Η αντιμετώπιση των τηλεφωνικών και ηλεκτρονικών απατών εις βάρος ηλικιωμένων δεν αποτελεί πλέον μεμονωμένο ζήτημα, αλλά διαρκή πρόκληση δημόσιας ασφάλειας και κοινωνικής προστασίας.
Οι τηλεφωνικές και ηλεκτρονικές απάτες εξελίσσονται ταχύτατα σε μία από τις σοβαρότερες σύγχρονες απειλές για την κοινωνική συνοχή και την αίσθηση ασφάλειας, με τα ηλικιωμένα άτομα να βρίσκονται δυσανάλογα στο επίκεντρο των δραστών. Η εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης, της έλλειψης ψηφιακής εξοικείωσης και του αιφνιδιασμού συνθέτουν ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο μίγμα, το οποίο απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις πρόληψης και ενημέρωσης.
Τα τελευταία χρόνια, αρκετοί δήμοι σε όλη τη χώρα έχουν προχωρήσει σε στοχευμένες πρωτοβουλίες, αναγνωρίζοντας ότι η πρόληψη ξεκινά σε τοπικό επίπεδο, εκεί όπου υπάρχει άμεση επαφή με τον πολίτη.
Σε αυτό το πλαίσιο, με επιτυχία ξεκίνησε τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου 2026 στα Β’ και Γ’ ΚΑΠΗ του Δήμου Κηφισιάς μια ολοκληρωμένη ενημερωτική δράση της δημοτικής αρχής, σε συνεργασία με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και την Ελληνική Αστυνομία. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η πρόληψη τηλεφωνικών και ηλεκτρονικών απατών που πλήττουν κυρίως ανυποψίαστους ηλικιωμένους συμπολίτες. Η δράση ολοκληρώνεται την Παρασκευή 30 Ιανουαρίου, με αντίστοιχες ενημερωτικές ομιλίες στο Α’ ΚΑΠΗ Κηφισιάς και στο ΚΑΠΗ Νέας Ερυθραίας.
Η κοινωνική διάσταση της πρωτοβουλίας
Ο Εντεταλμένος Σύμβουλος Φροντίδας και Μέριμνας για την Τρίτη Ηλικία, Δημήτρης Καρράς, εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ανταπόκριση των μελών των ΚΑΠΗ και χαρακτήρισε την πρωτοβουλία ουσιαστική και απολύτως αναγκαία. Τόνισε ότι η δράση υλοποιείται σε στενή συνεργασία με τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης και την Ελληνική Αστυνομία και διαβεβαίωσε ότι, βάσει της πολιτικής βούλησης του Δημάρχου, παρόμοιες παρεμβάσεις θα συνεχιστούν και στο μέλλον.
Πώς δρουν οι απατεώνες – τι πρέπει να προσέχουν οι πολίτες
Κατά την αναλυτική παρουσίασή του, ο Υποδιοικητής του Τμήματος Ασφάλειας Κηφισιάς, Αστυνόμος Β’ Λάζαρος Μουρατίδης, παρουσίασε στα μέλη των Β’ και Γ’ ΚΑΠΗ τις συνηθέστερες μεθόδους εξαπάτησης: τηλεφωνικές κλήσεις, διαδικτυακές επαφές ή ακόμη και δια ζώσης επισκέψεις κατ’ οίκον, με στόχο την απόσπαση χρημάτων ή τιμαλφών. Επεσήμανε ιδιαίτερα τον κίνδυνο από άτομα που εμφανίζονται ως υπάλληλοι ΔΕΔΔΗΕ, τραπεζών, δημόσιων φορέων, λογιστές, δικηγόροι ή ασφαλιστικοί σύμβουλοι, αλλά και από σενάρια «τροχαίου ατυχήματος», δήθεν «νοσηλείας» συγγενικού προσώπου ή «επιστροφής χρημάτων».
Ο κ. Μουρατίδης υπογράμμισε με έμφαση ότι ποτέ δεν πρέπει να δίνονται προσωπικά δεδομένα, PIN, κωδικοί ή αριθμοί λογαριασμών μέσω τηλεφώνου ή μηνυμάτων. Η σωστή ενημέρωση και η επαγρύπνηση, όπως τόνισε, αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας. Σε κάθε ύποπτο περιστατικό συνέστησε την άμεση διακοπή της επικοινωνίας και την κλήση στο 100 (Άμεση Δράση) ή στο Τμήμα Δίωξης και Εξιχνίασης Εγκλημάτων Κηφισιάς στο 210 6234457.
Ενεργή συμμετοχή και θετική ανταπόκριση
Μετά το πέρας της παρουσίασης, ακολούθησε γόνιμος διάλογος με τα μέλη των ΚΑΠΗ, τα οποία εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τη σαφή και πρακτική ενημέρωση, ευχαριστώντας τόσο τη δημοτική αρχή όσο και τα στελέχη της Αστυνομίας για την πρωτοβουλία.
Παραδείγματα καλών πρακτικών και από άλλους δήμους
- Δήμος Αθηναίων
Έχει υλοποιήσει επαναλαμβανόμενες ενημερωτικές ημερίδες σε Λέσχες Φιλίας και ΚΑΠΗ, σε συνεργασία με την Ελληνική Αστυνομία και κοινωνικές υπηρεσίες, με έμφαση στις απάτες μέσω τηλεφώνου, SMS και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. - Δήμος Θεσσαλονίκης
Επένδυσε σε έντυπο και ψηφιακό ενημερωτικό υλικό ειδικά σχεδιασμένο για ηλικιωμένους, ενώ έχει εντάξει την πρόληψη απατών στις δράσεις ενεργούς γήρανσης και κοινωνικής φροντίδας. - Δήμος Πειραιά
Σε συνεργασία με τοπικά αστυνομικά τμήματα, πραγματοποίησε ενημερωτικές συναντήσεις σε ΚΑΠΗ και συλλόγους τρίτης ηλικίας, δίνοντας πρακτικές οδηγίες και πραγματικά παραδείγματα περιστατικών. - Δήμος Τρικκαίων
Αξιοποίησε τον ψηφιακό του χαρακτήρα, εντάσσοντας ενημέρωση για απάτες σε πλατφόρμες έξυπνης πόλης, newsletters και δημοτικές εφαρμογές, με απλή γλώσσα και σαφή μηνύματα.
Τα παραπάνω παραδείγματα δείχνουν ότι η ενημέρωση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική, αλλά απαιτεί συνέχεια, επανάληψη και προσαρμογή στο κοινό-στόχο.
Τι πρέπει να κάνουν συστηματικά οι Δήμοι
Για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το φαινόμενο, η Τοπική Αυτοδιοίκηση οφείλει να περάσει από τις μεμονωμένες δράσεις σε ολοκληρωμένη στρατηγική πρόληψης. Συγκεκριμένα:
1. Μόνιμες ενημερωτικές δράσεις στα ΚΑΠΗ
Οι ομιλίες δεν πρέπει να είναι εφάπαξ. Απαιτούνται:
- επαναλαμβανόμενες ενημερώσεις ανά εξάμηνο,
- επικαιροποίηση των μεθόδων εξαπάτησης,
- διαδραστικός διάλογος με ερωτήσεις και παραδείγματα.
2. Θεσμική συνεργασία με ΕΛ.ΑΣ. και Υπουργείο
Η στενή συνεργασία με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και την Ελληνική Αστυνομία πρέπει να έχει μόνιμο χαρακτήρα, με συγκεκριμένο πρόγραμμα και όχι μόνο κατόπιν περιστατικών.
3. Απλό και κατανοητό υλικό για ηλικιωμένους
- έντυπα φυλλάδια με μεγάλα γράμματα,
- λίστα «Τι δεν κάνουμε ποτέ»,
- αναρτήσεις σε δημοτικούς πίνακες ανακοινώσεων και ΚΕΠ.
4. Εμπλοκή οικογένειας και φροντιστών
Οι δήμοι πρέπει να απευθύνονται και στους συγγενείς, γιατί συχνά αυτοί εντοπίζουν πρώτοι την απάτη. Η πρόληψη είναι συλλογική υπόθεση.
5. Γραμμή άμεσης υποστήριξης σε δημοτικό επίπεδο
Ένα απλό τηλεφωνικό σημείο αναφοράς στον Δήμο, που:
- κατευθύνει άμεσα στην Αστυνομία,
- καθησυχάζει τον πολίτη,
- αποτρέπει την καθυστέρηση καταγγελίας.
6. Καλλιέργεια κουλτούρας «δεν ντρέπομαι να μιλήσω»
Πολλοί ηλικιωμένοι δεν καταγγέλλουν περιστατικά λόγω φόβου ή ντροπής. Οι δήμοι οφείλουν να σπάσουν αυτό το ταμπού, τονίζοντας ότι θύμα είναι ο εξαπατημένος, όχι υπεύθυνος.
Από την πρόληψη στην κοινωνική ασφάλεια
Η εξάπλωση των απατών κατά ηλικιωμένων αποδεικνύει ότι η εγκληματικότητα αλλάζει μορφές. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο κατασταλτική. Χρειάζεται ενημέρωση, εμπιστοσύνη και διαρκής παρουσία της Πολιτείας σε τοπικό επίπεδο.
Οι πρωτοβουλίες δήμων όπως η Κηφισιά δείχνουν τον δρόμο. Το ζητούμενο πλέον είναι να μετατραπούν σε πανελλαδικό πρότυπο, ώστε κανένας ηλικιωμένος πολίτης να μη νιώθει μόνος ή απροστάτευτος απέναντι σε μια «αόρατη», αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη μορφή εγκλήματος.
