Με ανακοίνωση του το Σωματείο «Πνοή Ζωής» έρχεται να φωτίσει ένα βαθύ κοινωνικό πρόβλημα που εξελίσσεται σιωπηλά: τη συρρίκνωση της φροντίδας προς τους ανθρώπους άνω των 75 ετών. Και το φαινόμενο δεν αφορά μόνο το Εθνικό Σύστημα Υγείας· επιβαρύνει άμεσα και τους δήμους, που καλούνται να καλύψουν τα κενά της πολιτείας με περιορισμένους πόρους.
Η πραγματικότητα πίσω από τους αριθμούς
Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις πιο γερασμένες χώρες της Ευρώπης. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων μεταβάλλουν ριζικά τη σύνθεση του πληθυσμού. Οι άνθρωποι άνω των 75 ετών αντιμετωπίζουν συνήθως πολλαπλές χρόνιες παθήσεις, ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση και καθημερινή υποστήριξη στο σπίτι. Όμως, η φροντίδα αυτή δεν υπάρχει επαρκώς ούτε στο δημόσιο σύστημα ούτε στην κοινότητα.
Η υποχρηματοδότηση των νοσοκομείων, η έλλειψη ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, αλλά και η απουσία ενός ενιαίου συστήματος μακροχρόνιας φροντίδας δημιουργούν κενά που φτάνουν μέχρι την τοπική αυτοδιοίκηση. Οι δήμοι καλούνται πλέον να αντιμετωπίζουν καθημερινά περιπτώσεις ηλικιωμένων που δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν ή να εξασφαλίσουν τη βασική ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη.
Δήμοι υπό πίεση
Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων και τα προγράμματα «Βοήθεια στο Σπίτι», ΚΑΠΗ και ΚΗΦΗ λειτουργούν εδώ και χρόνια ως άτυπο «δίχτυ ασφαλείας». Όμως, η ζήτηση αυξάνεται εκρηκτικά. Πολλοί δήμοι διαχειρίζονται πλέον εκατοντάδες αιτήματα υποστήριξης ηλικιωμένων, χωρίς επαρκές προσωπικό ή σταθερή χρηματοδότηση.
Επιπλέον, τα προγράμματα αυτά στηρίζονται σε εργαζόμενους που συχνά απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, γεγονός που δυσχεραίνει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Η μεταφορά ευθυνών χωρίς ανάλογους πόρους μετατρέπει την τοπική αυτοδιοίκηση σε «τελευταίο ανάχωμα» της κοινωνικής συνοχής. Δήμοι, ιδίως οι νησιωτικοί και ορεινοί, αντιμετωπίζουν τραγικές ελλείψεις σε ιατρικό προσωπικό και υποδομές, με αποτέλεσμα η φροντίδα των ηλικιωμένων να εξαρτάται κυριολεκτικά από την καλή θέληση των τοπικών κοινωνικών λειτουργών και εθελοντών.
Από το νοσοκομειοκεντρικό στο κοινοτικό μοντέλο
Το πρόβλημα έχει βαθύτερες ρίζες: το ελληνικό σύστημα παραμένει προσανατολισμένο στη νοσοκομειακή φροντίδα και όχι στην πρόληψη και την υποστήριξη εντός της κοινότητας. Έτσι, οι ηλικιωμένοι φτάνουν στα επείγοντα με οξέα προβλήματα, ενώ θα μπορούσαν να έχουν αποφύγει την επιδείνωση εάν υπήρχαν τοπικές δομές παρακολούθησης, κατ’ οίκον φροντίδας και αποκατάστασης.
Η «Πνοή Ζωής» ζητά τη δημιουργία ολοκληρωμένου συστήματος μακροχρόνιας φροντίδας, που θα συνδυάζει υπηρεσίες υγείας, κοινωνικής μέριμνας και στήριξης των φροντιστών. Ένα τέτοιο σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τον ενεργό ρόλο των δήμων, οι οποίοι γνωρίζουν τις ανάγκες των τοπικών πληθυσμών καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο φορέα.
Ψηφιακό χάσμα και κοινωνική απομόνωση
Η ψηφιακή μετάβαση στην υγεία —αν και απαραίτητη— έχει δημιουργήσει νέες ανισότητες. Οι ηλεκτρονικές συνταγές, τα ψηφιακά ραντεβού και οι τηλεϊατρικές υπηρεσίες συχνά αποκλείουν τους ηλικιωμένους που δεν έχουν πρόσβαση ή δεξιότητες.
Εδώ, ο ρόλος των δήμων είναι καθοριστικός: μέσα από τα ΚΕΠ, τα ΚΑΠΗ και τα Κέντρα Κοινότητας μπορούν να λειτουργήσουν ως “ψηφιακές γέφυρες”, βοηθώντας τους πολίτες τρίτης ηλικίας να μη μείνουν εκτός συστήματος.
Τι χρειάζεται να γίνει
Οι δήμοι ζητούν πλέον:
- Ενίσχυση των κοινωνικών δομών με μόνιμο προσωπικό και σταθερή χρηματοδότηση.
- Συνεργασία με τις ΥΠΕ και τα Κέντρα Υγείας για τη δημιουργία διεπιστημονικών ομάδων φροντίδας (νοσηλευτές, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, φυσικοθεραπευτές).
- Ανάπτυξη Κέντρων Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων σε κάθε δημοτική ενότητα, για πρόληψη απομόνωσης και υποστήριξη οικογενειακών φροντιστών.
- Δείκτες κοινωνικής υγείας σε επίπεδο δήμου για τη συστηματική καταγραφή αναγκών και την αξιολόγηση πολιτικών.
- Χρηματοδοτικά εργαλεία από το νέο ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης για έργα μακροχρόνιας φροντίδας και ψηφιακής ένταξης.
Από την περίθαλψη στην αξιοπρέπεια
Η φροντίδα των ανθρώπων άνω των 75 ετών δεν είναι μόνο ζήτημα ιατρικό· είναι πρωτίστως ζήτημα αξιοπρέπειας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Εάν το κράτος δεν στηρίξει ουσιαστικά τους δήμους, οι κοινωνικές ανισότητες θα διευρυνθούν και οι πιο ευάλωτοι θα μείνουν πίσω.
Όπως τονίζει η «Πνοή Ζωής», ήρθε η ώρα να περάσουμε από το «θεραπεύω την κρίση» στο «στηρίζω την καθημερινή αξιοπρέπεια».
Οι δήμοι μπορούν να είναι ο πυρήνας αυτής της αλλαγής — αρκεί να τους δοθούν τα εργαλεία και η εμπιστοσύνη που αξίζουν.
Διαβάστε το ΔΤ της του Σωματείου «Πνοή Ζωής»
| Γιατί στην Ελλάδα μειώνεται η περίθαλψη στους ανθρώπους άνω των 75 ετών |
| Το Σωματείο «Μελέτης Προβλημάτων κα Αλληλεγγύης της 3ης Ηλικίας / Η ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ» κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι άνω των 75 ετών δυσκολεύονται να βρουν την περίθαλψη που χρειάζονται. Δεν πρόκειται για «ατυχία». Είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων που δρουν μαζί. Αν δεν δράσουμε τώρα, η ανισότητα στην υγεία θα μεγαλώσει. Αλλάζει η σύνθεση του πληθυσμού. Ζούμε περισσότερα χρόνια και αυξάνονται τα χρόνια νοσήματα. Ένας άνθρωπος 80–85 ετών συχνά έχει δύο ή τρεις παθήσεις, χρειάζεται συνεχή παρακολούθηση, αποκατάσταση και βοήθεια στο σπίτι. Όταν οι δομές δεν επαρκούν, το σύστημα δίνει βάρος στα επείγοντα και αφήνει κενά στην καθημερινή φροντίδα. Η χρόνια υποχρηματοδότηση φέρνει ελλείψεις σε προσωπικό και υποδομές. Οι λίστες αναμονής μεγαλώνουν, η κατ’ οίκον νοσηλεία είναι περιορισμένη, και ειδικότητες όπως η γηριατρική μένουν πίσω. Πολλοί επαγγελματίες υγείας έφυγαν στο εξωτερικό, αφήνοντας δυσκολίες σε κρίσιμες υπηρεσίες. Το σύστημα παραμένει νοσοκομειοκεντρικό. Η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας δεν έχει ακόμη επαρκείς διεπιστημονικές ομάδες, ούτε καλό συντονισμό με κοινωνικές υπηρεσίες. Έτσι βλέπουμε επαναλαμβανόμενες εισαγωγές, εξουθένωση οικογενειακών φροντιστών και τελικά χειρότερη πρόσβαση για τους πολύ ηλικιωμένους. Λείπει ένα ολοκληρωμένο, καθολικό πλαίσιο μακροχρόνιας φροντίδας. Η φροντίδα μεταφέρεται κυρίως στις οικογένειες, που συχνά εξαντλούνται οικονομικά και ψυχικά. Όταν δεν υπάρχει στήριξη, αυξάνεται ο κίνδυνος εγκατάλειψης θεραπείας, υποσιτισμού και κοινωνικής απομόνωσης. Τα «από την τσέπη» έξοδα είναι εμπόδιο. Ακόμη και μικρά ποσά για φάρμακα, φυσικοθεραπείες, οδοντιατρική ή βοηθήματα (π.χ. ακουστικά) γίνονται δυσβάσταχτα με χαμηλές συντάξεις. Πολλοί καθυστερούν ή αποφεύγουν αναγκαίες επισκέψεις. Η ψηφιακή μετάβαση χωρίς στήριξη αφήνει πίσω τους μεγαλύτερους. Ηλεκτρονικά ραντεβού, συνταγές και τηλεϊατρική απαιτούν δεξιότητες και εξοπλισμό. Χωρίς απλά εργαλεία και φυσικά σημεία βοήθειας, οι άνω των 75 κινδυνεύουν να μείνουν «εκτός συστήματος». Τέλος, υπάρχουν και αόρατες προκαταλήψεις ηλικίας . Όταν η προτεραιότητα δίνεται μόνο σε «χρόνια ζωής που κερδίζονται», οι πολύ ηλικιωμένοι λαμβάνουν συχνά λιγότερες επιλογές θεραπείας, ενώ θα μπορούσαν να κερδίσουν ποιότητα ζωής με ασφαλείς παρεμβάσεις. Τι προτείνει η ΠΝΟΗ ΖΩΗΣ Ενίσχυση της ΠΦΥ με γηριατρικές ομάδες και συντονιστές φροντίδας (case managers).Καθολικό σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας: κατ’ οίκον βοήθεια, ημερήσια κέντρα, ενδιάμεση φροντίδα και αποκατάσταση.Στοχευμένη χρηματοδότηση για αποκατάσταση, οδοντιατρική φροντίδα και οπτικοακουστικά βοηθήματα.Εκπαίδευση, πιστοποίηση και στήριξη οικογενειακών φροντιστών.Ψηφιακή ένταξη με απλές εφαρμογές, εκπαίδευση και φυσικές «γέφυρες» εξυπηρέτησης (ΚΕΠ, Κέντρα Υγείας).Μείωση γεωγραφικών ανισοτήτων: κινητές μονάδες, τηλεϊατρική με ανθρώπινη διαμεσολάβηση, κίνητρα στελέχωσης σε νησιά και ορεινά.Κατευθυντήριες οδηγίες κατά του ageism, με επίκεντρο την ποιότητα ζωής και τη συν-λήψη αποφάσεων. Παράλληλα, ζητάμε συστηματική μέτρηση και διαφάνεια. Δείκτες πρόσβασης, αναμονής, λειτουργικής ικανότητας, εμπειρίας ασθενών και στήριξης φροντιστών, ανά ηλικιακή ομάδα και περιοχή. Μόνο έτσι εντοπίζονται έγκαιρα τα κενά και κλείνουν οι ανισότητες. Ήρθε η ώρα να περάσουμε από το ‘θεραπεύω την κρίση’ στο ‘στηρίζω την καθημερινή αξιοπρέπεια’. Οι άνθρωποι άνω των 75 αξίζουν ένα σύστημα υγείας ανθρώπινο, δίκαιο και σύγχρονο Καλούμε την Πολιτεία, τους φορείς υγείας και την κοινωνία να ενώσουμε δυνάμεις. Οι ηλικιωμένοι δεν μπορούν να περιμένουν άλλο. |
| Ο Πρόεδρος Νικόλας Μήττας Η Γενική Γραμματέας Αλεξάνδρα Μπαρκά |
