Καίρια και βαθιά θεσμική ήταν η παρέμβαση του καθηγητή Νίκου Χλέπα στην εκδήλωση του Ινστιτούτο Κ. Καραμανλής για τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Με συγκριτική ματιά και εμπειρία από τη Γερμανία (αναφέρθηκε και στις άλλες χώρες), ο κ. Χλέπας εξήγησε γιατί η κωδικοποίηση δεν είναι απλώς τεχνική άσκηση, αλλά αναγκαιότητα ενός κράτους με έντονη νομοθετική συγκέντρωση.
Ελλάδα – Γερμανία: δύο διαφορετικά διοικητικά σύμπαντα
Αναφερόμενος στη Γερμανία και ειδικά στη Βαυαρία —ένα κρατίδιο «συγκρίσιμο σε μέγεθος με την Ελλάδα»— σημείωσε ότι εκεί οι δήμοι και τα κρατίδια νομοθετούν για πλήθος ζητημάτων χωρίς ειδική εξουσιοδότηση. Αυτό οδηγεί σε διαφοροποιήσεις, αλλά και σε σταδιακή εναρμόνιση μέσω πρακτικών και αναγκών.
Στον αντίποδα, η Ελλάδα διαθέτει εκτεταμένη και συγκεντρωτική παραγωγή νόμων, προϊόν μιας διοικητικής παράδοσης που ρυθμίζει τα πάντα εκ των προτέρων και αφήνει ελάχιστο πεδίο ερμηνείας στη διοίκηση και τα δικαστήρια.
Όχι «ελληνική ιδιαιτερότητα», αλλά δομικό χαρακτηριστικό
Ο κ. Χλέπας απέρριψε τον μύθο της «ελληνικής εξαίρεσης». Το πρόβλημα δεν είναι μια ιδιορρυθμία, αλλά το ίδιο το σύστημα: από το Σύνταγμα του 1952 έως και σήμερα, η χώρα λειτουργεί με υπερνομοθέτηση. Το Σύνταγμα του 1975 προσπάθησε να αμβλύνει το ζήτημα, χωρίς να το λύσει. Έτσι, κρίσιμα θέματα ρυθμίζονται αναγκαστικά με νόμους της Βουλής, πολλούς, εκτενείς και σύνθετους.
Η κωδικοποίηση ως απάντηση στην πολυνομία
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κωδικοποίηση αποκτά κομβικό ρόλο: «λύνει πραγματικά προβλήματα» και πρέπει να επιχειρείται συχνότερα. Δεν είναι τυχαίο, σημείωσε, ότι οι μεγάλες κωδικοποιήσεις συνδέονται με φιλόδοξους υπουργούς (ενδεικτικά, ο προηγούμενος Κώδικας επί Προκόπη Παυλόπουλου). Πρόκειται για δύσκολο αλλά απαραίτητο εγχείρημα, ιδίως όταν η παραγωγή δικαίου παραμένει κατακερματισμένη.
Από το χαρτί στη ψηφιακή εποχή
Ο καθηγητής στάθηκε και στην κρίση εφαρμογής των νόμων: διαδικασίες παρωχημένες, βασισμένες στο χαρτί και στη φυσική διακίνηση εγγράφων. Η μετάβαση στη ψηφιακή διοίκηση —και σύντομα η υποβοήθηση από την τεχνητή νοημοσύνη— δεν λύνει όλα τα προβλήματα της πολυνομίας, αλλά επιταχύνει και απλοποιεί τις διαδικασίες.
Τοπική αυτοδιοίκηση με… προεδρικό σύστημα
Μπαίνοντας στον πυρήνα του Κώδικα, ο κ. Χλέπας υπογράμμισε ότι η τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα λειτουργεί ουσιαστικά ως προεδρικό σύστημα: άμεση εκλογή δημάρχου ή περιφερειάρχη για συγκεκριμένη θητεία, με εκτελεστική εξουσία που δεν εξαρτάται από την εμπιστοσύνη του συμβουλίου. Η σύγχυση προκύπτει όταν επιχειρούμε να τη συγκρίνουμε με το κοινοβουλευτικό εθνικό σύστημα.
Θετικά βήματα και αναγκαίες βελτιώσεις
Στα θετικά του Κώδικα ξεχώρισε:
- το συμβουλευτικό τοπικό δημοψήφισμα με ηλεκτρονική ψηφοφορία, που μπορεί να διευκολύνει τη συμμετοχή,
- τη θεσμοθέτηση Συμβουλίων Νέων, με την επισήμανση ότι πρέπει να λειτουργούν σε μικρότερη κλίμακα (δημοτικές κοινότητες), ιδίως στους μεγάλους δήμους, ώστε να αποφεύγεται η «διασημοποίηση» και να ενισχύεται η ουσιαστική εκπροσώπηση.
Ο κ. Χλέπας υπερασπίστηκε τη νέα γενιά, απορρίπτοντας τη «κακή φήμη» που τη συνοδεύει: κατά την εμπειρία του, είναι καλύτερα ενημερωμένη και με υψηλό δυναμισμό, που οφείλουμε να αξιοποιήσουμε θεσμικά.
Αρμοδιότητες, πόροι και αξιολόγηση
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη μηχανισμών παρακολούθησης αρμοδιοτήτων, επαρκών πόρων και διαρκούς αξιολόγησης, καθώς οι αρμοδιότητες επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή ζωή και αυτή μεταβάλλεται συνεχώς. Αντίστοιχα, θετικά αποτίμησε τις παρεμβάσεις για την οικονομική αυτοτέλεια, σε ένα μέχρι πρότινος διάσπαρτο νομοθετικό τοπίο.
Προσωπικές προτάσεις: αποκέντρωση, κόμματα, οικονομία
Κλείνοντας, κατέθεσε συγκεκριμένες ιδέες:
- Εσωτερική εκλογική αποκέντρωση: δυνατότητα στους δήμους να διαμορφώνουν οι ίδιοι υποδιαιρέσεις/εκλογικές ενότητες, ιδίως στους μεγάλους δήμους, ώστε να αναζωογονηθεί η εκπροσώπηση (με αιχμή την Αθήνα).
- Επίσημη συμμετοχή κομμάτων στις δημοτικές εκλογές, για ενίσχυση της διαφάνειας, του ελέγχου δαπανών και της πολιτικής λογοδοσίας.
- Οικονομική αυτοτέλεια: επανεξέταση της μεταφοράς μέρους ή του συνόλου του ΕΝΦΙΑ στην αυτοδιοίκηση, με παράλληλο μηχανισμό εξισορρόπησης.
- Δημοτική περιουσία και εγκαταλειμμένα ακίνητα: πρότεινε να αναλάβει η αυτοδιοίκηση μέρος του τεράστιου αποθέματος εγκαταλειμμένων ακινήτων (μόνο στην Αθήνα σχεδόν το 1/3), καθώς το κράτος αδυνατεί να τα διαχειριστεί, με αποτέλεσμα να απαξιώνεται κοινωνικός πλούτος γενεών.
Η παρέμβαση Χλέπα ανέδειξε ότι ο Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης δεν είναι απλώς μια τεχνική αναδιάταξη διατάξεων, αλλά κρίσιμο βήμα θεσμικού εκσυγχρονισμού μέσα σε ένα ιστορικά συγκεντρωτικό διοικητικό σύστημα.
