Την ανάγκη ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης να αποτελέσει την αφετηρία για μια βαθιά μεταρρύθμιση προς την Περιφερειακή Διακυβέρνηση ανέδειξε στην ομιλία του ο πρόεδρος της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ) και περιφερειάρχης Β. Αιγαίου, Γιώργος Χατζημάρκος, ανοίγοντας τις εργασίες της Γενικής Συνέλευσης της Ένωσης.
Ο κ. Χατζημάρκος μίλησε για «ιστορική ευκαιρία επανεκκίνησης» για τον θεσμό των περιφερειών, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με θετικούς δείκτες στην οικονομία, στις επενδύσεις και στην απασχόληση, αλλά και με σοβαρές προκλήσεις που απαιτούν νέο μοντέλο διακυβέρνησης.
Η Ελλάδα σε σταυροδρόμι – «Να μην χαθεί η θετική δυναμική»
Ο πρόεδρος της ΕΝΠΕ περιέγραψε μια Ελλάδα που «βγήκε από μια σκληρή δεκαετία κρίσης και την πρωτοφανή πρόκληση της πανδημίας» και πλέον εμφανίζει σταθερή ανάπτυξη, αύξηση επενδύσεων με αιχμή τον τουρισμό, μείωση της ανεργίας, πρόοδο στην ψηφιακή μετάβαση και επιστροφή νέων που είχαν μεταναστεύσει.
Την ίδια στιγμή, όμως, όπως τόνισε, η χώρα καλείται να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα:
«Τι μπορεί να κρατήσει αυτή τη χώρα, από το θετικό σημείο που βρίσκεται σήμερα, από το να κάνει το επόμενο μεταρρυθμιστικό άλμα;»
Κατά τον κ. Χατζημάρκο, το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι ο «φόβος του κεντρικού κράτους για την απώλεια ελέγχου», που κρατά την Ελλάδα μακριά από το ευρωπαϊκό κεκτημένο στην περιφερειακή διακυβέρνηση, όπου οι περιφέρειες ασκούν πραγματική εξουσία και όχι μόνο εκτελεστικές αρμοδιότητες.
Στόχος: Μετάβαση στην Περιφερειακή Διακυβέρνηση
Ο πρόεδρος της ΕΝΠΕ επανέφερε στον πυρήνα της συζήτησης το πάγιο αίτημα της Ένωσης για μετάβαση στην Περιφερειακή Διακυβέρνηση, ως ώριμο πλέον βήμα για μια Ελλάδα «πιο ώριμη, με εδραιωμένη αυτοπεποίθηση».
Επισήμανε ότι σήμερα οι αποκεντρωμένες δομές της δημοκρατίας αντιμετωπίζονται ως απλοί «εκτελεστικοί βραχίονες» και όχι ως επίπεδα εξουσίας που μπορούν να διαμορφώνουν και να υλοποιούν πρωτογενείς πολιτικές, στρατηγικές και ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στην ταυτότητα κάθε περιοχής.
Χαρακτηριστικά, ανέφερε ως παράδειγμα ότι ακόμη και η αλλαγή στο χρόνο λειτουργίας των φαναριών σε μια διασταύρωση πρέπει να εγκριθεί από ανώτερη βαθμίδα διοίκησης, ως ένδειξη υπερσυγκεντρωτισμού που εμποδίζει την τοπική αποτελεσματικότητα.
Τρία μεγάλα εμπόδια: λαϊκισμός, παθογένειες, διεθνές περιβάλλον
Ο κ. Χατζημάρκος ανέλυσε τρεις βασικές προκλήσεις που δυσκολεύουν την πορεία της χώρας:
- Λαϊκισμός
Τον χαρακτήρισε «μεγάλο αντίπαλο κάθε δημοκρατίας», ο οποίος ιδιαίτερα σε μεταβατικές περιόδους υπόσχεται εύκολες λύσεις, επενδύει στο θυμικό και τρέφεται από τη διαρκή αμφισβήτηση, χωρίς σοβαρές προτάσεις. - Διαχρονικές ελληνικές παθογένειες
Νοοτροπίες, αντιλήψεις και πρακτικές που –όπως είπε– επανέρχονται επειδή «ξεχνάμε εύκολα τις συνέπειες του χθες» και επιστρέφουμε σε γνώριμα μοτίβα. - Διεθνές περιβάλλον
Γεωπολιτικές εντάσεις, ανταγωνισμοί και οικονομική αβεβαιότητα δημιουργούν ένα πλαίσιο συνεχών κρίσεων με άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα.
Η απάντηση, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι «να μη εφησυχάζουμε ποτέ» και να μετατρέψουμε τη μεταρρυθμιστική δυναμική σε καθημερινή παραγωγή μετρήσιμων αποτελεσμάτων.
Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: «Μεγάλη δουλειά, αλλά η αρχή – όχι ο προορισμός»
Ο πρόεδρος της ΕΝΠΕ στάθηκε με ιδιαίτερη έμφαση στον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, αποδίδοντας ειδικές ευχαριστίες στον Υπουργό Εσωτερικών Θόδωρο Λιβάνιο για το «τιτάνιο έργο» της κωδικοποίησης.
Όπως σημείωσε, ο νέος κώδικας:
- Κωδικοποιεί πάνω από 500 νομοθετήματα
- Δημιουργεί καθαρό πλαίσιο κανόνων
- Δίνει σαφήνεια ρόλων και ενισχύει την εμπιστοσύνη και τον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ πολιτείας και αυτοδιοίκησης.
Ωστόσο, υπογράμμισε ότι για την ΕΝΠΕ αυτή η δουλειά «δεν είναι ο προορισμός, είναι η αρχή» μιας νέας διαδρομής, την οποία χαρακτήρισε «ιστορική ευκαιρία επανεκκίνησης» για την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση.
Δύο κεντρικοί άξονες του σχεδίου της ΕΝΠΕ
Ο κ. Χατζημάρκος παρουσίασε το βασικό πλαίσιο του σχεδίου της ΕΝΠΕ για την επόμενη μέρα, που κινείται σε δύο κεντρικούς άξονες:
1. Αλλαγή του μείγματος χρηματοδότησης – Πρόταση για Περιφερειακό Τέλος Ανάπτυξης
Ο πρόεδρος της ΕΝΠΕ ανέλυσε ότι σήμερα οι περιφέρειες αντλούν πόρους ουσιαστικά από δύο πηγές:
- Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (ΚΑΠ), που «οριακά καλύπτουν το λειτουργικό κόστος» των περιφερειών
- Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ), από το οποίο χρηματοδοτούνται ακόμη και βασικές αρμοδιότητες, όπως η συντήρηση οδικού δικτύου και ο καθαρισμός ρεμάτων και ποταμών.
Τόνισε ότι αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί και πρότεινε την εισαγωγή ενός νέου χρηματοδοτικού εργαλείου:
Περιφερειακό Τέλος Ανάπτυξης – ενός ανταποδοτικού τέλους υπέρ των περιφερειών,
με αποφασιστικό ρόλο του Περιφερειακού Συμβουλίου στον καθορισμό του,
και με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση δράσεων βιώσιμης ανάπτυξης, υποδομών, ενίσχυσης ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής συνοχής.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι τα ΠΕΠ και τα ευρωπαϊκά κονδύλια είναι πόροι που οι περιφερειάρχες διαχειρίζονται ως υπόλογοι διαχειριστές και όχι «χρήματα των περιφερειών», καταρρίπτοντας –όπως είπε– τον μύθο ότι «τα λεφτά είναι στις περιφέρειες».
2. Μεγαλύτερη διοικητική ελευθερία – «Δεν φοβόμαστε τις αρμοδιότητες»
Ο δεύτερος άξονας αφορά την ενίσχυση της διοικητικής αυτονομίας των περιφερειών.
Ο κ. Χατζημάρκος υπογράμμισε:
- Ότι οι περιφέρειες δεν φοβούνται καμία αρμοδιότητα και διεκδικούν την ευθύνη που μπορούν να υπηρετήσουν.
- Ότι ζητούν αρμοδιότητες υλοποιήσιμες, με αντίστοιχους πόρους και εργαλεία, όχι «αρμοδιότητες-άλλοθι» για την υπόλοιπη δημόσια διοίκηση.
- Ότι διοικητική ελευθερία σημαίνει δυνατότητα να εφαρμόζουν το σχέδιο που έχουν παρουσιάσει στους πολίτες και να ανταποκρίνονται γρήγορα στις ανάγκες τους.
Διεθνές συνέδριο το 2026 για την Περιφερειακή Διακυβέρνηση
Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής, ο πρόεδρος της ΕΝΠΕ ανακοίνωσε ότι μέσα στο 2026 η Ένωση θα διοργανώσει μεγάλο διεθνές συνέδριο για την Περιφερειακή Διακυβέρνηση.
Στόχος θα είναι η αξιοποίηση της ευρωπαϊκής και διεθνούς εμπειρίας, ώστε η Ελλάδα να αφήσει πίσω της «λογικές του χθες» και να υιοθετήσει σύγχρονα μοντέλα οργάνωσης και άσκησης εξουσίας στο δεύτερο βαθμό.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ευρωπαϊκή συζήτηση για το μέλλον της Πολιτικής Συνοχής και των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, τονίζοντας ότι η ΕΝΠΕ θα ενώσει τη φωνή της με την υπόλοιπη αυτοδιοικητική Ευρώπη, μέσω της Επιτροπής των Περιφερειών, υπέρ της αποκεντρωμένης διαχείρισης.
«Δεν ζητάμε περισσότερη δύναμη – ζητάμε περισσότερη ευθύνη»
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο κ. Χατζημάρκος έστειλε σαφές μήνυμα για τον ρόλο των περιφερειών στο νέο τοπίο:
- «Δεν διεκδικούμε περισσότερη δύναμη ως αυτοσκοπό»
- «Διεκδικούμε την ευθύνη»
Η Περιφερειακή Διακυβέρνηση, όπως τόνισε, είναι «το επόμενο μεγάλο βήμα» για τη χώρα και κορυφαία μεταρρύθμιση για την Ελλάδα που αξίζει στις επόμενες γενιές.
Εξέφρασε, τέλος, την πεποίθηση ότι με σοβαρότητα, υπευθυνότητα και δημιουργικές προτάσεις, οι περιφέρειες μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά:
- στην απελευθέρωση των τοπικών δυνάμεων,
- στην ενίσχυση της δημοκρατίας σε περιφερειακό επίπεδο,
- και στην παράδοση «μιας καλύτερης Ελλάδας» στα παιδιά και τα εγγόνια μας.
