Σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι πόλεις είναι το σημείο όπου επικεντρώνονται οι προκλήσεις – αλλά και το σημείο όπου ξεκινούν οι λύσεις. Είναι κέντρα ανάπτυξης, ανταγωνιστικότητας και επιστημονικής προόδου, αλλά αντιμετωπίζουν επίσης πιέσεις όπως η προσιτή τιμή της στέγασης, η πράσινη μετάβαση, η δημογραφική αλλαγή και οι απαιτήσεις για ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες. Αναγνωρίζοντας αυτή τη δυαδικότητα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις, ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο για την ενδυνάμωση των πόλεων, την απλοποίηση της πρόσβασης στην υποστήριξη και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και των τοπικών αρχών. Στον πυρήνα της, η Ατζέντα αναγνωρίζει μια απλή πραγματικότητα: όταν οι πόλεις ηγούνται, η Ευρώπη πετυχαίνει.
«Δημιουργήσαμε αυτήν την Ατζέντα με τις πόλεις και για τις πόλεις – για να ανταποκριθούμε στις ανάγκες των εκατομμυρίων Ευρωπαίων που ζουν, εργάζονται και χτίζουν το μέλλον τους στις αστικές μας περιοχές και για να δώσουμε στους δημάρχους και τους τοπικούς ηγέτες τα εργαλεία που χρειάζονται για να δράσουν», δήλωσε ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις, Raffaele Fitto.
Γιατί μια Ατζέντα για τις Πόλεις;
Περίπου το 75% των κατοίκων της ΕΕ – περίπου 340 εκατομμύρια άνθρωποι – ζουν σε πόλεις, κωμοπόλεις και προάστια. Οι αστικές περιοχές δημιουργούν το μεγαλύτερο μέρος των ευκαιριών απασχόλησης, των επενδυτικών ροών και της ικανότητας καινοτομίας της Ευρώπης και διαδραματίζουν «βασικό ρόλο στη δημιουργία θέσεων εργασίας, την κοινωνική ένταξη, την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και τη βιωσιμότητα». Η οικονομική επιρροή συνδυάζεται με την κανονιστική ευθύνη: οι πόλεις και οι περιφέρειες εφαρμόζουν περίπου το 70% της νομοθεσίας της ΕΕ. Αυτό τις καθιστά ουσιαστικούς εταίρους στη μετατροπή των στόχων σε επίπεδο Ένωσης σε απτά αποτελέσματα στην πράξη.
Ωστόσο, οι απαιτήσεις που τίθενται στις πόλεις συνεχίζουν να αυξάνονται. Η ταχεία αστικοποίηση, η αύξηση του κόστους διαβίωσης, οι κλιματικές επιπτώσεις και οι τεχνολογικές αλλαγές αναδιαμορφώνουν τον τρόπο λειτουργίας των πόλεων. Πάνω από τους μισούς κατοίκους των πόλεων θεωρούν την έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης μια σημαντική πρόκληση. Οι τιμές της ενέργειας, η συμφόρηση στην κινητικότητα, οι περιβαλλοντικές πιέσεις και οι ανησυχίες για την ασφάλεια ασκούν πρόσθετη πίεση στις τοπικές υπηρεσίες και υποδομές.
Ταυτόχρονα, η δημογραφική αλλαγή – όπως η γήρανση του πληθυσμού ή οι εκροές εξειδικευμένων εργαζομένων – απαιτεί από τις πόλεις να προσαρμοστούν για να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή. Πολλές πόλεις πρέπει επίσης να επενδύσουν σημαντικά για να επιτύχουν τους στόχους της κλιματικής ουδετερότητας, να αναβαθμίσουν το γερασμένο κτιριακό απόθεμα και να επεκτείνουν τα βιώσιμα δίκτυα μεταφορών. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις παρέχει ένα συνεκτικό όραμα σε επίπεδο ΕΕ για την ενίσχυση της αστικής ανθεκτικότητας και την απελευθέρωση του τοπικού δυναμικού.
Ένα μωσαϊκό ευρωπαϊκής αστικής ποικιλομορφίας
Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της Ευρώπης έγκειται στην εξαιρετική ποικιλομορφία των πόλεών της. Από αρχαία αστικά κέντρα που διαμορφώθηκαν κατά τη διάρκεια χιλιετιών έως νεοβιομηχανοποιημένους κόμβους που αναδύθηκαν τον περασμένο αιώνα, η καθεμία από τις ευρωπαϊκές πόλεις ενσωματώνει μια ξεχωριστή ιστορία προσαρμογής.
Μερικές, όπως η Ρώμη ή η Αθήνα, συνεχίζουν να βασίζονται σε στρώματα πολιτισμού που έχουν εξελιχθεί μέσα από αιώνες πολιτικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών αλλαγών. Η Βενετία αποτελεί παγκόσμιο σύμβολο μιας πόλης που ανακτήθηκε από το νερό και κατασκευάστηκε πάνω σε λιμνοθάλασσες. Πολλές ολλανδικές πόλεις είναι χτισμένες σε γη που ανακτήθηκε από τη θάλασσα ή σε αποξηραμένα έλη, ενώ πόλεις όπως το Βερολίνο αναπτύχθηκαν σε ιστορικά βαλτώδη ποτάμια τοπία. Πολλές ευρωπαϊκές πόλεις-λιμάνια που αναδείχθηκαν ως εμπορικές δυνάμεις και πειραματίστηκαν με πρώιμες μορφές εμπορικής συνεργασίας με τη μορφή της Χανσεατικής Ένωσης, όπως το Γκντανσκ, το Αμβούργο και η Ρίγα, αντιμετωπίζουν πιέσεις που συνδέονται με τις παγκόσμιες εμπορικές ροές, όπως και άλλοι κρίσιμοι εμπορικοί κόμβοι όπως το Ρότερνταμ και η Αμβέρσα. Οι πόλεις στην περιφέρεια της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στα νησιά της Μεσογείου ή στις ξηρές εσωτερικές περιοχές, πρέπει να αντιμετωπίσουν τη λειψυδρία, τις πιέσεις στον τουρισμό ή τους περιορισμούς συνδεσιμότητας.
Αυτή η ποικιλομορφία είναι κεντρικής σημασίας για το γιατί η πολιτική της ΕΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη το τοπικό πλαίσιο. Η Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο που να ταιριάζει σε όλους: οι πόλεις διαφέρουν όχι μόνο ως προς το μέγεθος και τη γεωγραφία, αλλά και ως προς την ικανότητα διακυβέρνησης, την κοινωνικοοικονομική δυναμική, την έκθεση στους κλιματικούς κινδύνους και τις επενδυτικές ανάγκες. Συνεπώς, η εξατομικευμένη υποστήριξη, βασισμένη στην κοινή γνώση και την ανταλλαγή, είναι απαραίτητη.
Τρεις βασικοί τομείς δράσης
Η Ατζέντα επικεντρώνεται σε τρεις βασικούς τομείς δράσης. Ο πρώτος είναι ο διαρκής και δομημένος διάλογος. Για πρώτη φορά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εισαγάγει ένα επίσημο πλαίσιο για πολιτικές και τεχνικές ανταλλαγές με τις πόλεις, που θα περιλαμβάνει ετήσιο διάλογο υψηλού επιπέδου και συνεχείς διαβουλεύσεις. Μια τακτική έκθεση για την Κατάσταση των Ευρωπαϊκών Πόλεων θα υποστηρίξει τη χάραξη πολιτικής βασισμένη σε τεκμηριωμένα στοιχεία, ενώ η στενότερη συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών θα βοηθήσει να διασφαλιστεί ότι η νομοθεσία αντικατοπτρίζει την αστική πραγματικότητα.
Ο δεύτερος τομέας είναι η απλούστευση και η ανάπτυξη ικανοτήτων. Οι πόλεις διαχειρίζονται επί του παρόντος ένα κατακερματισμένο τοπίο πρωτοβουλιών, ροών χρηματοδότησης και διοικητικών απαιτήσεων. Για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει λανσάρει την διαδικτυακή πύλη των Πόλεων της ΕΕ ως ενιαίο σημείο εισόδου για πληροφορίες σχετικά με ευκαιρίες, εκδηλώσεις, καθοδήγηση και υποστήριξη. Επιπλέον, ένα Γραφείο Βοήθειας Πόλεων, που θα συσταθεί το 2026 στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Αστικής Πρωτοβουλίας, θα προσφέρει πρακτικές συμβουλές σχετικά με τη χρηματοδότηση και την εφαρμογή. Αυτά τα μέτρα στοχεύουν στον εξορθολογισμό της υποστήριξης της ΕΕ και στην ενίσχυση της ικανότητας των πόλεων, ιδίως όπου οι διοικητικοί πόροι είναι περιορισμένοι.
Η τρίτη προτεραιότητα επικεντρώνεται στις επενδύσεις. Η Πολιτική Συνοχής της ΕΕ ήδη διοχετεύει περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ σε αστικά έργα για την περίοδο 2021-2027, συμπεριλαμβανομένων 24 δισεκατομμυρίων ευρώ που διαχειρίζονται απευθείας οι πόλεις για ολοκληρωμένες στρατηγικές. Πρόσθετη υποστήριξη προέρχεται από προγράμματα όπως το Horizon Europe, το Digital Europe και το Global Europe, καθώς και από τομεακά εργαλεία κινητικότητας, περιβάλλοντος και ασφάλειας. Κοιτάζοντας μπροστά, η Ατζέντα ενθαρρύνει τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες να εντείνουν τη χρηματοδότησή τους στις αστικές στρατηγικές τους, ώστε οι μελλοντικές συμφωνίες εταιρικής σχέσης να αντικατοπτρίζουν καλύτερα τις ανάγκες των πόλεων.
Μια μακροπρόθεσμη δέσμευση για το αστικό μέλλον της Ευρώπης
Η Ατζέντα της ΕΕ για τις Πόλεις δεν είναι μια βραχυπρόθεσμη πρωτοβουλία. αντιπροσωπεύει μια διαρκή δέσμευση για τον εξοπλισμό των πόλεων για τις μελλοντικές προκλήσεις. Η εφαρμογή ξεκινά στο πλαίσιο του τρέχοντος δημοσιονομικού πλαισίου και επεκτείνεται στον επόμενο γύρο χρηματοδότησης της ΕΕ. Τα βασικά επερχόμενα ορόσημα περιλαμβάνουν:
Η 4η πρόσκληση υποβολής προτάσεων για Καινοτόμες Δράσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Αστικής Πρωτοβουλίας θα ανοίξει στις αρχές του 2026.
Η επόμενη έκδοση της έκθεσης για την Κατάσταση των Ευρωπαϊκών Πόλεων, που θα δημοσιευτεί το 2026, ενημερώνοντας για τις πολιτικές και τις επενδυτικές αποφάσεις.
Η έναρξη της Πλατφόρμας Πόλεων της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Η Ατζέντα έχει διαμορφωθεί μέσω εκτεταμένων διαβουλεύσεων, με 193 συνεισφορές από πόλεις, πολίτες, την κοινωνία των πολιτών και ενδιαφερόμενους φορείς, μαζί με συνεισφορές από το Φόρουμ Πόλεων του 2025 στην Κρακοβία και στοχευμένους διαλόγους. Αυτή η συνεργατική βάση διασφαλίζει ότι το πλαίσιο αντικατοπτρίζει τις πραγματικότητες που αντιμετωπίζουν οι αστικές αρχές σε όλη την Ευρώπη.
Οι πόλεις ως συλλογική δύναμη της Ευρώπης
Όπως τα αρχαία αστικά κέντρα παρείχαν κάποτε ασφάλεια, κοινή γνώση και οικονομικές ευκαιρίες, οι σημερινές ευρωπαϊκές πόλεις εξακολουθούν να αποτελούν κινητήριες δυνάμεις της κοινωνικής προόδου. Συνδυάζουν την εμπειρογνωμοσύνη, την ποικιλομορφία και την καινοτομία, τα οφέλη των οποίων φτάνουν πολύ πέρα από τα διοικητικά τους όρια.
Με την έναρξη της Ατζέντας της ΕΕ για τις Πόλεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει τον απαραίτητο ρόλο των πόλεων και επενδύει σε ένα μέλλον όπου η τοπική ηγεσία, ενδυναμωμένη από την υποστήριξη σε επίπεδο ΕΕ, διαμορφώνει μια ισχυρότερη, πιο ανθεκτική και πιο ανταγωνιστική Ευρώπη.
Περισσότερες πληροφορίες
Communication on EU Agenda for Cities
Data story on Cohesion policy and Sustainable Urban Development
Data story on Cohesion policy supporting housing
