Με μια ομιλία έντονα πολιτική αλλά και πρακτικά «χρήσιμη» για τους αιρετούς, ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ, Μανώλης Γραφάκος, παρενέβη στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΕ, επιχειρώντας να στείλει διπλό μήνυμα: συνέχιση της μεταρρύθμισης στη διαχείριση αποβλήτων και λυμάτων, αλλά και σταθερή, καθημερινή συνεργασία με τους δήμους.
«Ξέρουμε τι περνάτε – είμαστε στην ίδια πλευρά»
Ο κ. Γραφάκος ξεκίνησε αναγνωρίζοντας ανοιχτά την πίεση που δέχονται οι δήμαρχοι, υπογραμμίζοντας ότι στο Υπουργείο «βλέπουν από πρώτο χέρι» την αγωνία για την εξυπηρέτηση των πολιτών, τις καθυστερήσεις της δημόσιας διοίκησης και τα σύνθετα, διακλαδωμένα θεσμικά εμπόδια. Θύμισε ότι προέρχεται ο ίδιος από την Αυτοδιοίκηση, με 25 χρόνια πορείας, επιμένοντας πως «το αίμα νερό δεν γίνεται» και πως κυβέρνηση και ΟΤΑ βρίσκονται «στο ίδιο ζουμί» και στην ίδια πλευρά της όχθης, με διακριτούς αλλά συμπληρωματικούς ρόλους.
Σε αυτό το πλαίσιο, απέρριψε την εικόνα μιας κεντρικής διοίκησης που αγνοεί ή υποτιμά τις ανάγκες των δήμων, επαναλαμβάνοντας ότι η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ είναι διαθέσιμη για «μεγάλα και μικρά» ζητήματα, με ανοιχτές πόρτες και συνεχή διάλογο.
Πρόοδος στις υποδομές και τέλος στη στασιμότητα
Ο Γενικός Γραμματέας υπενθύμισε ότι τα τελευταία χρόνια έχει συντελεστεί σημαντική επιτάχυνση:
- ολοκλήρωση και συμβασιοποίηση νέων Μονάδων Επεξεργασίας Αποβλήτων, με τις δημοπρατήσεις να κλείνουν σε όλη τη χώρα,
- έργα διαχείρισης αστικών λυμάτων σε περίπου 200 οικισμούς, με χρηματοδότηση και από το Ταμείο Ανάκαμψης,
- μείωση κινδύνου απώλειας κοινοτικών πόρων χάρη στην ωρίμανση και συμβασιοποίηση έργων, σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο ΕΣΠΑ.
Τόνισε ότι η χώρα «δεν είναι στάσιμη» αλλά βρίσκεται σε πορεία ολοκλήρωσης του δικτύου υποδομών, τόσο στα απόβλητα όσο και στα λύματα, με συγκεκριμένο σχέδιο που έχει παρουσιαστεί στην ΚΕΔΕ και στις ΠΕΔ.
Ολιστικά σχέδια, ΦΟΔΣΑ και χρηματοδότηση από το τέλος ταφής
Κεντρικό σημείο της ομιλίας αποτέλεσε η λογική των ολιστικών σχεδίων χωριστής συλλογής και η αναδιάρθρωση των ΦΟΔΣΑ:
- Τα ολιστικά σχέδια, όπως εξήγησε, δεν είναι «χαρτιά για το συρτάρι», αλλά εργαλεία που διασφαλίζουν σωστή διαστασιολόγηση μονάδων, αποφυγή υπερκοστολογημένων έργων και καλύτερη στόχευση πόρων.
- Μέχρι την έναρξη της σχετικής πρόσκλησης, στόχος είναι να έχουν εγκριθεί όλα τα σχέδια που έχουν κατατεθεί, με ελάχιστες εκκρεμότητες.
- Η πρόσκληση για αξιοποίηση πόρων από το τέλος ταφής θα καλύψει:
- αναγκες υποδομών που εντάσσονται στα ολιστικά σχέδια,
- αποκαταστάσεις κυττάρων σε ΧΥΤΑ και επεκτάσεις όπου απαιτείται,
- εξοπλισμό ανακύκλωσης και χωριστής συλλογής μέσω των ΦΟΔΣΑ.
Ο κ. Γραφάκος απάντησε στην κριτική περί καθυστερήσεων, υπενθυμίζοντας ότι χωρίς πιστοποιημένους ΦΟΔΣΑ και ολοκληρωμένα ολιστικά σχέδια καμία σοβαρή χρηματοδότηση δεν μπορεί να προχωρήσει, καθώς και ότι σε πολλές περιπτώσεις αστοχίες προηγούμενων ετών (λανθασμένα δεδομένα, αχρησιμοποίητος εξοπλισμός, υπερδιαστασιολογημένες μονάδες) δεν μπορεί να επαναληφθούν.
Στήριξη σε ορεινούς και νησιωτικούς δήμους – προσαρμογή στη νέα οδηγία λυμάτων
Αναφερόμενος στα αστικά λύματα, σημείωσε ότι:
- η χώρα παραμένει υπό την πίεση ευρωπαϊκών προστίμων για καθυστερήσεις σε οικισμούς άνω των 2.000 ι.κ.,
- ήδη δρομολογούνται προγραμματικές συμβάσεις με δήμους που έχουν ανώριμες μελέτες, ώστε το ΥΠΕΝ να λειτουργήσει υποστηρικτικά,
- με τη νέα ευρωπαϊκή οδηγία ο πήχης κατεβαίνει στους 1.000 ι.κ., αυξάνοντας σημαντικά τον αριθμό των υπόχρεων οικισμών έως το 2035.
Ο Γενικός Γραμματέας διαβεβαίωσε ότι το Υπουργείο θα κινηθεί έγκαιρα ώστε οι δήμοι και οι ΔΕΥΑ να μην βρεθούν απροετοίμαστοι απέναντι στο νέο πλαίσιο.
Άρθρο 55: Εργαλείο παρέμβασης σε κρίσεις, όχι αφαίρεση αρμοδιοτήτων
Υπερασπιζόμενος σθεναρά το άρθρο 55 ως μια από τις πιο κρίσιμες παρεμβάσεις της θητείας του, ο κ. Γραφάκος εξήγησε ότι:
- επιτρέπει στο ΥΠΕΝ να παρεμβαίνει σε εξαιρετικές περιπτώσεις σοβαρών προβλημάτων διαχείρισης αποβλήτων,
- έχει ήδη αξιοποιηθεί σε δύσκολες υποθέσεις (Κέρκυρα, έργα απορρύπανσης, ειδικές περιβαλλοντικές εστίες),
- δεν συνιστά αφαίρεση αρμοδιοτήτων από τους δήμους, αλλά δικλίδα ασφαλείας για την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.
Ενεργειακή αξιοποίηση: συμπληρωματική και όχι ανταγωνιστική της ανακύκλωσης
Σε ένα από τα πιο «αιχμηρά» σημεία, ο κ. Γραφάκος υπερασπίστηκε τη στρατηγική για την ενεργειακή αξιοποίηση:
- υποστήριξε ότι καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν πέτυχε στόχο ταφής 10% χωρίς δίκτυο ενεργειακής αξιοποίησης,
- υπογράμμισε ότι ο σχεδιασμός των μονάδων βασίζεται στην παραδοχή υψηλών ποσοστών ανακύκλωσης και όχι στη λογική «καίμε τα πάντα»,
- εξήγησε ότι η ενεργειακή αξιοποίηση λειτουργεί συμπληρωματικά: το υπόλειμμα που δεν μπορεί να ανακυκλωθεί δεν πρέπει να οδηγείται σε ταφή,
- προανήγγειλε βελτιωμένο οικονομικό μοντέλο, όπου έσοδα από την πώληση ενέργειας θα συνδέονται με τη μείωση του gate fee, ώστε να μην επιβαρυνθούν οι πολίτες.
Παράλληλα, ενημέρωσε ότι προχωρούν νέα ρεύματα διευρυμένης ευθύνης παραγωγού (αγροτικά πλαστικά, έπιπλα, στρώματα, κ.ά.), ενισχύοντας τον συνολικό σχεδιασμό κυκλικής οικονομίας.
Απάντηση στην κριτική – κάλεσμα για υπεύθυνη στάση
Σε ευθείες αιχμές που διατυπώθηκαν από εκπροσώπους της Αυτοδιοίκησης:
- απάντησε ότι τα στοιχεία για την ανακύκλωση πρέπει να διαβάζονται με βάση τον νέο ευρωπαϊκό τρόπο υπολογισμού,
- θύμισε ότι αρκετοί ΦΟΔΣΑ ζήτησαν οι ίδιοι θεσμική οργάνωση και ενιαία εκπροσώπηση,
- ξεκαθάρισε πως η κυβέρνηση δεν αμφισβητεί τη δημοκρατική νομιμοποίηση των δημάρχων και αναμένει τον ίδιο σεβασμό προς τα θεσμικά όργανα της Πολιτείας.
Τόνισε, τέλος, ότι η επιτυχία του σχεδιασμού προϋποθέτει και από την πλευρά των δήμων να αναλάβουν πλήρως τις ευθύνες τους: να ωριμάσουν μελέτες, να αξιοποιήσουν τις προσκλήσεις, να εφαρμόσουν στην πράξη τα ολιστικά σχέδια, χωρίς «πολιτικές παρωπίδες».
«Του χρόνου, ακόμη περισσότερη πρόοδος»
Κλείνοντας, ο Μανώλης Γραφάκος εξέφρασε την πεποίθηση ότι στο επόμενο συνέδριο της ΚΕΔΕ θα μπορούν να παρουσιαστούν ακόμη πιο χειροπιαστά αποτελέσματα:
- περισσότερες εν λειτουργία μονάδες,
- ουσιαστική αξιοποίηση πόρων από το τέλος ταφής και τα προγράμματα του ΥΠΕΝ,
- πρόοδος στο μέτωπο των λυμάτων,
- σαφέστερη εικόνα για την ενεργειακή αξιοποίηση και τα νέα ρεύματα ανακύκλωσης.
Έστειλε έτσι ένα καθαρό μήνυμα συνέχειας, συνεργασίας και κοινής ευθύνης, τονίζοντας ότι η μετάβαση σε ένα σύγχρονο, ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης αποβλήτων «δεν μπορεί να γίνει χωρίς την Αυτοδιοίκηση – αλλά ούτε και χωρίς σχέδιο, αριθμούς και συνέπεια».
Δείτε το video: Στις 2 ώρες και 18 λεπτά η πρώτη του ομιλία
Στις 4 ώρες και 33 λεπτά οι απαντήσεις που έδωσε στους αιρετούς
