Με τον νόμο 5240/2025 και συγκεκριμένα με το άρθρο 45 επήλθαν αλλαγές στην κατάρτιση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης και των Τομεακών και Περιφερειακών Προγραμμάτων
Η Γενική Γραμματεία Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΓΓ ΠΔΕ & ΕΠΑ) του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών είναι υπεύθυνη για την εκπόνηση του ΕΠΑ, το οποίο:
• βασίζεται στο σχέδιο ανάπτυξης της χώρας,
• στοχεύει στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της ανθεκτικότητας της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής,
• ενσωματώνει την εθνική στρατηγική για την τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη,
• λαμβάνει υπόψη προτάσεις από αρμόδιους φορείς, μεταξύ αυτών και δήμους και περιφέρειες.
Το ΕΠΑ περιλαμβάνει τουλάχιστον:
- Τους εθνικούς στόχους ανάπτυξης που θα χρηματοδοτηθούν.
- Τα Τομεακά και Περιφερειακά Προγράμματα που θα υλοποιηθούν.
- Τον προϋπολογισμό και την κατανομή πόρων ανά πρόγραμμα.
- Το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
- Τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Μπορεί επίσης να περιλαμβάνει ειδικά προγράμματα (π.χ. για ψηφιακό μετασχηματισμό, πράσινη μετάβαση ή κοινωνική συνοχή).
Το σχέδιο του ΕΠΑ τίθεται σε δημόσια διαβούλευση για 15 ημέρες στην πλατφόρμα opengov.gr.
Μετά τη διαβούλευση:
• το τελικό σχέδιο εγκρίνεται με πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου,
• κατόπιν εισήγησης του αρμόδιου Υπουργού.
Αφού εγκριθεί το ΕΠΑ ο αρμόδιος Υπουργός καλεί τα Υπουργεία και τις Περιφέρειες να υποβάλουν τα Τομεακά (ΤΠΑ) και Περιφερειακά (ΠΠΑ) προγράμματα ανάπτυξης.
Με την απόφαση αυτή:
• καθορίζονται οι στόχοι και προτεραιότητες,
• προσδιορίζεται το χρονοδιάγραμμα,
• ορίζονται οι προδιαγραφές, τα κριτήρια αξιολόγησης και η διαδικασία υποβολής και διαβούλευσης.
Κάθε Τομεακό ή Περιφερειακό Πρόγραμμα περιλαμβάνει:
• Ανάλυση αναγκών και στόχων ανάπτυξης,
• Περιγραφή παρεμβάσεων και δράσεων,
• Προϋπολογισμό ανά άξονα,
• Δείκτες αποτελέσματος,
• Προτεινόμενη Υπηρεσία Διαχείρισης.
Αν χρειάζεται, μπορούν να διαρθρώνονται σε Υποπρογράμματα με διακριτή διαχειριστική αρχή (π.χ. ειδικό πρόγραμμα Δήμων ή Μικρών Νησιών).
Τα σχέδια των ΤΠΑ και ΠΠΑ υποβάλλονται στη Γενική Γραμματεία ΠΔΕ & ΕΠΑ, η οποία:
• ελέγχει τη συμβατότητα με το ΕΠΑ,
• αξιολογεί βάσει αναπτυξιακών κριτηρίων,
• ελέγχει αν το πρόγραμμα συμμορφώνεται με τις προδιαγραφές, το χρονοδιάγραμμα και τους διαθέσιμους πόρους.
Μετά την αξιολόγηση, εισηγείται την έγκρισή τους στον αρμόδιο Υπουργό, ο οποίος εκδίδει την τελική απόφαση.
Νομικές συνέπειες και κατάργηση παλαιών διατάξεων
Με το νέο άρθρο 45:
• αντικαθίσταται το άρθρο 123 του ν. 4635/2019,
• και καταργούνται τα άρθρα 125 και 127,
τα οποία ρύθμιζαν προηγουμένως την κατάρτιση και έγκριση των ίδιων προγραμμάτων.
Επίδραση στους Δήμους και την Αυτοδιοίκηση
Η αλλαγή αυτή έχει άμεση σημασία για τους δήμους, διότι:
• εισάγει ενιαία διαδικασία για τη σύνδεση των τοπικών αναπτυξιακών προτάσεων με τα Περιφερειακά Προγράμματα Ανάπτυξης,
• επιτρέπει σε ΟΤΑ να υποβάλουν τεκμηριωμένες προτάσεις μέσω των Περιφερειών,
• καθιερώνει σαφή χρονοδιαγράμματα και κριτήρια αξιολόγησης, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη συντονισμένη χρηματοδότηση έργων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο,
• διευκολύνει την προσαρμογή των δημοτικών σχεδίων (π.χ. Βιώσιμη Αστική Ανάπτυξη, Τεχνικά Προγράμματα Δήμων) στα χρηματοδοτικά εργαλεία του ΕΠΑ και του ΠΔΕ.
Το άρθρο 45 θεσπίζει ένα επικαιροποιημένο, πιο διαφανές και συμμετοχικό πλαίσιο για τον σχεδιασμό και την έγκριση των αναπτυξιακών προγραμμάτων της χώρας, συνδέοντας την εθνική στρατηγική με τις τοπικές και περιφερειακές ανάγκες.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, σημαίνει περισσότερη συμμετοχή, σαφέστερη αξιολόγηση προτάσεων και μεγαλύτερη δυνατότητα χρηματοδότησης έργων μέσω των ΠΠΑ.
