Η οπτική επαφή σε πραγματικό χρόνο με κάθε σημείο της διοικητικής περιφέρειας ενός Δήμου για τις δημοτικές αρχές έχει γίνει πια ένα βασικό εργαλείο διοίκησης.
Από τα έκτακτα περιστατικά φωτιάς, ατυχήματος ή παραβατικότητας, όπως η ρίψη ή η εναπόθεση σκουπιδιών, μέχρι κυκλοφοριακά ζητήματα, η διαχείριση του πράσινου και οι πολεοδομικές αποτυπώσεις, είναι κάποια στοιχεία απαραίτητα για μια αποτελεσματική διοίκηση.
Έτσι στην εποχή μας όλοι οι δήμοι είναι υποχρεωμένοι να εντάξουν στον εξοπλισμό τους τα drones.
Και πραγματικά είναι μια αγορά η οποία αναπτύσσεται ραγδαία καθώς βλέπουμε τον ένα δήμο μετά τον άλλον, να εκπονούν μελέτες και να συνάπτουν συμβάσεις είτε για αγορά, είτε για παροχή υπηρεσιών, μη επανδρωμένου εναέριου εξοπλισμού επιθεώρησης και καταγραφής.
Το myota.gr λοιπόν ξεκίνησε μία έρευνα για την αγορά των drone με σκοπό να διευκολύνει τις δημοτικές αρχές και να διαφωτίσει τοπίο αυτής της νέας καινοτόμας αγοράς.
Ξεκίνησε από το πιο σημαντικό θέμα που είναι η καταγραφή προσωπικών δεδομένων για τα πλαίσια της νομιμότητας όπου μπορούν οι δήμοι να χρησιμοποιούν τα drones και συνεχίζει με τις προδιαγραφές που πρέπει να έχουν τα drones για να μπορέσουν να εξυπηρετήσουν σωστά τις υπηρεσίες που οι δήμοι έχουν ανάγκη.
Η χρήση drones στους δήμους: Τεχνολογία αιχμής για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται πλέον μπροστά σε μία τεχνολογική στροφή. Τα drones, ή αλλιώς μη επανδρωμένα αεροσκάφη, δεν είναι πλέον μελλοντικό εργαλείο, αλλά παρόν εργαλείο στρατηγικής σημασίας για την πρόληψη, την επιτήρηση, τη χαρτογράφηση, την πολιτική προστασία και τη διαχείριση κρίσεων.
Ποια drones χρειάζονται οι δήμοι;
Η πλειοψηφία συμφωνεί πως οι δήμοι μπορούν να αξιοποιήσουν τις εξής κατηγορίες:
• Πολυκόπτερα (MR) Multirotors: Πρόκειται για drones που διαθέτουν πολλούς έλικες (π.χ. 4 – τετρακόπτερα, 6 – εξακόπτερα, 8 – οκτακόπτερα). Είναι ο πιο διαδεδομένος τύπος drone. Ευέλικτα, κατάλληλα για αστικά περιβάλλοντα, με δυνατότητα hover δηλαδή έχουν τη δυνατότητα να αιωρούνται ακίνητα στον αέρα, κάτι που είναι χρήσιμο για φωτογράφιση, επιτήρηση ή παρατήρηση.
• Ελικόπτερα (RW) (Rotary Wing): Μεγαλύτερη εμβέλεια αλλά πιο απαιτητικά στον χειρισμό. Είναι ένας τύπος drone που μοιάζει με τα κλασικά ελικόπτερα (ένας βασικός έλικας και ένας μικρότερος για τη σταθερότητα). Δεν έχουν πολλούς έλικες όπως τα πολυκόπτερα, αλλά μονο έναν κύριο έλικα (main rotor).
• VTOL/Fixed-wing: Για μεγάλες εκτάσεις, δασικές/αγροτικές περιοχές.
• Tethered drones: Ιδανικά για στατικές αποστολές μεγάλης διάρκειας (π.χ. επιτήρηση εκδηλώσεων, κυκλοφοριακή παρακολούθηση).
Επειδή υπάρχει μεγάλη διακύμανση στις τιμές, εδώ οι δήμοι πρέπει να εκτιμήσουν με πάρα πολύ συγκεκριμένο τρόπο τις ανάγκες τους για να μπορέσουν να επιλέξουν τα σωστά εργαλεία και να πληρώσουν αυτό που πραγματικά χρειάζονται.
Τα drones μπορούν να γίνουν εργαλεία πρώτης γραμμής για:
• Πυρασφάλεια & πολιτική προστασία, ατυχήματα
• Επιτήρηση έργων, ρεμάτων, ευαίσθητων περιοχών
• Αποτύπωση παράνομων ενεργειών (μπαζώματα, ρύπανση, αυθαίρετα κτίσματα)
• Έρευνα & διάσωση σε δυσπρόσιτες περιοχές
• Χαρτογραφήσεις, αποτυπώσεις, δημιουργία ορθοφωτοχαρτών,
• Απογραφή αστικού πρασίνου, καθαρισμό οικοπέδων και γεωχωρική ανάλυση
• Δημιουργία υλικού προβολής και τουριστικής προώθησης
• Αποτύπωση κυκλοφοριακών ζητημάτων
Πολύ σημαντικό είναι να λάβουμε υπόψη μας ότι τα drones συνοδεύονται από λογισμικό, το οποίο αποτυπώνει κάποια συγκεκριμένη κατάσταση όπως πολεοδομικά, συγκοινωνία, πράσινο πυκνότητες, κατάσταση οικοπέδων κλπ, το οποίο σημαίνει ότι το λογισμικό που το συνοδεύει ή το υποστηρίζει είναι ίσως πολύ πιο σημαντικό από το ίδιο το drone.
Στην επίκαιρη ανάγκη π.χ. για την επιθεώρηση του καθαρισμού των οικοπέδων δεν θέλουμε απλά δέκα φωτογραφίες, αλλά μια λίστα με διευθύνσεις, έκταση οικοπέδων και ιδιοκτήτη.
Δεν είναι δηλαδή εικόνα που μας δίνει αλλά τα δεδομένα που αντλεί μέσα από την εικόνα και τα παραμετροποιεί.
Το μείζον ζήτημα: Αγορά ή σύμβαση υπηρεσιών;
Οι ειδικοί προτείνουν μεικτό μοντέλο:
• Αγορά μικρών drone και δημιουργία εσωτερικής ομάδας για καθημερινές ανάγκες.
• Σύμβαση με εξωτερικό πάροχο για εξειδικευμένες αποστολές υψηλής πολυπλοκότητας ή κινδύνου.
Υπάρχουν ανάγκες όπως η πυρανίχνευση η ανίχνευση της παραβατικότητας, ή ο εντοπισμός ατυχημάτων, διαρροών νερού, όπου εκεί η χρήση των drones πρέπει να είναι συνεχής και αδιάλειπτη. Σ’αυτές τις περιπτώσεις η αυτονομία προσφέρει καλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα και η αγορά και η συντήρηση ενός drone είναι σαφώς πολύ φτηνότερη σε βάθος χρόνου από μία σύμβαση παροχής υπηρεσιών.
Υπάρχουν όμως και υπηρεσίες, οι οποίες δεν είναι συχνές και απαιτούν πολύ μεγάλη εξειδίκευση λογισμικού και επεξεργασίας, όπως η καταγραφή του πράσινου, πολεοδομικά ζητήματα, τρισδιάστατη αποτύπωση κτηρίων και έργων ή οι ψεκασμοί. Αυτές υπηρεσίες είναι σχεδόν αδύνατον να λειτουργήσουν με τους εσωτερικούς μηχανισμούς των δήμων και αξίζει σαφώς περισσότερο να συνάψουν συμβάσεις παροχής υπηρεσιών.
Ας πάρουμε π.χ. το θέμα της αποτύπωσης των δέντρων και του πράσινου που αποτελεί αυτή την εποχή και βασικό εργαλείο για τα Σχέδια Ανθεκτικότητας και την βιώσιμη διαχείριση. Κάτι που οι δήμοι όχι μόνο είναι υποχρεωμένοι να το κάνουν, αλλά θα έχουν και τεράστιο όφελος για το απώτερο μέλλον και τις αποτελεσματικές πολιτικές τους.
Αυτή η διαδικασία χρειάζεται:
- Πτήση με φωτογραφικό drone (ή RTK για υψηλή ακρίβεια)
- Λήψη φωτογραφιών με 60-70% επικάλυψη
- Σύνθεση ortho-photo μέσω ειδικού λογισμικού
- Ανάλυση εικόνας με AI/GIS και δημιουργία ψηφιακού μητρώου δέντρων
Βλέπουμε λοιπόν ότι αυτή υπηρεσία δεν μπορεί να γίνει σε καμία περίπτωση insource γιατί χρειάζεται και εξειδίκευση και μεγάλη εκπαίδευση και πολύ χρόνο.
Κόστος ενδεικτικά:
• Drone βασικής κατηγορίας (οπτική κάμερα): ~2.000–5.000€
• Προηγμένα drone με RTK, θερμική/αισθητήρες: 12.000–55.000€
• Ετήσιο κόστος συντήρησης: 500–5.000€ ανάλογα με το μοντέλο
• Εκπαίδευση υπαλλήλου: 1.500–2.000€
• Ανά αποστολή μέσω εργολάβου: 300–1.200€
• Ασφάλεια drone: 150–600€/έτος
Γι αυτό όμως θα κάνουμε πλήρες ρεπορτάζ σε επόμενο άρθρο μας,
Εμβέλεια – Χρόνος Πτήσης
Ένας ακόμα πάρα πολύ σημαντικός παράγοντας που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή και συνδέεται άμεσα βέβαια με το κόστος, αλλά η αναλογία κόστους ωφελιμότητας και χρήσης είναι καθοριστικά
• Χρόνος πτήσης: 20–55 λεπτά
• Εμβέλεια: έως 10–20 χλμ με οπτική επαφή (VLOS)
• Για BVLOS: απαιτούνται ειδικές εγκρίσεις από ΑΠΑ με αυστηρές διαδικασίες αξιολόγησης ρίσκου.
Σημείωση: (VLOS) Με οπτική επαφή (Visual Line Of Sight):
Ο χειριστής πρέπει να βλέπει το drone με τα μάτια του καθ’ όλη τη διάρκεια της πτήσης (χωρίς τη βοήθεια κάμερας ή οθόνης). Είναι νομική απαίτηση σε πολλές χώρες, για λόγους ασφαλείας.
Στην πράξη, η πραγματική οπτική επαφή σπάνια ξεπερνά τα 500 μέτρα έως 2 χλμ, ανάλογα με το μέγεθος του drone και τις καιρικές συνθήκες.
BVLOS σημαίνει: Beyond Visual Line of Sight – Πέρα από την Οπτική Επαφή
Δηλαδή η πτήση BVLOS είναι όταν το drone πετάει πέρα από το σημείο που μπορεί να το δει ο χειριστής με γυμνό μάτι, χωρίς βοήθεια κάμερας ή τηλεσκοπικών οργάνων.
Πού χρησιμοποιείται BVLOS:
• Παρακολούθηση μεγάλων υποδομών (π.χ. αγωγούς, σιδηροδρομικά δίκτυα, δίκτυα ΔΕΔΔΗΕ)
• Έρευνα και διάσωση σε απομακρυσμένες περιοχές
• Αγροτική επιτήρηση
• Αυτόνομες αποστολές π.χ. για παράδοση εμπορευμάτων ή φαρμάκων (drone delivery)
Προϋποθέσεις για BVLOS:
Το BVLOS απαιτεί ειδική άδεια και αυξημένα μέτρα ασφαλείας, π.χ.:
• Αυτόματο σύστημα αποφυγής εμποδίων (Detect & Avoid)
• Αντίγραφα επικοινωνιών και δεδομένων πτήσης
• Επαρκής τηλεπικοινωνιακή κάλυψη (π.χ. 4G/5G, satellite)
• Πιστοποίηση του drone και του χειριστή
• Σχέδιο πτήσης εγκεκριμένο από αρμόδια Αρχή (στην Ελλάδα, η ΥΠΑ)
Εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή στα πιστοποιητικά και τις άδειες που πρέπει να περιλαμβάνουν οι προκηρύξεις και οι συμβάσεις.
Στην Ελλάδα το BVLOS ρυθμίζεται από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) και προβλέπεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, για επαγγελματική ή κρατική χρήση (π.χ. δήμοι, πυροσβεστική, ΔΕΗ κ.λπ.).
Εδώ οι δήμοι πριν από την αγορά ή την σύμβαση για κάποια υπηρεσία drone πρέπει πρώτα απ’ όλα να δουν που θα εγκατασταθεί το κέντρο ελέγχου. Είναι τεράστια σημασίας για την ορθή λειτουργία της υπηρεσίας.
Για την νομιμότητα & GDPR αναφερθήκαμε σε προηγούμενο άρθρο μας
Η χρήση drones απαιτεί:
• Εγγραφή drone και χειριστή στην ΥΠΑ
• Πιστοποιήσεις Α1/Α3 ή A2
• Ειδικά σχέδια πτήσης για περιοχές με περιορισμούς
• Ορισμό DPO στον δήμο
• Εκπαίδευση για ασφαλή και σύννομη λήψη εικόνας (χωρίς αναγνωρίσιμα πρόσωπα, όπου απαιτείται σήμανση)
Τολμηρά θα λέγαμε ότι οι δήμοι θα πρέπει να εντάξουν στον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας μία θέση χειριστεί drone. Όμως πριν απ’ αυτό θα πρέπει τουλάχιστον να συνάψουν μία σύμβαση έργου και να εκπαιδεύσουν έναν υπάλληλο με αντίστοιχη ειδικότητα. Είναι σίγουρο ότι αυτό θα τους οδηγήσει σε εξοικονόμηση χρημάτων και όχι σε μια επιπλέον δαπάνη. Από τον εξορθολογισμό που θα δώσει στην αποκομιδή απορριμμάτων, μέχρι τα πρόστιμα που θα εξασφαλίσει από την παραβατικότητα όπως η εναπόθεση μπαζών ή η μείωση των φθορών στους δημόσιους χώρους. Και βέβαια η εξασφάλιση πολύ μεγαλύτερων των χρηματοδοτήσεων από την επιπλέον τεκμηρίωση που θα δώσει η ανάλυση δεδομένων ενός drone.
H εκπαίδευση υπαλλήλου απαιτεί:
• Θεωρητική και πρακτική κατάρτιση από εξουσιοδοτημένες σχολές
• Πιστοποίηση EASA για κατηγορίες A1–A3
• Προαιρετικά μαθήματα εξειδίκευσης (φωτογραμμετρία, διάσωση, χαρτογράφηση κ.λπ.)
• Κόστος: 1.500–2.000€ κατά μέσο όρο
Συμπεράσματα
Το μέλλον της ΤΑ περνά από τον ουρανό. Οι δήμοι που θα επενδύσουν ορθά σε εξοπλισμό, εκπαίδευση και στρατηγική χρήση των drones, θα αποκτήσουν ένα εργαλείο κρίσιμο για:
• Άμεση αντίδραση σε κρίσεις
• Μείωση κόστους επιθεωρήσεων και αποτυπώσεων
• Ενίσχυση της διαφάνειας και ασφάλειας
• Εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών τους
Η τεχνολογία υπάρχει. Η πολιτική βούληση και η ορθή ενημέρωση, όπως αυτή που προσέφεραν οι εταιρείες του χώρου, είναι το επόμενο βήμα.
Ευχαριστούμε τις εταιρείες Pegasus Aviation, Attex, Overdrone, Squadrone και Metrica για τις πληροφορίες που μας έδωσαν.
