Άρθρο του Δημήτρη Δαμασκού Μηχανικού – Μελετητή Διαχείρισης Απορριμμάτων
Η Ελλάδα παραμένει στον πάτο της Ευρώπης στη διαχείριση απορριμμάτων. Πάνω από 94% των αστικών στερεών αποβλήτων οδηγούνται για ταφή, σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία. Ο στόχος της ανακύκλωσης, η διαλογή στην πηγή, η κυκλική οικονομία — όλα παραμένουν σε επίπεδο διακηρύξεων, ευχολογίων και παραπλανητικών στατιστικών. Πίσω από αυτήν τη χρόνια αποτυχία κρύβεται μια πολιτική επιλογή και μια δομική διακομματική συναίνεση στο λάθος.
Οι αριθμοί δεν κρύβονται
Σύμφωνα με την Eurostat (2021), το μέσο κόστος διαχείρισης απορριμμάτων στην Ελλάδα ανέρχεται σε 213 ευρώ/τόνο. Συγκριτικά, η Αυστρία (με ποσοστά ανακύκλωσης άνω του 70%) δαπανά μόλις 35 ευρώ/τόνο, ενώ η Γερμανία — με αποδοτικό και διαφανές σύστημα — δαπανά 80 ευρώ/τόνο.
Κι όμως, στην Ελλάδα το σύστημα αυτό θεωρείται “φυσιολογικό”. Σπαταλάμε τα διπλάσια χρήματα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (0,6% του ΑΕΠ, έναντι 0,3%) και πετυχαίνουμε… σχεδόν μηδενικά αποτελέσματα. Επισήμως, δηλώνουμε ανακύκλωση ~18%, ενώ στην πραγματικότητα — χωρίς διπλομετρήσεις και παραποιήσεις — είμαστε κάτω από 6%.
Όταν η “πρόοδος” έχει ονοματεπώνυμα
Η αποτυχία δεν είναι ουδέτερη. Έχει πολιτική ταυτότητα και διαχρονικούς υπεύθυνους:
Η Περιφέρεια Αττικής επί ΣΥΡΙΖΑ και η Ρένα Δούρου, ενώ είχαν πολιτική νομιμοποίηση να αλλάξουν το σύστημα, συνέχισαν την ίδια εργολαβική λογική, διατηρώντας τη Φυλή στο κέντρο του μοντέλου. Καμία πρόοδος στη διαλογή στην πηγή, καμία μεταρρύθμιση υπέρ της αποκέντρωσης, καμία αποκλιμάκωση του όγκου των σύμμεικτων. Αντιθέτως, επιβεβαίωσαν τη βαθιά συστημική διαπλοκή με τα συμφέροντα της ταφής και της καύσης.
Ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ, με υπουργό τον Σωκράτη Φάμελλο, έδωσε την άδεια για καύση απορριμμάτων στον Βόλο, αποδεικνύοντας πως η «οικολογική» ρητορική ήταν κενό γράμμα.
Το ΠΑΣΟΚ, με ακόμα μεγαλύτερο ιστορικό στην εγκαθίδρυση του μοντέλου των ΧΥΤΑ και των αναποτελεσματικών ΚΔΑΥ, ούτε σήμερα αρθρώνει λόγο ουσιαστικής εναλλακτικής.
Η αντιπολίτευση συνολικά είναι ανύπαρκτη, χωρίς σοβαρές τεκμηριωμένες προτάσεις, χωρίς αντιστάσεις στις ΣΜΠΕ και τους σχεδιασμούς τύπου ΠΕΣΔΑ, χωρίς καν να αξιοποιεί τα ήδη διαθέσιμα στοιχεία για κόστος και προσωπικό των δήμων. Ούτε καν ζητούν διαφάνεια για το πού πάνε τα δημοτικά τέλη.
Αντιγράφουμε την αποτυχία
Ο “νέος” ΠΕΣΔΑ της Αττικής (3η αναθεώρηση) συνεχίζει την ίδια αποτυχημένη συνταγή: επένδυση σε υπερδιαστασιολογημένες μονάδες επεξεργασίας σύμμεικτων (ΜΑΑα), με προδιαγραφές που δεν καλύπτουν ούτε τις νομικές απαιτήσεις για τη μείωση των σύμμεικτων κάτω από 50%.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι 545 σελίδες της ΣΜΠΕ-ΑΤΤΙΚΗΣ που είναι ένα μακροσκελές κείμενο χωρίς ουσία, γεμάτο ασάφειες, ευχές και αποφυγή ευθύνης …..χωρίς καμία σαφή πρόβλεψη για εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετάω», καμία στοχοθεσία για το προσωπικό ή την υποδομή των δήμων, και καμία στρατηγική για διαφάνεια στη χρέωση των δημοτών.
Η λύση υπάρχει – και την αγνοούμε επιδεικτικά.
Η Ε.Ε. εδώ και χρόνια μας έχει υποδείξει τη λύση, καταγεγραμμένη σε δεκάδες εκθέσεις, απορρίψεις και συστάσεις:
Ατομική χρέωση ανάλογα με τα σύμμεικτα που παράγει ο κάθε πολίτης ή επιχείρηση.
Πίστωση και επιβράβευση για ό,τι ανακυκλώνεται και κομποστοποιείται.
Συλλογή 6 ρευμάτων “πόρτα-πόρτα”, όχι κοινόχρηστοι κάδοι.
Διαφάνεια στα δημοτικά τέλη, με ιχνηλασιμότητα.
Ορθολογική στελέχωση των υπηρεσιών καθαριότητας — π.χ. αναλογία < 500 κατοίκων/εργαζόμενο, όπως στη Βιέννη.
Χρήση ΕΣΠΑ και άλλων εργαλείων για την πλήρη χρηματοδότηση υποδομών.
Στην Αυστρία, για παράδειγμα, η διαχείριση είναι κατά 75% βασισμένη στην πρόληψη και τη διαλογή στην πηγή, και μόνο 25% σε τελική επεξεργασία (καύση). Και όμως, πληρώνουν μόλις 35 €/τόνο και επιτυγχάνουν 75% ανακύκλωση. Στην Ελλάδα; 213 €/τόνο για να θάβουμε πάνω από 94%.
Αν δεν αλλάξει η πολιτική βούληση, τίποτα δεν θα αλλάξει
Η τραγική ειρωνεία είναι ότι οι λύσεις υπάρχουν, έχουν εφαρμοστεί, είναι τεκμηριωμένες — και σχεδόν “παρακαλάνε” για χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κι όμως, συνεχίζουμε το ίδιο έργο.
Η απουσία αντιπολίτευσης, η διαχρονική διαπλοκή, η συντήρηση εργολαβικών μοντέλων και η παντελής έλλειψη λογοδοσίας συνιστούν τη ρίζα του προβλήματος.
Αν δεν υπάρξει πολιτική τόλμη και σύγκρουση με τα συμφέροντα των σύμμεικτων, αν δεν εφαρμοστεί διαφάνεια, αποκέντρωση και ουσιαστικά κίνητρα στους πολίτες, θα συνεχίσουμε να σπαταλάμε δημόσιους πόρους, να επιβαρύνουμε το περιβάλλον και να «θάβουμε» το ίδιο μας το μέλλον.
Δ.Σ.ΔΑΜΑΣΚΟΣ
25/09/2025
