Σημαντικές παρεμβάσεις για το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης κατέθεσε ο καθηγητής Στατιστικής Θεόδωρος Χατζηπαντελής στην εκδήλωση του Ινστιτούτο Κ. Καραμανλής, στο πλαίσιο της συζήτησης για τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Η τοποθέτησή του κινήθηκε σε τρεις σαφείς άξονες: την εσωτερική αποκέντρωση στους δήμους, τη θεσμική ανανέωση της δημοκρατίας και τη βελτίωση της ποιότητας διοίκησης.
Εσωτερική αποκέντρωση: μια ανεκπλήρωτη υπόσχεση
Ο καθηγητής τόνισε ότι η ουσιαστική αποκέντρωση πρέπει να ξεκινήσει από το εσωτερικό του ίδιου του δήμου. Όπως επισήμανε, ήδη από τον «Καλλικράτη» είχε τεθεί ως στόχος η ενδοδημοτική δημοκρατία, όμως στην πράξη δεν εφαρμόστηκε. «Δεν έγινε τότε, δεν έγινε και άλλες φορές — αλλά ήρθε η ώρα να γίνει», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας την ανάγκη λειτουργικών δημοτικών και περιφερειακών ενοτήτων με σαφές πρόγραμμα, αρμοδιότητες και πολιτικό ρόλο.
Το “τρίγωνο” της σύγχρονης αυτοδιοίκησης
Η ανάλυση του Χατζηπαντελή οργανώθηκε γύρω από ένα τρίπτυχο:
- Ηγεμονία στο τοπικό επίπεδο, που απαιτεί προσαρμογές στο πολιτικό σύστημα.
- Διοίκηση βέλτιστων πρακτικών ολικής ποιότητας, με έμφαση στην αποτελεσματική και διαφανή οικονομική διαχείριση.
- Δημοκρατική αναγέννηση, μέσω ουσιαστικών θεσμικών αλλαγών.
Κάθε μεταρρύθμιση στον Νέο Κώδικα, υποστήριξε, πρέπει να αξιολογείται με βάση αυτούς τους τρεις άξονες.
Κόμματα, πρόσωπα και κρίση εκπροσώπησης
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον περιορισμό που απαγορεύει στα κόμματα να εμφανίζονται επίσημα στις δημοτικές εκλογές, χαρακτηρίζοντάς τον αναχρονιστικό. Κατά την άποψή του, τα κόμματα πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν ανοιχτά στην τοπική αυτοδιοίκηση, όπως συμβαίνει διεθνώς.
Παράλληλα, ανέδειξε το έλλειμμα πολιτικής σχέσης μεταξύ πολιτών και αιρετών, σημειώνοντας ότι σε πολλές περιπτώσεις ο πρώτος εκλεγμένος συγκεντρώνει λιγότερο από το 5% του θεωρητικού εκλογικού σώματος. Ενδεικτικό της αποξένωσης, όπως είπε, είναι ότι πάνω από το 60% των ψηφοφόρων δεν θυμάται ποιον σταύρωσε αμέσως μετά τις εκλογές.
Συμμετοχικοί θεσμοί και πολιτική παιδεία
Ο καθηγητής υπογράμμισε τη σημασία θεσμών όπως:
- το Συμβούλιο Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων, που παραμένει ανενεργό σε πολλούς δήμους,
- τα Δημοτικά Συμβούλια Νέων, τα οποία αναπτύσσονται δυναμικά και εκτός μεγάλων αστικών κέντρων.
Η ενεργοποίησή τους, τόνισε, πρέπει να συνδυαστεί με αλλαγές στην εκπαίδευση, ώστε οι νέοι να μαθαίνουν πώς λειτουργεί η δημοκρατία στην πράξη και να γίνονται ενεργοί πολίτες — ιδίως από τη στιγμή που ψηφίζουν ήδη από τα 17.
Εκλογικό σύστημα: πέρα από τον δεύτερο γύρο
Κριτική άσκησε και στο ισχύον σύστημα δύο γύρων, το οποίο, όπως είπε, αυξάνει το κόστος, μειώνει τη συμμετοχή και οδηγεί σε στρεβλώσεις. Ως εναλλακτική, παρουσίασε την Απλή Μεταφερόμενη Ψήφο (STV), ένα αναλογικό σύστημα που εφαρμόζεται σε αρκετές χώρες, μειώνει τις «χαμένες ψήφους» και εξασφαλίζει ευρύτερη αποδοχή των εκλεγμένων χωρίς παρασκηνιακές συναλλαγές.
Παράλληλα, πρότεινε ξεχωριστά ψηφοδέλτια για δήμαρχο/περιφερειάρχη και για συμβούλους, ώστε οι πολίτες να μην αναγκάζονται να επιλέγουν «πακέτο» πρόσωπα και παρατάξεις.
Ψηφιακή δημοκρατία και εμπιστοσύνη
Παρουσιάζοντας στοιχεία από έρευνα σε εξέλιξη, ανέφερε ότι:
- η πλειονότητα των πολιτών είναι εξοικειωμένη με τις ψηφιακές τεχνολογίες,
- περίπου το 60% έχει χρησιμοποιήσει ψηφιακές υπηρεσίες του δήμου,
- το 60% θα χρησιμοποιούσε ηλεκτρονική ψήφο, εάν υπήρχε η δυνατότητα.
Ωστόσο, η εμπιστοσύνη στους δήμους παραμένει μέτρια, γεγονός που καθιστά αναγκαία την απλοποίηση διαδικασιών, τη διαφάνεια και τη διασφάλιση ότι οι ψηφιακές λύσεις δεν αποκλείουν κοινωνικές ομάδες.
Μια συνολική θεσμική τομή
Κλείνοντας, ο Θεόδωρος Χατζηπαντελής πρότεινε την ίδρυση Εθνικής Αρχής Εκλογών, υπό τον έλεγχο της Βουλής, για την ενιαία και αξιόπιστη διαχείριση όλων των εκλογικών διαδικασιών. Όπως τόνισε, η συζήτηση για τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης αποτελεί ευκαιρία για βαθιές τομές — όχι αποσπασματικές διορθώσεις — με στόχο μια πιο συμμετοχική, αποκεντρωμένη και δημοκρατικά ζωντανή αυτοδιοίκηση.
