Δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2025, στο πλαίσιο του One Planet Network και του Προγράμματος για τις Βιώσιμες Δημόσιες Προμήθειες, το Global Framework for Action: Harnessing Sustainable and Circular Public Procurement toDrive Demand for a Near-Zero Emission and Resilient Built Environment. Το κείμενο αυτό υπογραμμίζει με σαφήνεια πως οι δημόσιες προμήθειες δεν αποτελούν απλώς μια λειτουργική διαδικασία, αλλά ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία των κυβερνήσεων για την επιτάχυνση της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών, αποδοτικής στη χρήση των πόρων και ανθεκτικής απέναντι στις κλιματικές προκλήσεις.
Οι Δημόσιες Προμήθειες ως στρατηγικός μοχλός αλλαγής
Το Framework τονίζει ότι οι βιώσιμες δημόσιες προμήθειες (Sustainable Public Procurement – SPP) λειτουργούν ως κρίσιμος μηχανισμός εναρμόνισης των δημόσιων δαπανών με τους μακροπρόθεσμους στόχους βιωσιμότητας. Μέσα από την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών κριτηρίων, οι δημόσιοι φορείς δεν εξυπηρετούν μόνο τις ανάγκες τους· διαμορφώνουν πρότυπα αγοράς και ανεβάζουν τον πήχη υπευθυνότητας και ποιότητας.
Έτσι, οι δημόσιες προμήθειες παύουν να είναι μια τυπική διοικητική διαδικασία και εξελίσσονται σε στρατηγικό εργαλείο πολιτικής με άμεσο αντίκτυπο στη λειτουργία της αγοράς, στις επενδύσεις και στη μετάβαση σε πιο υπεύθυνα επιχειρηματικά μοντέλα.
Μετασχηματίζοντας τις αγορές μέσω της δημόσιας ζήτησης
Οι κυβερνήσεις διαχειρίζονται ποσοστό των εθνικών δαπανών που σε αρκετές χώρες φτάνει το 15–20% του ΑΕΠ. Αυτό το αγοραστικό βάρος μπορεί να κατευθυνθεί προς προϊόντα και υπηρεσίες με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, υψηλή ενεργειακή απόδοση, βελτιωμένες εργασιακές συνθήκες και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
Το Framework εξηγεί ότι όταν τα κριτήρια βιωσιμότητας ενσωματώνονται συστηματικά σε όλες τις φάσεις της προμήθειας (σχεδιασμός, τεύχη, αξιολόγηση προσφορών, παρακολούθηση), τότε:
- οι επιχειρήσεις ενθαρρύνονται να καινοτομήσουν,
- διαμορφώνονται νέες αγορές «πράσινων» και κυκλικών προϊόντων,
- βελτιώνεται ο ανταγωνισμός με όρους ποιότητας και όχι αποκλειστικά τιμής,
- ενισχύεται η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Με άλλα λόγια, οι βιώσιμες προμήθειες μετατρέπουν την κρατική ζήτηση σε μοχλό οικονομικού μετασχηματισμού.
Ενίσχυση διαφάνειας και χρηστής διοίκησης
Η υιοθέτηση μετρήσιμων και αντικειμενικών κριτηρίων βιωσιμότητας μειώνει τις «γκρίζες ζώνες» στις διαδικασίες προμηθειών. Σύμφωνα με το Framework, αυτό οδηγεί σε:
- μεγαλύτερη διαφάνεια,
- περιορισμό φαινομένων διαφθοράς,
- ενίσχυση της θεσμικής αξιοπιστίας των φορέων,
- ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών.
Παράλληλα, ευθυγραμμίζει τις δημόσιες προμήθειες με τους διεθνείς στόχους, ειδικά με τον Στόχο 12 των Ηνωμένων Εθνών για υπεύθυνη κατανάλωση και παραγωγή.
Οφέλη που ξεπερνούν το οικονομικό κόστος
Το Framework παρουσιάζει τα βασικά οφέλη των βιώσιμων προμηθειών, τα οποία δεν περιορίζονται σε δημοσιονομικά μεγέθη:
- Βέλτιστη αξιοποίηση δημόσιων πόρων μέσω της προσέγγισης «κόστος κύκλου ζωής» και όχι της χαμηλότερης αρχικής τιμής.
- Μείωση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, παραγωγή αποβλήτων και κατανάλωση πόρων.
- Ενίσχυση κοινωνικής ευημερίας χάρη σε καλύτερες εργασιακές συνθήκες και κοινωνικά υπεύθυνες προμήθειες.
- Προώθηση της καινοτομίας και της ανθεκτικότητας τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.
Μια απαραίτητη δημόσια πολιτική για το μέλλον
Συνεπώς, το Framework καταλήγει ότι οι βιώσιμες και κυκλικές δημόσιες προμήθειες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «ηθική επιλογή», αλλά ως απαραίτητη πολιτική για τα σύγχρονα κράτη. Η ενσωμάτωση βιώσιμων κριτηρίων σε όλες τις δημόσιες συμβάσεις αποτελεί:
- μοχλό συνοχής πολιτικών,
- μέσο ενίσχυσης υπεύθυνων αγορών,
- εργαλείο εξασφάλισης μακροπρόθεσμης κοινωνικής ευημερίας.
Για τους δήμους και τους δημόσιους φορείς, η μετάβαση σε βιώσιμες προμήθειες δεν είναι απλώς υποχρέωση — είναι ευκαιρία να πρωτοστατήσουν στη διαμόρφωση μιας οικονομίας χαμηλών εκπομπών και ενός δομημένου περιβάλλοντος ανθεκτικού στις προκλήσεις του μέλλοντος.
