Σε εφιάλτη στο δρόμο με τις λεύκες έχει εξελιχθεί η διαχείριση του αστικού πρασίνου για τους Δήμους καθώς οι λειτουργικές ανάγκες και οι κίνδυνοι ατυχημάτων πιέζουν όλο και περισσότερο για ριζικές παρεμβάσεις, όμως από την άλλη οι πολίτες αισθάνονται όλο και περισσότερο βαθμό δυσφορίας από τη έλλειψη πρασίνου στις πόλεις.
Οι δημοτικές υπηρεσίες και υποστελεχωμένες και μη καταρτισμένες αδυνατούν να ανταπεξέλθουν των νέων συνθηκών και να τεκμηριώσουν πειστική επιστημονική άποψη.
Οικονομικοί λόγοι δεν επιτρέπουν στους Δήμους να κάνουν σωστή διαχείριση.
Η μειωμένη αξιοπιστία της δημόσιας διοίκησης προκαλεί καχυποψία και έντονες ανησυχίες και αντιδράσεις των κατοίκων.
Και η συσσωρευμένη εμπειρία όμως πολύ συχνά δικαιώνει τις αντιδράσεις των κατοίκων. Πρώτα από όλα με μια διαδικασία όπου η ευθύνη μελετών και πορισμάτων ανατίθεται σε εργολάβους και ιδιώτες μελετητές που ενδιαφέρονται για τα έργα και όχι για το πράσινο.
Οι μελέτες συχνά επαφίενται σε ευχολόγια και εξαγγελίες αντικατάστασης που ποτέ δεν υλοποιούνται.
Συχνά οι διοικητικές αποφάσεις ακυρώνονται από δικαστήρια καθώς όπως αποδεικνύεται δεν έχουν κάνει επαρκείς προβλέψεις για την διατήρηση της Βιοποικιλότητας.
Σε κάθε γειτονιά οι κάτοικοι είναι ξεσηκωμένοι ενώ το διαδίκτυο βρίθει από τοπικά groups διαμαρτυρίας για την διατήρηση του πρασίνου με χιλιάδες καθημερινές αναρτήσεις φωτογραφιών από καρατομημένα δέντρα. Το cut it right έχει φτάσει τα 28.000 μέλη.
Και μετά τις κινητοποιήσεις σε Αθήνα (Φιλοπάππου κλπ) και Θεσσαλονίκη με το δημοψήφισμα των 23.000 υπογραφών έντονες αντιδράσεις προκαλεί το τελευταίο διάστημα στον Δήμο Αχαρνών η σχεδιαζόμενη «ανάπλαση» της οδού Φιλαδελφείας, η οποία –σύμφωνα με καταγγελίες κατοίκων και φορέων– απειλεί με πλήρη καταστροφή μια ιστορική δενδροστοιχία 139 ώριμων πεύκων. Το ζήτημα έχει εξελιχθεί σε σημείο αιχμής για την τοπική κοινωνία, αναδεικνύοντας ένα ευρύτερο πρόβλημα: τη σύγκρουση μεταξύ έργων αστικής ανάπτυξης και διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος στις πόλεις.
Το θέμα έχει όμως προκαλέσει και ευρύτερη κινητοποίηση με συγκέντρωση στο Σύνταγμα.
Ένας «πράσινος διάδρομος» υπό απειλή
Η συγκεκριμένη δενδροστοιχία, που εκτείνεται κοντά στο Κοιμητήριο του Κόκκινου Μύλου, αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν φυσικό πνεύμονα για την περιοχή. Πρόκειται για ώριμα χαλέπια πεύκα μεγάλης ηλικίας, τα οποία δεν λειτουργούν απλώς ως αισθητικό στοιχείο, αλλά ως κρίσιμος μηχανισμός ρύθμισης του μικροκλίματος.
Η σκίαση, η μείωση της θερμικής νησίδας, η απορρόφηση ρύπων και η συγκράτηση των ομβρίων υδάτων είναι υπηρεσίες που –όπως επισημαίνουν οι κάτοικοι– δεν μπορούν να αντικατασταθούν από νέες φυτεύσεις, ακόμη κι αν αυτές είναι πολυάριθμες. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη από το 2010 μελέτη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου είχε αναδείξει τη δενδροστοιχία ως σημαντικό περιβαλλοντικό πλεονέκτημα της πόλης, προτείνοντας μάλιστα την ανάδειξή της ως στοιχείο ιστορικής κληρονομιάς.
Αντιδράσεις και αιτήματα των κατοίκων
Την αντίθεσή τους εκφράζουν οργανωμένα οι κάτοικοι και ο Σύλλογος «Αναπνέω – Ποιότητα Ζωής στην Πόλη», ζητώντας:
- Την άμεση αναστολή των εργασιών
- Την επανεξέταση της μελέτης ανάπλασης
- Την κήρυξη της δενδροστοιχίας ως διατηρητέας
Παράλληλα, έχει ξεκινήσει συλλογή υπογραφών μέσω της πλατφόρμας Avaaz, ενώ οι κινητοποιήσεις κλιμακώνονται με παρεμβάσεις και δημόσιες τοποθετήσεις.
Οι κάτοικοι υπογραμμίζουν ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις Αχαρνές, αλλά το σύνολο του λεκανοπεδίου, καθώς η απώλεια ενός τέτοιου οικοσυστήματος επηρεάζει συνολικά την περιβαλλοντική ισορροπία της ευρύτερης περιοχής.
Το ευρύτερο πρόβλημα του αστικού πρασίνου
Η υπόθεση των Αχαρνών δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Τα τελευταία χρόνια, σε πολλούς δήμους της χώρας καταγράφονται παρόμοια φαινόμενα: δραστικά κλαδέματα, αποψιλώσεις δέντρων και παρεμβάσεις που υποβαθμίζουν το αστικό πράσινο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι τέτοιες πρακτικές συχνά πραγματοποιούνται κατά την περίοδο φωλεοποίησης των πτηνών (Μάρτιος–Ιούνιος), γεγονός που ενδέχεται να παραβιάζει την Οδηγία 2009/147/ΕΚ, η οποία απαγορεύει την καταστροφή φωλιών και αυγών.
Ταυτόχρονα, η νέα Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα 2030 θέτει ως βασικό στόχο την επιστροφή της φύσης στις πόλεις, αναγνωρίζοντας τη σημασία του αστικού περιβάλλοντος για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Η θέση της δημοτικής αρχής
Από την πλευρά της, η δημοτική αρχή Αχαρνών υποστηρίζει ότι το έργο είναι απαραίτητο για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας και την αντιμετώπιση χρόνιων προβλημάτων, όπως τα πλημμυρικά φαινόμενα. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, προβλέπεται η κατασκευή αγωγού ομβρίων και η διαπλάτυνση του δρόμου σε σημεία όπου σήμερα παρατηρούνται προβλήματα διέλευσης.
Επιπλέον, η μελέτη περιλαμβάνει τη φύτευση εκατοντάδων νέων δέντρων ως αντιστάθμισμα, ενώ έχει ζητηθεί και η γνώμη επιστημονικών φορέων, όπως το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο.
Ωστόσο, οι κάτοικοι επιμένουν ότι οι λύσεις αυτές δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την απώλεια ώριμων δέντρων δεκαετιών και ζητούν εναλλακτικές τεχνικές παρεμβάσεις, όπως η μετατόπιση του αγωγού ομβρίων ώστε να διασωθεί το μεγαλύτερο μέρος της δενδροστοιχίας.
Ένα ζήτημα που ξεπερνά τα όρια ενός δήμου
Η αντιπαράθεση στις Αχαρνές αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση: μπορούν τα έργα «ανάπλασης» να συμβαδίζουν με τη βιωσιμότητα ή συνεχίζουν να σχεδιάζονται με λογικές του παρελθόντος;
Σε μια περίοδο όπου η κλιματική κρίση εντείνεται και οι πόλεις αντιμετωπίζουν ολοένα και πιο ακραία φαινόμενα, η διατήρηση του αστικού πρασίνου δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά βασική υποδομή ανθεκτικότητας.
Οι κινητοποιήσεις των κατοίκων δείχνουν ότι η κοινωνία είναι πλέον πιο ευαισθητοποιημένη και διεκδικητική. Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν η φωνή αυτή θα οδηγήσει σε επανασχεδιασμό του έργου ή αν θα προστεθεί ακόμη ένα παράδειγμα απώλειας πολύτιμου φυσικού κεφαλαίου μέσα στον αστικό ιστό.
Σε αυτό το πλαίσιο ιδιαίτερης σημασία αποτέλεσε η διοργάνωση της Πανελλήνιας Ενωσης Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου που διοργάνωσε εκδήλωση στο πλαίσιο της Verdetec με θέμα «Καινοτομία και πράσινες λύσεις για τις πόλεις του αύριο»
Η εκδήλωση ανέδειξε με επιστημονικό τρόπο μεγάλες αδυναμίες στην διαχείριση του πρασίνου και δικαίωσε τις ανησυχίες των πολιτών. Έδωσε ένα ισχυρό μήνυμα για την ανάγκη άμεσης προσαρμογής των πόλεων στην κλιματική κρίση και ανέδειξε τον κομβικό ρόλο του αστικού και περιαστικού πρασίνου, όχι ως απλή αισθητική παρέμβαση, αλλά ως κρίσιμη υποδομή ανθεκτικότητας των πόλεων απέναντι στα ολοένα εντονότερα φαινόμενα της κλιματικής κρίσης.
Ο ρόλος της ΠΕΕΓΕΠ και το μήνυμα της εκδήλωσης
Η ΠΕΕΓΕΠ, εκπροσωπώντας επιστήμονες και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και τη διαχείριση του πρασίνου, συμμετείχε ενεργά στην έκθεση, προβάλλοντας λύσεις βασισμένες στη φύση (nature-based solutions).
Όπως επισημάνθηκε, η βιώσιμη ανάπτυξη των πόλεων περνά μέσα από:
- την επιστημονική γνώση,
- τη χρήση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων,
- τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Η Verdetech αποτέλεσε μια σημαντική πλατφόρμα για:
- παρουσίαση καινοτόμων τεχνολογιών,
- ανταλλαγή τεχνογνωσίας,
- ενίσχυση συνεργασιών στον τομέα του αστικού πρασίνου.
Με λίγα λόγια ανέδειξε όλα αυτά που δεν γίνονται σήμερα από τους Δήμους.
Ψηφιακά εργαλεία για τη διαχείριση αστικού πρασίνου
Στο επίκεντρο της πρώτης ενότητας βρέθηκε η ανάγκη ψηφιοποίησης της διαχείρισης πρασίνου στους δήμους.
Παρουσιάστηκε σύγχρονη πλατφόρμα που:
- καταγράφει δέντρα, πάρκα και υποδομές,
- παρακολουθεί εργασίες συντήρησης,
- επιτρέπει risk management και τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Τα βασικά προβλήματα που επιχειρεί να λύσει:
- διάσπαρτα και χειρόγραφα δεδομένα,
- ελλιπής τεκμηρίωση,
- αυξημένο λειτουργικό κόστος και νομική έκθεση.
Τα οφέλη:
- πλήρης ιχνηλασιμότητα εργασιών,
- καλύτερος προγραμματισμός,
- αύξηση ασφάλειας και μείωση ατυχημάτων.
Έλεγχος αστικών δέντρων: Από τον οπτικό έλεγχο στην τεχνολογία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η παρουσίαση για τον ενόργανο έλεγχο των δέντρων.
Αναδείχθηκαν σύγχρονες μέθοδοι όπως:
- VTA (οπτικός έλεγχος),
- ρεζιστογράφος (διάγνωση εσωτερικής κατάστασης ξύλου),
- ηχητικός τομογράφος,
- pulling test (δοκιμή έλξης).
Οι τεχνολογίες αυτές:
- εντοπίζουν σήψεις και ρωγμές,
- μειώνουν τον κίνδυνο πτώσης δέντρων,
- αποτρέπουν άσκοπες κοπές.
Η συζήτηση ανέδειξε και ένα κρίσιμο κενό στην Ελλάδα: την απουσία συστηματικού ελέγχου δέντρων στο πλαίσιο της οδικής ασφάλειας.
Πόλεις «σφουγγάρια» και διαχείριση ομβρίων
Σημαντική ήταν και η παρουσίαση για τα υδατοπερατά δάπεδα και τα συστήματα βιώσιμης αποστράγγισης (SUDS).
Η φιλοσοφία των «πόλεων-σφουγγαριών» (Sponge Cities) στοχεύει:
- στην απορρόφηση και αποθήκευση του νερού,
- στη μείωση πλημμυρικών φαινομένων,
- στην αποσυμφόρηση των δικτύων αποχέτευσης.
Παρουσιάστηκαν λύσεις όπως:
- αρθρωτά συστήματα με ανακυκλωμένα υλικά,
- χυτά υδατοπερατά δάπεδα,
- πράσινες επιφάνειες και υποδομές.
Τα βασικά οφέλη:
- μείωση θερμικής νησίδας,
- βελτίωση μικροκλίματος,
- ενίσχυση βιοποικιλότητας.
«Έξυπνη» άρδευση και διαχείριση νερού
Η τεχνολογία έδωσε επίσης το «παρών» μέσω λύσεων απομακρυσμένης άρδευσης.
Τα συστήματα αυτά επιτρέπουν:
- έλεγχο μέσω cloud και εφαρμογών,
- χρήση αισθητήρων υγρασίας και καιρού,
- αυτόματη προσαρμογή ποτίσματος.
Αποτελέσματα:
- εξοικονόμηση νερού,
- μείωση κόστους,
- καλύτερη υγεία φυτών.
Διαχείριση βιοαποβλήτων: Το επόμενο μεγάλο στοίχημα
Τέλος, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη διαχείριση βιοαποβλήτων, που αποτελούν έως και το 50% των αστικών απορριμμάτων.
Παρουσιάστηκαν μηχανικοί κομποστοποιητές που:
- μειώνουν τον όγκο αποβλήτων έως 90%,
- λειτουργούν σε 24 ώρες,
- μπορούν να εγκατασταθούν τοπικά (δήμοι, ξενοδοχεία, σχολεία).
Η σημασία τους:
- περιορισμός μεταφορών και εκπομπών,
- επιστροφή θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος,
- συμμόρφωση με τη νέα νομοθεσία.
Συμπέρασμα
Η συμμετοχή της ΠΕΕΓΕΠ στη Verdetec επιβεβαίωσε ότι η μετάβαση σε βιώσιμες, ανθεκτικές και «έξυπνες» πόλεις δεν αποτελεί επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.
Η ενσωμάτωση:
- τεχνολογίας,
- επιστημονικής γνώσης,
- καινοτόμων υλικών,
αποτελεί το κλειδί για πόλεις που όχι μόνο επιβιώνουν, αλλά αναπνέουν και εξελίσσονται σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό περιβαλλοντικό πλαίσιο.
Οι λύσεις βασισμένες στην φύση είναι απόλυτη ανάγκη σήμερα. Και όπως αναδείχθηκε τα δέντρα είναι βασικό εργαλείο στην εξίσωση. Η απομείωση του πρασίνου δεν είναι ένα αισθητικό πρόβλημα, αλλά πηγή νέων απειλών ακόμη και για την ζωή και την επιβίωση του ανθρώπου στην πόλη. Οι δημοτικές αρχές τείνουν σήμερα να επιλύσουν στιγμιαία προβλήματα κρίσης, όμως με την παράλειψη ειδικής μέριμνας για το πράσινο δημιουργούν νέα πολύ μεγαλύτερα προβλήματα με πολύ μεγαλύτερο κόστος από αυτό που προσπαθούν πρόσκαιρα να αποφύγουν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα το φαινόμενο δήμου που πρόσφατα πλημμύρησε ενώ είχε κάνει αντιπλημμυρικά έργα. Ο δήμος είχε κόψεις δέντρα που απορροφούν τεράστιους όγκους νερού, για να κάνει τα αντιπλημμυρικά. Όπως αποδείχθηκε μια ισχυρή νεροποντή ανέδειξε την αδυναμία στις υποδομές των αγωγών να δεχθούν τις μεγάλες ποσότητες νερού που συσσωρεύτηκαν λόγω μη υδατοπερατότητας της περιοχής.
δείτε το video της εκδήλωσης
