Την Τρίτη 28 Απριλίου 2026, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), πραγματοποιήθηκε μία ιδιαίτερα σημαντική πρωτοβουλία για το μέλλον της βιώσιμης δόμησης και του αστικού σχεδιασμού στη χώρα: η συνυπογραφή της Διακήρυξης «Πράσινα Κατασκευαστικά Υλικά – Νέα Πρότυπα και Κλιματικά Ουδέτερες Πόλεις», υπό τον συντονισμό του ECOCITY, με τη συμμετοχή κορυφαίων θεσμικών, επιστημονικών, αυτοδιοικητικών και βιομηχανικών φορέων.
Η πρωτοβουλία αυτή δεν αποτελεί απλώς μία ακόμα περιβαλλοντική διακήρυξη, αλλά μια ολοκληρωμένη στρατηγική κατεύθυνση που επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει συνολικά το παραγωγικό, κανονιστικό και τεχνολογικό μοντέλο της ελληνικής κατασκευαστικής βιομηχανίας, ευθυγραμμίζοντάς το με τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις για το 2050, την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, την κυκλική οικονομία και τα νέα πρότυπα ενεργειακής απόδοσης κτιρίων.
Η διακήρυξη είναι αποτέλεσμα πολυετούς διαδικασίας εργαστηρίων και ημερίδων που διοργάνωσε το ECOCITY την περίοδο 2022–2024, μέσα από τις οποίες αναδείχθηκαν τα θεσμικά, τεχνικά και παραγωγικά εμπόδια στην πράσινη μετάβαση του κατασκευαστικού τομέα. Το 2025, οι συζητήσεις αυτές αποκρυσταλλώθηκαν σε ένα κοινό κείμενο στρατηγικής αποδοχής που πλέον αποκτά θεσμικό βάρος μέσω της συνυπογραφής του.
Στον πυρήνα της διακήρυξης βρίσκεται η ανάγκη μετάβασης από τα παραδοσιακά δομικά υλικά υψηλού ανθρακικού αποτυπώματος – όπως το συμβατικό τσιμέντο, το σκυρόδεμα και ο χάλυβας – σε νέα υλικά βελτιωμένου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, με χαμηλότερες εκπομπές CO₂, μεγαλύτερη ανακυκλωσιμότητα, βιογενή ή ανανεώσιμη προέλευση, αυξημένη διάρκεια ζωής και δυνατότητα ένταξης σε κυκλικές αλυσίδες παραγωγής και επανάχρησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εφαρμογή μεθοδολογιών Life Cycle Assessment (LCA), στη χρήση Environmental Product Declarations (EPDs), στην αποτίμηση του «ενσωματωμένου άνθρακα» (embodied carbon), αλλά και στην ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων όπως το «ψηφιακό διαβατήριο προϊόντων», που θα ενισχύσουν τη διαφάνεια και την αξιοπιστία στην αξιολόγηση των υλικών.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, η διακήρυξη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αναγνωρίζει ρητά τους ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού ως κρίσιμο κόμβο στη διαχείριση στερεών αποβλήτων, υλικών κατεδάφισης, αστικών αναπλάσεων και εφαρμογής πράσινων δημοσίων συμβάσεων. Προτείνει ενίσχυση της διαλογής στην πηγή, επανάχρηση υλικών, απομάκρυνση επικίνδυνων στοιχείων όπως ο αμίαντος από δημόσια κτίρια και δημιουργία πολεοδομικών παρεμβάσεων που δεν περιορίζονται σε μεμονωμένα κτίρια αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρα αστικά σύνολα.
Αυτό μεταφράζεται πρακτικά σε νέες απαιτήσεις για δήμους και περιφέρειες: από πράσινες αναπλάσεις και ψυχρά υλικά για τη μείωση της αστικής θερμικής νησίδας, έως διαπερατά δάπεδα, πράσινες στέγες, βιοκλιματικές υποδομές και νέα τεχνικά κριτήρια στις προμήθειες και τα δημόσια έργα. Η διακήρυξη μάλιστα επισημαίνει ότι τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν τη θερμοκρασία σε κεντρικές περιοχές πόλεων κατά 1,5°C έως 3°C.
Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη εκτεταμένης εκπαίδευσης τεχνικών, μηχανικών, εργολάβων και στελεχών δημόσιας διοίκησης, καθώς το έλλειμμα εξειδίκευσης θεωρείται από τα σημαντικότερα εμπόδια για την εφαρμογή των νέων προτύπων.
Σημαντικό στοιχείο είναι επίσης η σύνδεση της πράσινης μετάβασης με την πολιτιστική κληρονομιά, καθώς η διακήρυξη αντιμετωπίζει την αποκατάσταση ιστορικών κτιρίων, τη χρήση φυσικών υλικών και την επανάχρηση παραδοσιακών δομικών πρακτικών ως μέρος της νέας κυκλικής οικονομίας.
Τη διακήρυξη συνυπέγραψαν, μεταξύ άλλων, το ECOCITY, το ΤΕΕ, ο ΕΛΟΤ, η Ένωση Τσιμεντοβιομηχανιών Ελλάδος, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, ο Δήμος Θεσσαλονίκης, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και η ΕΕΔΣΑ, αναδεικνύοντας ότι η πράσινη μετάβαση στις κατασκευές δεν είναι πλέον ζήτημα ενός μόνο κλάδου αλλά πεδίο εθνικής στρατηγικής σύμπραξης.
Η ουσία της πρωτοβουλίας είναι σαφής: χωρίς νέα πρότυπα στα υλικά, χωρίς αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου, χωρίς πράσινες δημόσιες συμβάσεις και χωρίς ενεργό ρόλο της αυτοδιοίκησης, η κλιματική ουδετερότητα των πόλεων θα παραμείνει θεωρητικός στόχος. Αντίθετα, η συγκεκριμένη διακήρυξη επιχειρεί να θέσει τις βάσεις ώστε οι ελληνικές πόλεις να μετατραπούν σταδιακά σε κλιματικά ουδέτερα, ανθεκτικά και κυκλικά οργανωμένα οικοσυστήματα.
Για τους δήμους, τις περιφέρειες και τις τεχνικές υπηρεσίες, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η επόμενη δεκαετία δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα έργα θα υλοποιηθούν, αλλά από το ποια υλικά, ποια πρότυπα και ποιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα θα αφήσουν πίσω τους.
