Στο πλαίσιο της εκδήλωσης των Πράσινων – Οικολογία με θέμα «Λύσεις βασισμένες στη φύση ως βασικό στοιχείο της διαχείρισης των νερών και του πράσινου σε αστικά περιβάλλοντα», ο Νίκος Χρυσόγελος, Εντεταλμένος Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου του Δήμου Αθηναίων, έθεσε το πλαίσιο μιας νέας, πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης για την ανθεκτικότητα της πόλης απέναντι στην κλιματική κρίση.
Όπως τόνισε, δεν αρκεί να μιλάμε απλώς για «περισσότερο πράσινο». Η Αθήνα έχει πράγματι έλλειμμα πρασίνου σε πολλές περιοχές, όμως το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό. Είναι κυρίως ποιοτικό και στρατηγικό.
Το πράσινο δεν είναι απλώς… περισσότερα δέντρα
Ο Νίκος Χρυσόγελος υπογράμμισε ότι πολλά από τα δέντρα που φυτεύτηκαν πριν από 80, 100 ή και 150 χρόνια έχουν πλέον ολοκληρώσει τον βιολογικό τους κύκλο ή δεν αντέχουν στις νέες συνθήκες:
- παρατεταμένοι καύσωνες,
- μεγάλες περίοδοι ανομβρίας,
- απότομες και καταρρακτώδεις βροχοπτώσεις,
- αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση,
- προσβολές από ασθένειες και έντομα.
Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει όλα τα είδη με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένα δέντρα, σε περιόδους υψηλών θερμοκρασιών, αναστέλλουν βασικές λειτουργίες τους, γεγονός που μειώνει την ανθεκτικότητά τους. Παράλληλα, η μέχρι σήμερα πρακτική –μεμονωμένες φυτεύσεις σε πεζοδρόμια ή άλση χωρίς οικολογική λογική– δεν δημιουργεί οικοσυστήματα.
Ο ίδιος έθεσε ως βασική κατεύθυνση μια ολιστική αντίληψη του οικοσυστήματος:
- Δημιουργία πράσινων διαδρόμων και όχι απομονωμένων δέντρων.
- Ενίσχυση της υπορόφου βλάστησης (θάμνοι, χαμηλή βλάστηση).
- Αποκατάσταση της γονιμότητας του εδάφους.
- Ενίσχυση της βιοποικιλότητας και των επικονιαστών.
Όπως σημείωσε, η διαχείριση του πρασίνου πρέπει να αποτελεί αντικείμενο σοβαρής, επιστημονικά τεκμηριωμένης πολιτικής, με συνεργασία δήμων, πανεπιστημίων και ειδικών.
80% των δέντρων στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν προβλήματα
Σύμφωνα με στοιχεία που ανέφερε, στην Ευρώπη εκτιμάται ότι έως και το 80% των αστικών δέντρων παρουσιάζουν προβλήματα υγείας. Η Αθήνα και η Αττική δεν αποτελούν εξαίρεση. Από τις μουριές έως τους φοίνικες, αλλά και άλλα είδη, η ασθένεια και η εσωτερική σήψη αποτελούν αυξανόμενο κίνδυνο.
Το συμπέρασμα:
Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με λογικές «business as usual». Χρειάζεται συνολική στρατηγική.
Η διαχείριση του νερού: από τις γκρίζες στις «πόλεις-σφουγγάρια»
Το δεύτερο μεγάλο σκέλος της παρέμβασής του αφορούσε το νερό.
Η Αττική, όπως επισήμανε, έφτασε να διαθέτει αποθέματα περίπου ενός έτους. Η πρόσφατη αύξηση των βροχοπτώσεων δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό. Το σημερινό μοντέλο:
- μεταφέρει νερό από πολύ μακριά (Μόρνος, Εύηνος κ.ά.),
- καταναλώνει υψηλά ποσοστά ενέργειας,
- χρησιμοποιεί πόσιμο νερό για δευτερεύουσες χρήσεις (πότισμα, καζανάκια, πλύσιμο δρόμων).
Οι εταιρείες ύδρευσης είναι από τους μεγαλύτερους καταναλωτές ενέργειας στις πόλεις. Το σύστημα αυτό δεν είναι βιώσιμο.
Τι προτείνει η λογική των «λύσεων βασισμένων στη φύση»;
- Ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση νερού μέσα στην πόλη, με μικρής κλίμακας αποκεντρωμένες μονάδες επεξεργασίας.
- Αξιοποίηση υπόγειων υδάτων που σήμερα διοχετεύονται στην αποχέτευση.
- Υποκατάσταση μέρους της κατανάλωσης (π.χ. στα πάρκα) με ανακτημένο νερό.
Ενδεικτικά, στην Αθήνα καταναλώνονται περίπου 1,5 εκατομμύριο κυβικά μέτρα νερού ετησίως μόνο για πάρκα — ποσότητα που σε σημαντικό βαθμό θα μπορούσε να καλυφθεί από εναλλακτικές πηγές.
Ρέματα, πλημμύρες και «πόλη-σφουγγάρι»
Ο Νίκος Χρυσόγελος άσκησε κριτική στις πρακτικές τσιμεντοποίησης ρεμάτων. Όπως σημείωσε, η μετατροπή τους σε αγωγούς επιταχύνει τη ροή του νερού και αυξάνει τον κίνδυνο πλημμυρών downstream.
Αντίθετα, πρότεινε:
- Αποκατάσταση και επαναφυσικοποίηση ρεμάτων.
- Δημιουργία πλημμυρικών πεδίων.
- Επιβράδυνση της ροής και ενίσχυση της διήθησης στον υδροφόρο ορίζοντα.
Η Αθήνα σήμερα έχει περίπου 79% της επιφάνειάς της καλυμμένο από αδιαπέραστα υλικά (τσιμέντο, άσφαλτο). Αυτό μετατρέπει κάθε έντονη βροχή σε πλημμυρικό επεισόδιο.
Η λύση δεν είναι μόνο μεγαλύτερα τεχνικά έργα, αλλά:
- διάδρομοι πρασίνου,
- διαπερατά υλικά,
- συστήματα συλλογής ομβρίων,
- δεξαμενές σε σχολεία και δημόσια κτίρια.
Ως παράδειγμα, ανέφερε σχολείο της Αθήνας όπου συλλέγονται τα νερά από τις ταράτσες και τα φωτοβολταϊκά, αποθηκεύονται και επαναχρησιμοποιούνται για πότισμα.
Μια νέα φιλοσοφία διαχείρισης
Κλείνοντας, ο Νίκος Χρυσόγελος τόνισε ότι οι λύσεις βασισμένες στη φύση δεν είναι «επιστροφή στο παρελθόν», αλλά σύγχρονη στρατηγική ανθεκτικότητας.
Στόχος δεν είναι απλώς η αισθητική αναβάθμιση της πόλης, αλλά:
- μείωση ενεργειακού κόστους,
- προστασία υδάτινων πόρων,
- ενίσχυση βιοποικιλότητας,
- αντιπλημμυρική θωράκιση,
- προσαρμογή στην κλιματική κρίση.
Η μετάβαση από τις «γκρίζες υποδομές» σε μια «πόλη-σφουγγάρι» και σε πράσινα οικοσυστήματα αποτελεί –όπως υπογράμμισε– πολιτική επιλογή που απαιτεί σχέδιο, επιστημονική γνώση και συνεργασία σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.
Η συζήτηση, όπως σημείωσε, πρέπει να συνεχιστεί με εξειδικευμένες παρεμβάσεις και τεχνικές προτάσεις — γιατί η κλιματική ανθεκτικότητα δεν είναι θεωρητική έννοια, αλλά άμεση ανάγκη για το παρόν και το μέλλον της Αθήνας.
Δείτε το video της τοποθέτησης του Νίκου Χρυσόγελου
