Το Κεφάλαιο ΣΤ΄ του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών που βρίσκεται υπό διαβούλευση, συνιστά τον πυρήνα εναρμόνισης της ελληνικής έννομης τάξης με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1679, ο οποίος επανακαθορίζει τον ρόλο των πόλεων και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό μεταφορών. Οι διατάξεις του Κεφαλαίου ΣΤ΄ δεν εισάγουν απλώς τεχνικές προσαρμογές, αλλά αναβαθμίζουν θεσμικά τα ΣΒΑΚ, μετατρέποντάς τα σε εργαλείο στρατηγικής σημασίας για τη βιώσιμη κινητικότητα, τη διαλειτουργικότητα και τη χρηματοδοτική επιλεξιμότητα των αστικών περιοχών.
Άρθρο 68
Παράταση προθεσμιών για την έναρξη κατάρτισης ΣΒΑΚ
Με το άρθρο 68 τροποποιείται η παρ. 3 του άρθρου 1 του ν. 4784/2021 και παρατείνεται έως τις 31.12.2026 η προθεσμία εντός της οποίας οι υπόχρεοι ΟΤΑ οφείλουν να έχουν ξεκινήσει τη διαδικασία κατάρτισης ΣΒΑΚ.
Η ρύθμιση αφορά:
- τους ΟΤΑ α΄ βαθμού με μόνιμο πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων,
- τους ΟΤΑ α΄ βαθμού που εμπίπτουν στις περιοχές αρμοδιότητας του ΟΑΣΑ και του ΟΣΕΘ, ανεξαρτήτως πληθυσμού,
- το σύνολο των ΟΤΑ β΄ βαθμού (Περιφέρειες).
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι η απόφαση του αρμόδιου οργάνου για την έναρξη κατάρτισης ΣΒΑΚ συνιστά νομικά την έναρξη της διαδικασίας, στοιχείο που καθιστά σαφές ότι η υποχρέωση δεν αφορά μόνο την ολοκλήρωση, αλλά πρωτίστως τη θεσμική ενεργοποίηση του σχεδιασμού.
Η παράταση δεν αναιρεί την υποχρέωση· αντίθετα, αναγνωρίζει τις δυσκολίες ωρίμανσης των ΣΒΑΚ και προσαρμόζει ρεαλιστικά το χρονοδιάγραμμα, ενόψει των αυξημένων απαιτήσεων που εισάγει ο ευρωπαϊκός κανονισμός .
Άρθρο 69
Σκοπός και αρχές κατάρτισης των ΣΒΑΚ – ουσιαστική αναβάθμιση περιεχομένου
Με το άρθρο 69 προστίθεται νέα παρ. 3 στο άρθρο 3 του ν. 4784/2021, η οποία αναδιαμορφώνει τον πυρήνα του περιεχομένου των ΣΒΑΚ. Πλέον, τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας οφείλουν να λαμβάνουν ρητά υπόψη:
- τις υφιστάμενες και προγραμματισμένες υποδομές μεταφορών,
- τους σταθμούς εξυπηρέτησης επιβατών και εμπορευμάτων,
- τους πολυτροπικούς κόμβους,
- τη διασύνδεση των ανωτέρω με το συνολικό δίκτυο μεταφορών.
Για τα ΣΒΑΚ των Περιφερειών και των αστικών κόμβων του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ) εισάγονται επιπλέον υποχρεώσεις, όπως:
- η ενσωμάτωση στοιχείων υποδομών ΔΕΔ-Μ, συμπεριλαμβανομένων των υποδομών ήπιων μετακινήσεων,
- η βελτίωση της βιώσιμης κινητικότητας μεταξύ αστικών και περιαστικών περιοχών,
- η κάλυψη καθημερινών αναγκών μετακίνησης προσώπων και εμπορευμάτων σε λειτουργικά εξαρτώμενες αστικές περιοχές.
Η διάταξη αυτή μετατοπίζει τα ΣΒΑΚ από εργαλεία τοπικής κυκλοφοριακής διαχείρισης σε κόμβους ευρωπαϊκής διαλειτουργικότητας και στρατηγικού χωρικού σχεδιασμού, εναρμονισμένους με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1679 .
Άρθρο 70
Εθνικό σημείο επαφής και ενισχυμένη εποπτεία των ΣΒΑΚ
Το άρθρο 70 τροποποιεί το άρθρο 10 του ν. 4784/2021 και καθιστά το Τμήμα Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών αρμόδιο όχι μόνο για την εποπτεία της κατάρτισης και αναθεώρησης των ΣΒΑΚ, αλλά και για την παρακολούθηση της υλοποίησής τους.
Παράλληλα, το ίδιο τμήμα ορίζεται ως εθνικό σημείο επαφής για τα ΣΒΑΚ στο πλαίσιο εφαρμογής του άρθρου 41 παρ. 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1679. Η επιλογή αυτή σηματοδοτεί:
- ενίσχυση του κεντρικού συντονισμού,
- ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων,
- έλεγχο συμβατότητας των ΣΒΑΚ με τα ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών.
Για τους ΟΤΑ, η διάταξη αυτή συνεπάγεται ότι τα ΣΒΑΚ υπόκεινται πλέον σε συνεχή θεσμική εποπτεία, γεγονός που ενισχύει τη σοβαρότητα αλλά και τη δεσμευτικότητά τους .
Άρθρο 71
Πληροφοριακό Σύστημα TENtec και υποχρέωση καταχώρισης δεδομένων
Με το άρθρο 71 εισάγεται ρητή υποχρέωση καταχώρισης δεδομένων στο Πληροφοριακό Σύστημα TENtec για όλους τους φορείς που εμπλέκονται στην ανάπτυξη, υλοποίηση και παρακολούθηση έργων υποδομής μεταφορών σχετικών με το ΔΕΔ-Μ.
Η διάταξη:
- ενισχύει τη διαφάνεια,
- διασφαλίζει τη διαλειτουργικότητα δεδομένων,
- συνδέει τον εθνικό και τοπικό σχεδιασμό με την ευρωπαϊκή πλατφόρμα παρακολούθησης έργων.
Για τους Δήμους και τις Περιφέρειες, η πρόβλεψη αυτή καθιστά σαφές ότι ο σχεδιασμός κινητικότητας δεν είναι πλέον εσωτερική υπόθεση, αλλά εντάσσεται σε ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα δεδομένων και αξιολόγησης .
Άρθρο 72
Κατάρτιση και παρακολούθηση ΣΒΑΚ – εξουσιοδοτική διάταξη
Το άρθρο 72 προσθέτει παρ. 6 στο άρθρο 12 του ν. 4784/2021 και συνιστά καθοριστικής σημασίας διάταξη. Προβλέπει ότι με Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Υποδομών και Μεταφορών, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, και μετά από γνώμη της ΚΕΔΕ και της ΕΝΠΕ, θα καθοριστούν:
- οι αρμόδιοι ΟΤΑ για την κατάρτιση και παρακολούθηση των ΣΒΑΚ,
- οι διαδικασίες,
- τα εργαλεία παρακολούθησης,
- οι μορφές συνεργασίας μεταξύ φορέων.
Η διάταξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για δεσμευτικές κανονιστικές ρυθμίσεις, οι οποίες ενδέχεται να συνδέσουν τα ΣΒΑΚ με:
- χρηματοδοτήσεις,
- προσκλήσεις έργων,
- αξιολόγηση ωριμότητας δήμων και περιφερειών.
Πρόκειται για το άρθρο που μετατρέπει τα ΣΒΑΚ από προαιρετικό σχεδιασμό σε κεντρικό μηχανισμό άσκησης πολιτικής αστικής κινητικότητας .
Στην πράξη, τα ΣΒΑΚ παύουν να είναι απλώς μελέτες και καθίστανται προϋπόθεση στρατηγικής συμμετοχής των πόλεων στο ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών.
