Με στόχο την έγκαιρη ενημέρωση και προετοιμασία των μελών του, το European Cyclists’ Federation (ECF) κοινοποίησε ένα αποκλειστικό προσχέδιο του νέου του μανιφέστου, το οποίο συνυπογράφεται από σημαντικούς ευρωπαϊκούς φορείς, όπως οι European Cycling Industries (ECI), European Transport Safety Council (ETSC), Eurocities και POLIS. Το μανιφέστο, με τίτλο «Ενεργειακή ανεξαρτησία και προσιτές μετακινήσεις για όλους: 10 μέτρα για την αξιοποίηση της ποδηλασίας», επιχειρεί να δώσει μια ολοκληρωμένη απάντηση στην εντεινόμενη ενεργειακή κρίση και στις επιπτώσεις της στις μεταφορές και την καθημερινότητα των πολιτών.
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις και η επιδείνωση της διεθνούς ενεργειακής κρίσης έχουν οδηγήσει σε νέα αύξηση των τιμών καυσίμων, εντείνοντας την οικονομική πίεση στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για μια κρίση με βαθιά δομικά χαρακτηριστικά, η οποία δεν αναμένεται να εκτονωθεί άμεσα, ακόμη και σε περίπτωση αποκλιμάκωσης των συγκρούσεων. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το μανιφέστο φιλοδοξεί να αναδείξει ρεαλιστικές και άμεσα εφαρμόσιμες λύσεις, καλώντας όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης – από την τοπική αυτοδιοίκηση έως την Ευρωπαϊκή Ένωση – να αναλάβουν ενεργό ρόλο στη μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό μοντέλο μεταφορών.
Η ενεργειακή κρίση που πλήττει τα τελευταία χρόνια την Ευρώπη επανέρχεται με ακόμη μεγαλύτερη ένταση, αποκαλύπτοντας με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο μια διαχρονική αδυναμία: την υπερβολική εξάρτηση των μεταφορών από τα ορυκτά καύσιμα. Οι διεθνείς εξελίξεις, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι διαταραχές στην αγορά ενέργειας έχουν οδηγήσει σε νέα άνοδο των τιμών, επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Όπως επισημαίνεται στο σχετικό μανιφέστο για την ενεργειακή ανεξαρτησία και τις προσιτές μετακινήσεις, η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί μια παροδική κρίση, αλλά ένα δομικό πρόβλημα που απαιτεί στρατηγική αντιμετώπιση.
Στο πλαίσιο αυτό, η μέχρι σήμερα πρακτική των επιδοτήσεων καυσίμων ή των φοροελαφρύνσεων για τη χρήση αυτοκινήτων μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρη ανακούφιση, δεν αντιμετωπίζει όμως την ουσία του προβλήματος. Αντιθέτως, ενδέχεται να ενισχύει τη μακροπρόθεσμη εξάρτηση από το πετρέλαιο. Η πραγματική λύση, σύμφωνα με το μανιφέστο, βρίσκεται στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών και στη στροφή προς πιο βιώσιμα μέσα.
Σε αυτή τη μετάβαση, το ποδήλατο αναδεικνύεται ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία πολιτικής. Πρόκειται για το πιο ενεργειακά αποδοτικό μέσο μετακίνησης, καθώς απαιτεί έως και 27 φορές λιγότερη ενέργεια σε σύγκριση με το αυτοκίνητο, ενώ δεν καταναλώνει καθόλου καύσιμα. Κάθε διαδρομή που αντικαθίσταται από τη χρήση ποδηλάτου συμβάλλει άμεσα στη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου, απελευθερώνοντας πόρους για κρίσιμους τομείς όπως η βιομηχανία, η γεωργία και οι δημόσιες υπηρεσίες.
Ταυτόχρονα, τα περιθώρια αξιοποίησης της ποδηλασίας είναι ιδιαίτερα μεγάλα. Ένα σημαντικό ποσοστό των αστικών μετακινήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση – περίπου το 26% – αφορά αποστάσεις μικρότερες των 5 χιλιομέτρων, οι οποίες μπορούν εύκολα να καλυφθούν με ποδήλατο ή άλλα μέσα ήπιας μετακίνησης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτό μεταφράζεται σε δεκάδες εκατομμύρια καθημερινές διαδρομές που θα μπορούσαν να μετατραπούν σε πιο βιώσιμες επιλογές, μειώνοντας ταυτόχρονα το κόστος για τους πολίτες. Μάλιστα, η αντικατάσταση ακόμη και μικρού μέρους των διαδρομών με ποδήλατο μπορεί να οδηγήσει σε εξοικονόμηση εκατοντάδων ευρώ ετησίως για κάθε νοικοκυριό.
Το μανιφέστο προτείνει ένα συνεκτικό πλαίσιο παρεμβάσεων που καλύπτει τόσο το άμεσο όσο και το μεσομακροπρόθεσμο επίπεδο. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, δίνεται έμφαση σε πρακτικά και άμεσα εφαρμόσιμα μέτρα, όπως η δημιουργία προσωρινών ποδηλατοδρόμων, στα πρότυπα της περιόδου της πανδημίας, η μείωση των ορίων ταχύτητας στις πόλεις, η παροχή οικονομικών κινήτρων για την αγορά και συντήρηση ποδηλάτων, καθώς και η καθιέρωση ημερών χωρίς αυτοκίνητα. Παράλληλα, προτείνεται η ενίσχυση του ποδηλατικού τουρισμού, ως μια μορφή βιώσιμης ανάπτυξης που μπορεί να στηρίξει και τις τοπικές οικονομίες.
Σε πιο μακροπρόθεσμη βάση, η στρατηγική εστιάζει στη θεσμική και υποδομική αναβάθμιση των μεταφορών. Περιλαμβάνει τη δημιουργία ολοκληρωμένων δικτύων ποδηλάτου σε όλα τα επίπεδα διοίκησης, την πρόβλεψη σταθερής χρηματοδότησης για την ενεργή κινητικότητα – με στόχο τουλάχιστον το 10% των προϋπολογισμών μεταφορών – καθώς και την εισαγωγή φορολογικών κινήτρων για τη χρήση ποδηλάτου στην εργασία. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην εκπαίδευση, με την προώθηση προγραμμάτων που ενθαρρύνουν τα παιδιά να μετακινούνται με ασφάλεια με ποδήλατο, καλλιεργώντας μια νέα κουλτούρα μετακίνησης από μικρή ηλικία.
Τέλος, το μανιφέστο αναδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον συντονισμό αυτής της μετάβασης. Η ενεργειακή ανεξαρτησία δεν μπορεί να επιτευχθεί αποσπασματικά, αλλά απαιτεί κοινές πολιτικές, ενσωμάτωση στους ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς μηχανισμούς και ενεργή συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών.
Συνολικά, η πρόταση που διατυπώνεται δεν περιορίζεται στην προώθηση ενός εναλλακτικού μέσου μεταφοράς. Αντίθετα, αποτελεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, τη συγκράτηση του κόστους μετακίνησης και τη δημιουργία πιο βιώσιμων και ανθεκτικών πόλεων. Σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια και η οικονομική ανθεκτικότητα βρίσκονται στο επίκεντρο, η ποδηλασία φαίνεται να αποκτά έναν ρόλο πολύ πιο κρίσιμο από ό,τι στο παρελθόν.
