Στην εκδήλωση των Πράσινων – Οικολογία, η Σταυρούλα Κατσογιάννη Γεωπόνος – Αρχιτέκτων Τοπίου και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Γεωτεχνικών και επιχειρήσεων πρασίνου, παρουσίασε μια ολοκληρωμένη και ουσιαστική προσέγγιση για τις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (Nature–Based Solutions), συνδυάζοντας θεωρητικό πλαίσιο και πρακτικά παραδείγματα από την ελληνική πραγματικότητα.
Όπως τόνισε από την αρχή, οι λύσεις βασισμένες στη φύση δεν είναι κάτι αφηρημένο ή «ρομαντικό». Είναι παρεμβάσεις εμπνευσμένες και υποστηριζόμενες από τη φύση, που αξιοποιούν τις εγγενείς λειτουργίες των οικοσυστημάτων — ακόμη και των υποβαθμισμένων — ώστε να παράγουν περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά οφέλη.
Τι επιδιώκουν οι Λύσεις Βασισμένες στη Φύση
Ο βασικός στόχος είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πόλεων. Πρακτικά αυτό σημαίνει:
- Αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων
- Διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων (πλημμύρες, θερμικά κύματα κ.λπ.)
- Βελτίωση μικροκλίματος
- Ενίσχυση της ανθρώπινης ευημερίας
Οι λύσεις αυτές στηρίζονται σε δύο θεμελιώδεις αρχές:
Κυκλική Οικονομία
Μείωση αποβλήτων, επαναχρησιμοποίηση υλικών, ανακύκλωση, ανάκτηση φυσικών πόρων – ιδιαίτερα του νερού και του εδάφους, το οποίο συχνά αντιμετωπίζεται λανθασμένα ως ανεξάντλητο μέσα στις πόλεις.
Πολυλειτουργικότητα
Σε αντίθεση με τις «γκρίζες» υποδομές που λύνουν ένα πρόβλημα κάθε φορά, οι φυσικές λύσεις λειτουργούν πολυεπίπεδα: μειώνουν θερμοκρασίες, διαχειρίζονται όμβρια, αυξάνουν βιοποικιλότητα, ενισχύουν κοινωνική συνοχή.
Παρεμβάσεις από τη Γειτονιά έως το Περιαστικό Τοπίο
Η κ. Κατσογιάννη υπογράμμισε ότι οι παρεμβάσεις μπορούν να γίνουν:
- Σε επίπεδο γειτονιάς (σχολεία, πάρκα τσέπης, πλατείες)
- Σε επίπεδο δήμου
- Σε περιαστικό επίπεδο (λόφοι, δάση, ρέματα, στρατόπεδα)
Οι Δεντροστοιχίες ως «Ραχοκοκαλιά» της Πόλης
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις δεντροστοιχίες, που χαρακτηρίστηκαν ως η «ραχοκοκαλιά» της πόλης.
Σήμερα δεν αρκεί να ανοίγουμε έναν μικρό λάκκο και να φυτεύουμε ένα δέντρο. Χρειάζονται:
- Μεγαλύτεροι όγκοι εδάφους
- Αποσφράγιση σκληρών επιφανειών
- Σωστή στήριξη
- Έξυπνοι δεντροδόχοι που διαχειρίζονται και τα όμβρια
Παράδειγμα εφαρμογής αποτέλεσε πρόγραμμα «έξυπνων δεντροδόχων» στη Θεσσαλονίκη, όπου τα δέντρα υποστηρίζονται με βελτιωμένες υποδομές εδάφους και αποστράγγισης.
Κήποι Βροχής & Διαχείριση Όμβριων
Οι κήποι βροχής και τα διαμορφωμένα παρτέρια λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα και χώροι υποδοχής νερού.
Με διαστρωμάτωση υλικών διαφορετικής περατότητας:
- Συγκρατούν νερό σε έντονες βροχοπτώσεις
- Αποσυμφορούν τα δίκτυα ομβρίων
- Εμπλουτίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα
Φυτεμένα Δώματα & Κάθετες Φυτεύσεις
Τα φυτεμένα δώματα μπορούν να συγκρατήσουν έως και 80% του νερού σε ακραία φαινόμενα, μειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο πλημμύρας.
Παράλληλα:
- Μειώνουν θερμοκρασίες
- Βελτιώνουν μόνωση
- Δημιουργούν νέους δημόσιους χώρους
Οι κάθετες φυτεύσεις, ειδικά με αναρριχώμενα φυτά, αποτελούν οικονομική και λειτουργική λύση για βελτίωση μικροκλίματος.
Σχολικές Αυλές ως Ζωντανά Οικοσυστήματα
Παρουσιάστηκαν παρεμβάσεις σε σχολικές αυλές στα Ιωάννινα, όπου:
- Συλλέγονται νερά από στέγες
- Επαναχρησιμοποιούνται για άρδευση
- Αυξήθηκε η βιοποικιλότητα
- Δημιουργήθηκαν λαχανόκηποι
Η σχολική αυλή μετατρέπεται από «τσιμεντένιο γήπεδο» σε εκπαιδευτικό οικοσύστημα.
Πάρκα Τσέπης & Παραγωγή Τροφής
Στον Δήμο Αγίου Δημητρίου δημιουργήθηκε πάρκο τσέπης με επαναχρησιμοποίηση υλικών, διαχείριση όμβριων και φύτευση οπωροφόρων δέντρων.
Η παραγωγή τροφής μέσα στην πόλη (αστικοί λαχανόκηποι) ενισχύει τόσο την εκπαίδευση όσο και την κοινωνική συνοχή.
Παρεμβάσεις σε Ρέματα, Ακτές & Λόφους
Η Μεσόγειος θεωρείται από τις πιο κλιματικά ευάλωτες περιοχές παγκοσμίως.
Παρουσιάστηκαν παραδείγματα:
- Διαμόρφωσης ρεμάτων (π.χ. Σαραγόσα)
- Προστασίας αμμοθινών στην Άξο
- Αντιδιαβρωτικών παρεμβάσεων σε λόφους (ξερολιθιές, κορμοδέματα, φυτεύσεις υπόροφου)
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη προστασίας και των «κενών» οικοτόπων (φρυγανότοποι κ.λπ.), που συχνά θεωρούνται λανθασμένα ως «αξιοποίητοι χώροι».
Άρδευση & Ορθολογική Διαχείριση Νερού
Η ορθολογική άρδευση περιλαμβάνει:
- Συστήματα στάγδην
- Μείωση διαρροών
- Εδαφοκάλυψη για περιορισμό εξάτμισης
- Αξιοποίηση φυτικών υπολειμμάτων
Η διαχείριση δεν αφορά μόνο τη φύτευση, αλλά ολόκληρο τον κύκλο ζωής του πρασίνου.
Το Κρίσιμο Ζήτημα: Εμπιστοσύνη
Κλείνοντας, η Σταυρούλα Κατσογιάννη έθεσε ένα πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα:
Η επιτυχία των λύσεων βασισμένων στη φύση δεν εξαρτάται μόνο από τις μελέτες και τους πόρους, αλλά από την εμπιστοσύνη μεταξύ πολιτών, υπηρεσιών και αιρετών.
Η ενημέρωση, η διαφάνεια – ιδιαίτερα σε ευαίσθητα θέματα όπως οι κλαδεύσεις δέντρων – και η συνεχής επικοινωνία είναι προϋποθέσεις για να χτιστεί αυτή η σχέση.
Το Συμπέρασμα
Οι λύσεις βασισμένες στη φύση δεν είναι μια «πράσινη διακόσμηση» της πόλης.
Είναι ένα συνεκτικό μοντέλο σχεδιασμού που:
- Συνδέει μικρές και μεγάλες παρεμβάσεις
- Ενισχύει την ανθεκτικότητα
- Μειώνει κινδύνους
- Βελτιώνει την ποιότητα ζωής
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, όλα αυτά τα κομμάτια είναι ένα puzzle που πρέπει να συνδεθεί σωστά — ώστε η πόλη να γίνει πραγματικά ζωντανός οργανισμός και όχι απλώς ένα σύνολο σκληρών επιφανειών.
Δείτε εδώ το video της παρουσίασης της κας Κατσογιάννη
