Αθήνας.

Υπάρχει αυτό το διαδεδομένο μοντέλο οι Λαχανόκηπου να δημιουργούνται με την βοήθεια και την τεχνογνωσία ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στον τομέα της κοινωνικής συνοχής. Αυτές σίγουρα διαθέτουν εμπειρία και τεχνογνωσία, αλλά εξασφαλίζουν και συνέχεια χρηματοδότησης καθώς υπάρχουν άνθρωποι που ασχολούνται συνεχώς με το αντικείμενο.
Στο Δήμο Ρεθύμνης η δράση πραγματοποιείται σε συνεργασία με την ΑμΚε Ξένιος Ζευς.

Στο δήμο Θέρμης ο Λαχανόκηπος δημιουργήθηκε στις εγκαταστάσεις και σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Ο βασικός στόχος των Λαχανόκηπων είναι η κοινωνική συνοχή και η ανάπτυξη δράσεων αλληλεγγύης. Άποροι ευπαθείς ομάδες και άνεργοι εξασφαλίζουν την διατροφή τους εντελώς δωρεάν και ένα μέρος της παραγωγής συνήθως διοχετεύεται και στο Κοινωνικό Παντοπωλείο.
Παράλληλα μπορεί να λειτουργεί και φυτώριο που φέρνει έσοδα από τις αιτήσεις κοπής και αντικατάστασης δέντρων.

Άλλη μια λειτουργία τους είναι και ο εξωραϊσμός της πόλης και η περιβαλλοντική διαχείριση (πρασίνισμα της πόλης, κομποστοποίηση οργανικών απορριμμάτων, κλπ).

Ο Δήμος παρέχει και την αναγκαία τεχνογνωσία με ειδικά σεμινάρια σε όσους αναλαμβάνουν για πρώτη φορά να καλλιεργήσουν λαχανικά καθώς και όλα τα εργαλεία που χρειάζονται για τις καλλιεργητικές φροντίδες καθώς και γεωτεχνική υποστήριξη από επιστημονικό προσωπικό.

Η δράση έχει παιδευτικό και κοινωνικό χαρακτήρα. Ο καλλιεργητής μυείται στη διαδικασία της φύτευσης, της καλλιέργειας και παραγωγής, εκπαιδεύεται και εκπαιδεύει τους οικείους του, αλλά και εισπράττει τους καρπούς της προσπάθειάς του.

Ο λαχανόκηπος γίνεται και τόπος συνάντησης ανθρώπων με μεράκι για την κηπουρική και σιγά σιγά αναπτύσσονται και άλλες δράσεις όπως εκθέσεις, εκδηλώσεις κλπ. Οι Λαχανόκηποι αναπτύσσονται πια και ως θεσμός ψυχοθεραπείας, αλληλεγγύης και καλής και συνεργατικής γειτνίασης. Συχνά οι καλλιεργητές που εκπαιδεύτηκαν εκπαιδεύουν και νέους καλλιεργητές.
Στον Δήμος Ρεθύμνης οι καλλιεργητές έχουν τεχνική υποστήριξη από εξειδικευμένο προσωπικό (γεωπόνο, επιστάτη) καθώς και ψυχοκοινωνική υποστήριξη από κοινωνικό λειτουργό.

Παράλληλα και πιο συχνά δημιουργούνται και Σχολικοί Λαχανόκηποι όπου οι μαθητές μαθαίνουν την τέχνη της καλλιέργειας, μαθαίνουν βιολογία βιωματικά και ταυτόχρονα δημιουργούν δεσμούς με την φύση και οικολογική συνείδηση.

Ενας ξεχωριστός Αστικός λαχανόκηπος αναπτύσσεται στον δήμο Ν. Φιλαδέλφειας – Ν. Χαλκηδόνας
για ΑΜΕΑ. Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, παραχωρήθηκε η χρήση οικοπέδου δημοτικής ιδιοκτησίας, στο σύλλογο Συλλογικής και Κοινωνικής Ωφέλειας «ΜΑΝΑ», με σκοπό τη δημιουργία αστικού λαχανόκηπου για θεραπευτική κηπουρική Ατόμων Με Ειδικές Ανάγκες.

Μια παραλλαγή του λαχανόκηπου αποτελεί το εγχείρημα του Δήμου Ηρακλείου όπου ξεφεύγοντας από την πεπατημένη και λόγω έλλειψης ανοιχτών εκτάσεων, προχώρησε στην δημιουργία «Αστικού Οπωρώνα». Η δημοτική αρχή αποφάσισε να μπολιάσει τις νεραντζιές που φύονται στους δρόμους της πόλης και να τις μετατρέψει σε λεμονιές και πορτοκαλιές.

Αρκετοί δήμοι διαθέτουν και κανονισμό λειτουργίας Δημοτικού Λαχανόκηπου.
Δείτε εδώ το κανονισμό λειτουργίας του Δήμου Καλαμάτας
http://kalamata.gr/images/arthra/selides/katoikoi/1601-laxanokhpoi/kanonismos-leitourgias-dhmotikon-laxanokhpon.pdf

και του Δήμο Πεύκης
https://likovrisipefki.gr/images/pdf/kanonismos_laxanokipos.pdf

Η έρευνα προέκυψε από τα site των δήμων Αθηναίων, Αμαρουσίου, Πεύκης – Λυκόβρυσης, Αγίου Δημητρίου, Ηρακλείου Αττικής, Χανίων, Αγρινίου, Θεσσαλονίκης, Καλαμάτας, Έδεσσας, Ωραιοκάστρου, Λαρισαίων που ήταν και από τους πρώτους που ξεκίνησαν το 2012, Παύλου Μελά, Καρπενησίου, Γαλατσίου, Τριπόλεως, Σερρών Ηρακλείου Κρήτης, Βόλου, Αλεξανδρούπολης, Βέροιας και Ελευσίνας που διαθέτουν δημοτικούς λαχανόκηπους.