Οι Δήμοι προσφεύγουν εκ νέου στο ΣτΕ, με οπλοστάσιο νομικών και τεχνικών επιχειρημάτων συνολικά κατά των μπόνους δόμησης του ΝΟΚ, υποστηρίζοντας ότι το ισχύον πλαίσιο δόμησης, όπως διαμορφώθηκε με βάση την απόφαση της Ολομέλειας του Δικαστηρίου στη μεγάλη δίκη του ΝΟΚ και το νέο Προεδρικό Διάταγμα του ΥΠΕΝ, που θεσμοθετήθηκε σύμφωνα με σχετική νομοτεχνική έγκριση του ΣτΕ, για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο και την έναρξη οικοδομικών εργασιών του ΝΟΚ, εγείρει σοβαρά νομικά, πολεοδομικά και λειτουργικά ζητήματα, τα οποία αφορούν τόσο τη συνταγματικότητα των ρυθμίσεων όσο και τις πραγματικές επιπτώσεις τους στις πόλεις και στους κατοίκους.
Νέα μάχη στο ΣτΕ από τους Δήμους με στόχο την οριστική κατάργηση των μπόνους του ΝΟΚ
Η νέα προσφυγή των Δήμων στο ΣτΕ κατά των μπόνους του ΝΟΚ κατατίθεται μέχρι τις 10 Ιανουαρίου 2026, όπως υπάρχει σχετική προθεσμία, ενώ αφετηρία των εξελίξεων αποτελεί εκδήλωση, με θέμα «η προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος απέναντι τα κίνητρα του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ)», που διοργανώθηκε στις 15ης Δεκεμβρίου 2025, στο αμφιθέατρο του Κολλεγίου Αθηνών.
Στην κατάθεση της νέας προσφυγής πρωτοστατούν οι Δήμοι Αλίμου, Φιλοθέης Ψυχικού, Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, Κηφισίας ενώ υποστηρίζεται από το σύνολο των 15 Δήμων που συμμετείχαν στην εκδήλωση του Δεκεμβρίου δημιουργώντας ευρύ μέτωπο κατά των κινήτρων του ΝΟΚ. Επίσης αναμένεται τη νέα προσφυγή να υποστηρίξει στο ΣτΕ η ΚΕΔΕ.
«Το Διάταγμα θα προσβληθεί και θα κριθεί, και το ΣτΕ έχει μόνο μια επιλογή: να κρίνει τη σχετική διάταξη αντισυνταγματική»
-«Το Διάταγμα θα προσβληθεί και θα κριθεί και το ΣτΕ έχει μόνο μια επιλογή: να κρίνει τη σχετική διάταξη αντισυνταγματική, ώστε να μην μετατραπεί σε θλιβερό θεατή εφημέρων νομοθετικών επινοήσεων», δήλωσε ο Βασίλης Παπαδημητρίου δικηγόρος εξειδικευμένος σε χωροταξικά και πολεοδομικά θέματα. Δίνοντας το περίγραμμα των εξελίξεων ως νομικός παραστάτης των Δήμων στην νέα προσφυγή κατά του ΝΟΚ ο ίδιος τόνισε ότι:
«Με τελευταίο μάλιστα νόμο και εκτελεστικό διάταγμα επετράπη κατόπιν γνωμοδοτήσεως του ΚΕΣΥΠΟΘΑ να εκτελεσθούν ακόμη και άδειες με μπόνους που είχαν ακυρωθεί δικαστικώς αρκεί να πληρωθεί ένα πρόστιμο περιβαλλοντικού ισοζυγίου», είπε ο ίδιος σημειώνοντας ότι:
-«Αυτά ασφαλώς είναι όχι απλώς αντισυνταγματικά, αλλά «έξω-συνταγματικα» και αντίθετα στη διάκριση των εξουσιών, αφού θέτουν εκποδών αμετάκλητες δικαστικές ακυρωτικές αποφάσεις. Ήδη σήμερα παραπέμπεται στην Ολομέλεια ως αντισυνταγματική η τακτοποίηση αυθαιρέτων με το Ν 4495 όταν έχει εκδοθεί δικαστική απόφαση. Το αυτό ισχύει και εδώ».
-«Πάντως ο νόμος του περιβαλλοντικού ισοζυγίου θα είχε ενδιαφέρον εάν έβαζε να πληρώσουν όλοι οι επιτήδειοι που εξέδωσαν άδειες με μπόνους και παρά ταύτα αυτές διέφυγαν την ευθεία ακυρωτική προσβολή. Αυτοί θα είχε ενδιαφέρον να πληρώσουν. Που κέρδισαν από τις υπεραξίες παντού και δεν συνεισφέρουν πουθενά, τη στιγμή που ο Δήμος ψάχνει λεφτά για απαλλοτριώσεις και αύξηση των κοινοχρήστων χώρων ζωτικής σημασίας», είπε ο κος Παπαδημητρίου τονίζοντας ότι: «Αυτή η κωμωδία με τον τρόπο εκδόσεως των αδειών άνευ ελέγχου πρέπει να τελειώσει».
Το οπλοστάσιο της νέας προσφυγής Δήμων στο ΣτΕ για τα μπόνους δόμησης
Τα βασικά νομικά και τεχνικά επιχειρήματα, όπως παρουσιάστηκαν στην εκδήλωση με τη συμμετοχή των Δήμων στο Κολλέγιο Αθηνών, που αποτελούν το οπλοστάσιο της νέας προσφυγής κατά των κινήτρων του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού και του νέου Προεδρικού Διατάγματος, έχουν ως εξής:
Η αύξηση της πραγματικής δόμησης μέσω των κινήτρων
Στα βασικά σημεία κατά της γενικής εφαρμογής των μπόνους δόμησης του ΝΟΚ είναι ότι τα προβλεπόμενα κίνητρα οδηγούν σε σημαντική αύξηση της πραγματικής δόμησης, σε σχέση με εκείνη που προκύπτει από τον θεσμοθετημένο συντελεστή. Όπως υποστηρίζεται, μέσα από εξαιρέσεις, απαλλαγές και ειδικούς υπολογισμούς, επιτυγχάνεται στην πράξη μεγαλύτερη εκμετάλλευση των οικοπέδων, χωρίς να έχει προηγηθεί αναθεώρηση των ισχυόντων πολεοδομικών σχεδίων. Κατά την άποψη αυτή, το τελικό αποτέλεσμα δεν αντανακλά τον σχεδιασμό που έχει εγκριθεί για κάθε περιοχή, αλλά μια έμμεση και σταδιακή μεταβολή των όρων δόμησης και επιβάρυνση του δομημένου περιβάλλοντος.
Η σχέση με τις συνταγματικές αρχές προστασίας του οικιστικού περιβάλλοντος
Προβάλλεται παράλληλα ο ισχυρισμός ότι η αύξηση της δόμησης συγκρούεται με τις συνταγματικές διατάξεις που προστατεύουν το οικιστικό περιβάλλον. Οι επικριτές του ΝΟΚ επικαλούνται τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, σύμφωνα με την οποία οι όροι δόμησης δεν μπορούν να επιδεινώνονται χωρίς τεκμηριωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό. Υποστηρίζεται ότι η αύξηση ύψους, όγκου και πυκνότητας αλλοιώνει τη φυσιογνωμία των περιοχών και επηρεάζει αρνητικά τις συνθήκες διαβίωσης, χωρίς να πληρούνται οι συνταγματικές προϋποθέσεις.
Το περιβαλλοντικό ισοδύναμο ως μηχανισμός αντιστάθμισης
Για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο οι προσφεύγοντες στο ΣτΕ υποστηρίζουν ότι πρόκειται για έναν μηχανισμό οικονομικής αντιστάθμισης, ο οποίος δεν διασφαλίζει την ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος. Κατά την άποψή τους, η καταβολή χρηματικού ποσού δεν μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με την αποτροπή ή την αποκατάσταση της επιβάρυνσης που προκαλεί μια συγκεκριμένη οικοδομική δραστηριότητα. Επισημαίνεται επίσης ότι δεν υπάρχει σαφής σύνδεση ανάμεσα στο έργο που επιβαρύνει μια περιοχή και στα αντισταθμιστικά μέτρα που προβλέπεται να υλοποιηθούν.
Η αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας
Ένα ακόμη επιχείρημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο το νέο Προεδρικό Διάταγμα επηρεάζει, σύμφωνα με τους επικριτές του, την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας. Υποστηρίζεται ότι η δυνατότητα συνέχισης ή έναρξης οικοδομικών εργασιών, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου έχουν εκδοθεί ακυρωτικές αποφάσεις, δημιουργεί αμφιβολίες ως προς το αν οι δικαστικές κρίσεις εφαρμόζονται πλήρως στην πράξη. Κατά την άποψη αυτή, η διοίκηση εμφανίζεται να διαθέτει εργαλεία παράκαμψης των συνεπειών μιας ακυρωτικής απόφασης, γεγονός που εγείρει ζητήματα ασφάλειας δικαίου.
Ζητήματα ίσης μεταχείρισης και εμπιστοσύνης των πολιτών
Στο κοινωνικό επίπεδο, διατυπώνεται η άποψη ότι το ισχύον πλαίσιο δημιουργεί άνιση μεταχείριση μεταξύ των πολιτών. Όπως επισημαίνεται, όσοι αξιοποιούν τα κίνητρα του ΝΟΚ μπορούν να κατασκευάζουν κτίρια με μεγαλύτερο όγκο και περισσότερους ορόφους, σε περιοχές όπου άλλοι ιδιοκτήτες είχαν οικοδομήσει στο παρελθόν με αυστηρότερους όρους. Οι επικριτές του συστήματος υποστηρίζουν ότι αυτό πλήττει την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, καθώς οι πολίτες που σεβάστηκαν το προηγούμενο καθεστώς υφίστανται τις συνέπειες μιας μεταγενέστερης αλλαγής χωρίς να έχουν οποιοδήποτε όφελος.
Αλλαγές σε βασικούς πολεοδομικούς κανόνες
Σε τεχνικό επίπεδο, γίνεται αναφορά και στην αναμόρφωση βασικών πολεοδομικών εννοιών. Υποστηρίζεται ότι χώροι οι οποίοι παραδοσιακά υπολογίζονταν στον συντελεστή δόμησης ή στον αριθμό των ορόφων, πλέον εξαιρούνται ή αντιμετωπίζονται διαφορετικά. Οι αλλαγές αυτές, σύμφωνα με τους επικριτές, οδηγούν σε κτίρια με αυξημένη λειτουργική επιφάνεια, χωρίς αυτό να αποτυπώνεται πλήρως στους επίσημους πολεοδομικούς δείκτες. Το γεγονός αυτό θεωρείται ότι δυσχεραίνει τον έλεγχο και την κατανόηση των πραγματικών επιπτώσεων της δόμησης.
Η επίκληση της βιώσιμης ανάπτυξης
Τα κίνητρα του ΝΟΚ συνδέονται συχνά με στόχους βιώσιμης ανάπτυξης, όπως η ενεργειακή αναβάθμιση και η περιβαλλοντική βελτίωση των κτιρίων. Ωστόσο, όσοι τα αμφισβητούν υποστηρίζουν ότι η σύνδεση αυτή είναι προβληματική. Κατά την άποψή τους, η περιβαλλοντική προστασία δεν θα έπρεπε να λειτουργεί ως αντάλλαγμα για αυξημένη δόμηση, αλλά ως υποχρεωτικό πλαίσιο για το σύνολο των νέων κατασκευών. Επισημαίνεται ότι σε πυκνοδομημένες περιοχές η αύξηση της οικοδομικής έντασης μπορεί να αναιρεί τα όποια περιβαλλοντικά οφέλη.
Επιπτώσεις στις τοπικές υποδομές και υπηρεσίες
Ένα ακόμη σημείο κριτικής αφορά τις επιπτώσεις της αυξημένης δόμησης στις τοπικές υποδομές. Σύμφωνα με τις θέσεις που διατυπώνονται, περισσότερα τετραγωνικά και περισσότεροι κάτοικοι σημαίνουν μεγαλύτερη πίεση σε σχολεία, παιδικούς σταθμούς, χώρους πρασίνου, οδικό δίκτυο και δίκτυα κοινής ωφέλειας. Οι επικριτές του ΝΟΚ υποστηρίζουν ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν έχουν αποτιμηθεί επαρκώς και ότι το κόστος αντιμετώπισής τους μετακυλίεται στους Δήμους, χωρίς να συνοδεύεται από αντίστοιχους οικονομικούς πόρους για τα αναγκαία έργα κοινωνικών υποδομών και κοινόχρηστων χώρων.
Ο ρόλος των Υπηρεσιών Δόμησης
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για τον ρόλο των Υπηρεσιών Δόμησης. Οι Δήμοι αντιτίθενται στη μεταφορά των αρμοδιοτήτων τους εκτός Δήμων υποστηρίζουν ότι οι ΥΔΟΜ αποτελούν κρίσιμο μηχανισμό ελέγχου της δόμησης σε τοπικό επίπεδο. Κατά την άποψή τους, η απομάκρυνση του ελέγχου από την τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να οδηγήσει σε πιο συγκεντρωτικές διαδικασίες, με λιγότερη ευαισθησία στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και σε εφαρμογή κινήτρων δόμησης από το κεντρικό κράτος.
Η ανάγκη συνολικής επανεξέτασης του πλαισίου
Οι δήμαρχοι υποστηρίζουν ότι τα ζητήματα που ανακύπτουν από την εφαρμογή του ΝΟΚ και του νέου Προεδρικού Διατάγματος δεν είναι μεμονωμένα. Κατά την άποψή τους, απαιτείται συνολική επανεξέταση του πλαισίου δόμησης, με βάση τεχνικά δεδομένα, συνταγματικές αρχές και τις πραγματικές ανάγκες των πόλεων. Όπως τονίζουν, στόχος δεν είναι η αναστολή της οικοδομικής δραστηριότητας, αλλά η διαμόρφωση ενός συστήματος κανόνων που θα διασφαλίζει τη νομιμότητα, τη διαφάνεια και τη βιωσιμότητα του αστικού χώρου.
ΠΗΓΗ: https://ecopress.gr/
