Με επίκεντρο την προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος και τις επιπτώσεις των κινήτρων του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ), ο Δήμος Φιλοθέης – Ψυχικού ανέλαβε μια σημαντική πρωτοβουλία δημόσιου διαλόγου και ενημέρωσης. Τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2025, στο Κολλέγιο Αθηνών, πραγματοποιήθηκε ανοιχτή εκδήλωση με θέμα «Η προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος απέναντι στα κίνητρα του ΝΟΚ», με τη συμμετοχή εξειδικευμένων επιστημόνων και τη στήριξη πλήθους δήμων.
Στο βήμα βρέθηκε, μεταξύ άλλων, η κα Καραμανόφ, Αντιπρόεδρος ΣτΕ ε.τ. και Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας η οποία ανέπτυξε με σαφήνεια και έντονο προβληματισμό τις νομικές, πολεοδομικές και συνταγματικές διαστάσεις των ρυθμίσεων του ΝΟΚ, θέτοντας στο επίκεντρο τη σχέση ανάπτυξης και προστασίας του οικιστικού περιβάλλοντος.
Οι ογκώδεις οικοδομές και τα «μπόνους» του ΝΟΚ
Όπως τόνισε, οι ογκώδεις οικοδομές που εμφανίστηκαν τα τελευταία χρόνια, σε πλήρη δυσαρμονία με τη φυσιογνωμία των περιοχών όπου ανεγείρονται, δεν είναι τυχαίο φαινόμενο. Οφείλονται άμεσα στα λεγόμενα «μπόνους» του ΝΟΚ, τα οποία επιτρέπουν αυξημένα ύψη, μεγαλύτερους συντελεστές δόμησης και κάλυψης, ιδίως σε περιοχές υψηλής αξίας γης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε τόσο στα προάστια με συγκροτημένο και ποιοτικό οικιστικό χαρακτήρα, όσο και στο κέντρο της Αθήνας, όπου –όπως σημείωσε– η τάση του gentrification μετατρέπει οικιστικές γειτονιές σε πεδία έντονης επιχειρηματικής εκμετάλλευσης, με κυρίαρχες χρήσεις τα ξενοδοχεία και τις τουριστικές δραστηριότητες.
Αντίδραση Δήμων και πολιτών – κρίσιμο ζήτημα για το σύνολο της χώρας
Η κα Καραμανόφ υπενθύμισε ότι Δήμοι και πολίτες αντέδρασαν έντονα στις ρυθμίσεις αυτές, οι οποίες –όπως είπε– πλήττουν ανεπανόρθωτα τη φυσιογνωμία των οικισμών. Παράλληλα, εξέφρασε τη δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι η δικαστική προστασία δεν ανταποκρίθηκε πλήρως στις προσδοκίες.
Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτήρισε εξαιρετικά σημαντική την πρωτοβουλία του Δήμου Φιλοθέης – Ψυχικού, με τη συμμετοχή 14–15 ακόμη Δήμων, υπογραμμίζοντας ότι το ζήτημα δεν αφορά μεμονωμένες περιπτώσεις κατοίκων, αλλά το σύνολο των οικισμών της χώρας, και ιδίως του λεκανοπεδίου της Αττικής.
Το οικιστικό περιβάλλον ως συνταγματικά προστατευόμενο αγαθό
Κεντρικός άξονας της παρέμβασής της ήταν η έννοια του οικιστικού περιβάλλοντος. Όπως ανέφερε, δεν πρόκειται για έναν ουδέτερο χώρο που διαμορφώνεται κατά βούληση, αλλά για ένα συλλογικό αγαθό που επηρεάζει κρίσιμους τομείς της ζωής: την υγεία, την ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή, την αναψυχή, την ανατροφή των παιδιών και την ψυχική ισορροπία.
Υπενθύμισε ότι ήδη από το Σύνταγμα του 1975 το οικιστικό περιβάλλον έχει αναχθεί σε συνταγματικά προστατευόμενο αγαθό, ενώ με τη συνταγματική κατοχύρωση της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης το 2000, οι περιορισμοί στον πολεοδομικό σχεδιασμό έγιναν ακόμη αυστηρότεροι – δεσμεύοντας όχι μόνο τους πολίτες αλλά και τον ίδιο τον νομοθέτη.
Πάγια νομολογία και ανατροπή θεμελιωδών αρχών
Η κα Καραμανόφ αναφέρθηκε εκτενώς στην πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία επί δεκαετίες στηρίχθηκε σε δύο βασικές αρχές:
- την απαγόρευση μείωσης των κοινόχρηστων χώρων και
- την απαγόρευση επιδείνωσης των όρων δόμησης σε ήδη διαμορφωμένους οικισμούς.
Κατά την άποψή της, τα κίνητρα του ΝΟΚ ανατρέπουν αυτές τις αρχές, επιτρέποντας αυξήσεις ύψους, κάλυψης και συντελεστή δόμησης, με το πρόσχημα της περιβαλλοντικής προστασίας.
Η επίκληση της κλιματικής αλλαγής και τα εύθραυστα επιχειρήματα
Ιδιαίτερη κριτική άσκησε στη σύνδεση των μπόνους δόμησης με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Όπως σημείωσε, είναι προφανές ακόμη και σε μη ειδικούς ότι μεγαλύτερα κτίρια και αυξημένη κάλυψη εδάφους δεν συνιστούν περιβαλλοντική προστασία. Αντίθετα, εάν οι βιοκλιματικές προδιαγραφές είναι τόσο κρίσιμες, θα έπρεπε να είναι υποχρεωτικές και όχι αντικείμενο ανταλλαγής με επιπλέον τετραγωνικά.
Παράλληλα, χαρακτήρισε επιστημονικά αδύνατη την αξιόπιστη πρόβλεψη των συνολικών επιπτώσεων τέτοιων ρυθμίσεων σε ένα τόσο σύνθετο σύστημα όπως το οικιστικό περιβάλλον.
Η περίπτωση της Φιλοθέης – Ψυχικού
Κλείνοντας, η κα Καραμανόφ αναφέρθηκε ειδικά στη Φιλοθέη και το Ψυχικό, επισημαίνοντας ότι οι περιοχές αυτές στοχοποιούνται σήμερα ακριβώς επειδή στο παρελθόν επέλεξαν συνειδητά να προστατεύσουν τη φυσιογνωμία τους, εξαιρούμενες από αυξήσεις συντελεστών δόμησης. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «σήμερα ουσιαστικά τιμωρούνται γι’ αυτή την επιλογή».
Κάλεσμα αντίδρασης
Η ομιλία της ολοκληρώθηκε με σαφές κάλεσμα για συλλογική αντίδραση, τονίζοντας ότι το φυσικό και οικιστικό περιβάλλον αντιμετωπίζονται πλέον ως αντικείμενα απεριόριστης επιχειρηματικής εκμετάλλευσης, προς όφελος λίγων και εις βάρος των πολλών.
«Είναι καθήκον μας να αντιδράσουμε, για να σώσουμε ό,τι ακόμη μπορούμε και όσο υπάρχει ακόμη καιρός», κατέληξε.
Δείτε εδώ την ομιλία του Δημάρχου Φιλοθέης Ψυχικού κ. Μπάμπη Μπονάτσου
