Με μια εκτενή και ουσιαστική τοποθέτηση, ο Υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος ανέδειξε τον κεντρικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως το πρώτο και πιο άμεσο επίπεδο επαφής του πολίτη με το κράτος στην συζήτηση που διοργανώθηκε στην ΕΣΗΕΑ για τον νέο Κώδικα. Όπως τόνισε, η καθημερινότητα του πολίτη – από τις απλές διοικητικές συναλλαγές έως τα μεγάλα έργα υποδομής – διαμορφώνεται πρωτίστως στους δήμους και τις περιφέρειες, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια βαθιά και συνολική μεταρρύθμιση του θεσμικού πλαισίου.
Ένα απαρχαιωμένο θεσμικό πλαίσιο
Ο Υπουργός επισήμανε ότι μεγάλο μέρος της οικονομικής και διοικητικής λειτουργίας των δήμων εξακολουθεί να βασίζεται σε νομοθετήματα δεκαετιών, ακόμη και στο βασιλικό διάταγμα του 1958 για την οικονομική διαχείριση. Σε έναν κόσμο όπου οι τραπεζικές συναλλαγές, η ψηφιακή τεχνολογία και οι απαιτήσεις διαφάνειας έχουν αλλάξει ριζικά, αυτό το πλαίσιο δημιουργεί στρεβλώσεις, καθυστερήσεις και γραφειοκρατία.
Παράλληλα, υπενθύμισε ότι ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων του 2006 υπέστη αποσπασματικές αναθεωρήσεις, με κορυφαία εκείνη του «Καλλικράτη», χωρίς όμως να υπάρξει ποτέ μια πλήρης, ενιαία κωδικοποίηση των αρμοδιοτήτων και των κανόνων λειτουργίας.
Ασαφείς αρμοδιότητες, διοικητικό μπλέξιμο
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο θολό τοπίο αρμοδιοτήτων, ειδικά στις περιφέρειες, οι οποίες – όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε – λειτουργούν ταυτόχρονα ως κρατική περιφέρεια, πρώην νομαρχία και αυτοδιοικητικός θεσμός. Το αποτέλεσμα είναι σύγχυση, διαφορετικές ερμηνείες του νόμου και ανομοιογενής άσκηση ελέγχου νομιμότητας σε όλη τη χώρα.
Ο Θοδωρής Λιβάνιος υπογράμμισε την ανάγκη σαφούς καταγραφής όλων των αρμοδιοτήτων: ποιος φορέας έχει τι, πότε του αποδόθηκε και με ποιο νομοθετικό πλαίσιο. Όπως ανέφερε, ακόμη και έμπειροι αιρετοί αγνοούν σήμερα αρμοδιότητες που τυπικά έχουν απονεμηθεί αλλά ποτέ δεν ασκήθηκαν, απλώς επειδή δεν είχαν καταγραφεί.
Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης
Στον πυρήνα της μεταρρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία ενός νέου, ενιαίου Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Πρόκειται για ένα εγχείρημα τεράστιας κλίμακας: περίπου 800–900 άρθρα και πάνω από 1.000 διαφορετικά νομοθετήματα κωδικοποιούνται σε ένα ενιαίο κείμενο, ώστε κάθε μελλοντική αλλαγή να γίνεται με διαφάνεια και σαφήνεια.
Στόχος είναι να γνωρίζουν όλοι – αιρετοί, εργαζόμενοι, πολίτες αλλά και το ίδιο το κεντρικό κράτος – ποιος κάνει τι και γιατί το κάνει, περιορίζοντας οριστικά τον έλεγχο σκοπιμότητας και εστιάζοντας αποκλειστικά στον συνταγματικά προβλεπόμενο έλεγχο νομιμότητας.
Απλοποίηση οικονομικής διαχείρισης και ψηφιακή μετάβαση
Σημαντικό σκέλος της τοποθέτησης αφορούσε την οικονομική διοίκηση. Ο Υπουργός περιέγραψε ένα σύστημα στο οποίο για να ξεκινήσει ένα έργο απαιτούνταν έως και 7–8 αποφάσεις συλλογικών οργάνων, με καθυστερήσεις μηνών πριν καν τη δημοπράτηση. Με τις προωθούμενες αλλαγές, οι διαδικασίες απλοποιούνται δραστικά, επιταχύνοντας την απορρόφηση εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων.
Παράλληλα, προχωρά η πλήρης ψηφιοποίηση του ελέγχου νομιμότητας, με αυστηρές προθεσμίες, ενιαία ερμηνεία αποφάσεων και μείωση του διοικητικού φόρτου – χαρακτηριστικό το παράδειγμα των «10 κιλών χαρτιών» που συνοδεύουν σήμερα μια απλή αναμόρφωση προϋπολογισμού.
Εκλογικό σύστημα και συμμετοχή των πολιτών
Ο Θοδωρής Λιβάνιος αναφέρθηκε και στο ζήτημα της αυξανόμενης αποχής στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Η πρόταση για εκλογή σε έναν γύρο, σε συνδυασμό με νέες μορφές συμμετοχής όπως η ηλεκτρονική ψήφος σε ειδικά εκλογικά τμήματα, στοχεύει στη μείωση της ταλαιπωρίας των πολιτών και στην ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής.
Μια ισχυρή αυτοδιοίκηση για μια ισχυρή χώρα
Κλείνοντας, ο Υπουργός τόνισε ότι η ενδυνάμωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά βαθιά πολιτική επιλογή. Σαφείς αρμοδιότητες, προβλέψιμοι πόροι και σύγχρονα εργαλεία διοίκησης συνιστούν τη βάση για μια αυτοδιοίκηση που μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των πολιτών.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «μια ισχυρή αυτοδιοίκηση σημαίνει μια ισχυρή χώρα» – και ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να αποτελέσει το θεμέλιο για αυτή τη μετάβαση.
