Tο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε ψήφισμα (non-legislative, own-initiative) με τίτλο «Public procurement (2024/2103(INI))», με σκοπό να διαμορφώσει τις μεταρρυθμίσεις που θα πρέπει να ενσωματωθούν στη νέα νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις.
Το ψήφισμα δεν αποτελεί νόμο καθαυτό, αλλά διατυπώνει τις προτεραιότητες και τις κατευθύνσεις που το Κοινοβούλιο θεωρεί ότι πρέπει να υιοθετηθούν στην επερχόμενη αναθεώρηση των ευρωπαϊκών οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις.
Η ανάγκη για αναθεώρηση θεωρείται επιτακτική λόγω:
- της σταθερής αύξησης του κόστους (π.χ. κατασκευαστικά υλικά, ενέργεια) και του πληθωρισμού, που “σβήνουν” την πραγματική αξία των ευρωπαϊκών ορίων (thresholds) για τις δημόσιες συμβάσεις,
- της πτώσης του ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις στην ΕΕ, σύμφωνα με ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, που εντοπίζει μείωση του αριθμού των προσφορών και αύξηση της χρήσης του κριτηρίου της «χαμηλότερης τιμής».
- της ανάγκης ενσωμάτωσης στρατηγικών προτεραιοτήτων όπως η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η κοινωνική διάσταση, η καινοτομία και η διασφάλιση αλυσίδων παροχής στην ΕΕ
- του αυξανόμενου διεθνούς ανταγωνισμού, των επιδοτήσεων τρίτων χωρών, και της ανάγκης για “ευρωπαϊκή προτίμηση” σε κρίσιμους τομείς χωρίς όμως να παραβιάζονται δεσμεύσεις της ΕΕ έναντι τρίτων χωρών.
Με άλλα λόγια, το ψήφισμα επιχειρεί να χαράξει μία ισορροπία ανάμεσα στην αναγκαία ευελιξία των δημόσιων αρχών και τον περιορισμό της γραφειοκρατίας, από τη μία, και στην ενίσχυση της ποιότητας, της διαφάνειας, της κοινωνικής διάστασης και της στρατηγικής διάστασης των δημόσιων συμβάσεων, από την άλλη.
Κύρια σημεία του ψηφίσματος
1. Στρατηγικοί στόχοι
- Να γίνουν οι δημόσιες συμβάσεις εργαλείο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας σε κρίσιμους τομείς.
- Να δοθεί «προτίμηση» σε ευρωπαϊκά προϊόντα και υπηρεσίες σε στρατηγικούς τομείς, υπό όρους διαφάνειας και νομικής ασφάλειας.
- Να απλοποιηθούν και να λιγοστέψουν οι κανονισμοί — το κείμενο επισημαίνει ότι σήμερα οι σχετικές διατάξεις περιλαμβάνουν 476 άρθρα και 907 σελίδες.
- Να ενισχυθεί η προσβασιμότητα των δημόσιων συμβάσεων για ΜΜΕ, νεοφυείς επιχειρήσεις και φορείς της κοινωνικής οικονομίας.
2. Κύριες προκλήσεις που εντοπίζονται
- Η δυσκολία συμμετοχής των ΜΜΕ λόγω υψηλών διοικητικών βαρών και πολύπλοκων απαιτήσεων (τεχνικών, χρηματοοικονομικών, πιστοποιήσεων).
- Η υπερβολική χρήση του κριτηρίου «χαμηλότερης τιμής» ως μοναδικού στοιχείου αξιολόγησης, που πολλές φορές συσχετίζεται με μισθολογικές πιέσεις, μειωμένη ποιότητα και νομικούς κινδύνους.
- Η έλλειψη νομικής βεβαιότητας στην ενσωμάτωση κοινωνικών, περιβαλλοντικών και καινοτομικών κριτηρίων (π.χ. σύνδεση με το αντικείμενο της σύμβασης).
- Η ανεπαρκής διαφάνεια, η έλλειψη δημοσιότητας στις κατακυρώσεις, και ο κίνδυνος καταχρήσεων ή διαφθοράς λόγω αδύναμων μηχανισμών ελέγχου.
- Η πολυδιάσπαση και ασυνέπεια στην εφαρμογή των κανόνων μεταξύ των κρατών μελών, που υπονομεύει το ενιαίο εσωτερικό αγοράς.
3. Προτεινόμενες βελτιώσεις και καινοτομίες
- Αναπροσαρμογή των ορίων (thresholds) με βάση τον πληθωρισμό, ώστε οι μικρότερες συμβάσεις να μην επιβαρύνονται από την υποχρέωση δημόσιου διαγωνισμού.
- Δυνατότητα διόρθωσης (regularisation) μικρών τυπικών ελλείψεων στην υποβολή προσφορών, χωρίς αυτό να οδηγεί αυτόματα στην απόρριψη της προσφοράς.
- Επιβολή πιο σαφούς μεθοδολογίας για την αξιολόγηση «ασυνήθιστα χαμηλών» προσφορών, ώστε να αποφευχθούν επικίνδυνες ή υποτιμημένες προσφορές.
- Ενίσχυση της διαφάνειας και της εποπτείας μέσω ψηφιοποίησης, interoperabilty συστημάτων, χρήση αιχμής τεχνολογιών ανάλυσης δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης.
- Προώθηση ψηφιακού μοντέλου “transaction-based” αντί “notification-based” — δηλαδή, η ηλεκτρονική διαδικασία να είναι βασισμένη σε συναλλαγές, όχι μόνο ειδοποιήσεις.
- Δημιουργία πανευρωπαϊκής υποδομής δεδομένων δημοσίων συμβάσεων (Public Procurement Data Space, PPDS), καθώς και ψηφιακού διαβατηρίου για τις ΜΜΕ ώστε να μειωθούν οι επανειλημμένες υποβολές εγγράφων.
- Ενίσχυση των μηχανισμών αποκλεισμού οικονομικών φορέων που παραβιάζουν υποχρεώσεις (εργασιακές, περιβαλλοντικές κ.ά.), με χρήση εγχώριων και διασυνοριακών μητρώων αποκλεισμών.
- Κίνητρα για τη χρήση εναλλακτικών προτάσεων (variant bids), επιμερισμό συμβάσεων σε μικρότερα πακέτα (lots), και ενθάρρυνση της κοινοπραξίας μεταξύ ΜΜΕ · όλα αυτά για να αυξηθεί η πρόσβαση στην αγορά.
- Αναγνώριση της αξίας των συμβάσεων “καθαρής προμήθειας” (GovTech), ειδικά για ψηφιακές λύσεις tailoredγια δημόσιο τομέα.
Πώς μπορεί αυτό να επηρεάσει την Ελλάδα
Η Ελλάδα, όπως πολλές άλλες χώρες της ΕΕ, θα κληθεί να προσαρμόσει τη νομοθεσία της για τις δημόσιες συμβάσεις ώστε να ευθυγραμμιστεί με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Ειδικότερα:
- Απλοποίηση και μείωση γραφειοκρατίας
Η συσσώρευση πράξεων, απαιτήσεων και δικαιολογητικών συχνά καθιστά επίπονες τις διαδικασίες για δημόσιες αρχές και προσφέροντες — η πρόταση για λιγότερα άρθρα και πιο ξεκάθαρες διαδικασίες μπορεί να διευκολύνει την καθημερινή λειτουργία. - Αναθεώρηση των κατώτατων ορίων
Εάν τα όρια των δημόσιων συμβάσεων αναπροσαρμοστούν προς τα πάνω, πολλές μικρότερες προμήθειες θα μπορούν να διεκδικηθούν χωρίς πλήρεις, περίπλοκες διαδικασίες, κάτι που θα διευκολύνει τοπικούς φορείς και μικρές επιχειρήσεις. - Κοινωνικά / περιβαλλοντικά κριτήρια
Ελληνικές αρχές θα μπορούν (υπό προϋποθέσεις) να ενσωματώνουν στα κριτήρια ανάθεσης όρους όπως βιωσιμότητα, κοινωνική ένταξη, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας κ.ά. — αρκεί να υπάρχει νομική σαφήνεια και να τηρούνται οι αρχές της διαφάνειας. - Πρόσβαση για ΜΜΕ και νεοφυείς επιχειρήσεις
Η μείωση των διοικητικών απαιτήσεων και η δυνατότητα διόρθωσης μικρών ελλείψεων μπορεί να ενισχύσει τον ανταγωνισμό και τη συμμετοχή ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε διαγωνισμούς. - Προστασία από αθέμιτη διεθνή ανταγωνισμό
Η πρόταση για “ευρωπαϊκή προτίμηση” σε κρίσιμους τομείς, αν εφαρμοστεί, μπορεί να ενισχύσει ελληνικές παραγωγικές και τεχνολογικές επιχειρήσεις, χωρίς όμως να παραβιαστούν υποχρεώσεις έναντι διεθνών συμφωνιών και της αρχής της μη διακριτικής μεταχείρισης. Αν επεκταθεί όμως αυτό στην κατασκευαστική προέλευση προϊόντων τότε υπάρχει ο κίνδυνος να πολλαπλασιαστεί το κόστος. - Ψηφιοποίηση και διαφάνεια
Η χρήση ψηφιακών υποδομών, η διαλειτουργικότητα δεδομένων και η σύνδεση με ευρωπαϊκές πλατφόρμες θα μπορούσε να διευκολύνει το έργο των δημοσίων φορέων στην Ελλάδα και να καταστήσει πιο προσβάσιμα τα δεδομένα για το ευρύ κοινό — κάτι που θα ενισχύσει και την αξιοπιστία των διαδικασιών.
Δείτε εδώ το ψήφισμα
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-10-2025-0174_EN.html
