Η pyxida-ota έβγαλε Οδηγό Καλών Πρακτικών για τις ασφαλτοστρώσεις

9 Μαΐου 2026

0

Με αφορμή την 13η τροποποίηση της Πρόσκλησης του Υπουργείου Εσωτερικών για την υποβολή αιτήσεων χρηματοδότησης στο Πρόγραμμα «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ» η νέα πλατφόρμα marketplace των δήμων pyxida-ota.gr συνεχίζοντας την έρευνα των συμβάσεων των δήμων, ανέλυσε με την βοήθεια της Τεχνιτής Νοημοσύνης 48 δημόσιες συμβάσεις ασφαλτόστρωσης και οδοποιίας από Δήμους όλης της χώρας — από τη Σπάρτη έως τη Μυτιλήνη και από τον Πολύγυρο έως την Παλαιό Φάληρο. Ο συνολικός προϋπολογισμός των έργων ξεπερνά τα 38 εκατομμύρια ευρώ.

Ο σκοπός δεν ήταν να καταλογίσουμε ευθύνες (για αυτό αφαιρέσαμε τα ονόματα των δήμων που κατέγραψε η pyxida-ota.gr, αλλά να καταγράψουμε μοτίβα: τι αγοράζουν οι Δήμοι, σε τι τιμή, με τι ποιοτικές προδιαγραφές, και τι γίνεται μετά την παράδοση. Τα ευρήματα είναι τόσο εντυπωσιακά όσο και επαναλαμβανόμενα.

Σε ομοιότυπες εργασίες (καθαρή ασφαλτόστρωση), βρήκαμε εκπτώσεις από 0,01% έως 53%— διαφορά πάνω από 5.000 φορές. Σε ομάδες έργων διπλάσιες σε όγκο, οι διάρκειες κυμαίνονται από 4 μήνες έως 24. Σε 36 από τις 48 συμβάσεις δεν αναφέρεται καμία συγκεκριμένη Ελληνική Τεχνική Προδιαγραφή. Σε καμία δεν προσδιορίζεται ο τύπος ασφάλτου ή η εγγύηση καλής λειτουργίας πέρα από τους 15 υποχρεωτικούς μήνες συντήρησης.

Αυτός ο οδηγός συνοψίζει τα ευρήματα και προτείνει 12 συγκεκριμένα μέτρα που οι Αναθέτουσες Αρχές μπορούν να εφαρμόσουν άμεσα — χωρίς νομοθετική παρέμβαση, μόνο με αλλαγή πρακτικής σύνταξης.

1. Τιμολόγηση και Εκπτώσεις

1.1 Τα τρία cluster των εκπτώσεων

Οι 28 συμβάσεις χωρίζονται σε τρία ξεχωριστά cluster ανάλογα με την έκπτωση που πέτυχαν:

Cluster	Έκπτωση	Πλήθος	Χαρακτηριστικά
Α — Ανταγωνιστικές	35–53%	22	Πολλοί συμμετέχοντες, ανοιχτή διαδικασία, πραγματικός μειοδοτικός
Β — Μέτριες	15–34%	19	Λίγοι συμμετέχοντες, νησιωτικές περιοχές, “ασυνήθιστες” τιμές
Γ — Σχεδόν μηδενικές	0–14%	7	Απευθείας αναθέσεις, διαγωνισμοί με 1 συμμετέχοντα, κατατμήσεις

1.2 Σύγκριση Τιμών Μονάδας

Από τις 48 συμβάσεις, μόνο μία δημοσιεύει στο σώμα της σύμβασης τις τιμές μονάδας ανά εργασία. Οι υπόλοιπες παραπέμπουν αόριστα στην μελέτη όπου και εκεί δεν αποτυπώνονται πάντα τιμές μονάδος για την ασφαλτόστρωση. Παρακάτω παρουσιάζουμε τιμές μονάδας από τη σύμβαση Δήμου Α (απευθείας ανάθεση 1% έκπτωση) και εκτιμώμενες τιμές που υπολογίσαμε από συμβάσεις με γνωστά μήκη οδών (Δήμος Β 37% έκπτωση):

Εργασία	Μονάδα	Δήμος Α (1%)	Δήμος Β(37%)*	Διαφορά
Ασφαλτική στρώση κυκλοφορίας 5cm	€/m²	8,84 €	~6,5 €	+36%
Ασφαλτική προεπάλειψη	€/m²	1,31 €	—	—
Σημειακή επισκευή οδοστρώματος	€/m²	34,85 €	—	—
Κατασκευή υπόβασης	€/m²	1,65 €	—	—
Κατασκευή Βάσης 3Α	€/m²	1,76 €	—	—
Ασφαλτοτομή	€/μ	1,26 €	—	—
Σύνολο πακέτου ασφαλτόστρωσης	€/m²	~10,15 €	~7,4 €	+37%

* Εκτίμηση από τα τιμολόγια ομάδων εργασιών της σύμβασης Δήμου Β (273.370€ ασφαλτικά για ~37.000 m² οδοστρώματος).

Συμπέρασμα: για το ίδιο μέτρο ασφαλτόστρωσης, οι Δήμοι μπορεί να πληρώνουν 36-40% περισσότερο όταν δεν λειτουργεί ο ανταγωνισμός.

1.3 Κόκκινες σημαίες — μη ανταγωνιστικοί διαγωνισμοί

Όταν ένας ανάδοχος προσφέρει την ίδια ακριβώς έκπτωση σε όλες τις ομάδες εργασιών (χωματουργικά, οδοστρωσία, ασφαλτικά, σήμανση), αυτό σπάνια αντικατοπτρίζει ουσιαστική ανάλυση κόστους. Είναι ένδειξη ότι ο ανάδοχος γνώριζε εκ των προτέρων το ποσοστό που “πρέπει” να βάλει.

Παραδείγματα από το dataset μας:

Δήμος Γ: 0,01% σε ΟΛΕΣ τις ομάδες
Δήμος Δ: 3% σε ΟΛΕΣ τις ομάδες
Δήμος Ε: 8% σε ΟΛΕΣ τις ομάδες
Δήμος Στ: 22% σε ΟΛΕΣ τις ομάδες
Δήμος Ζ: 2% σε ΟΛΕΣ τις ομάδες

Σε αντίθεση, ο Δήμος Β έχει διαφορετική έκπτωση ανά ομάδα: 41% χωματουργικά, 35% τεχνικά, 35% οδοστρωσία, 37% ασφαλτικά, 31% σήμανση. Αυτό αντικατοπτρίζει ανάδοχο που πραγματικά κοστολόγησε.

2. Ο Δείκτης των Χωματουργικών

Το ποσοστό των χωματουργικών στο σύνολο του προϋπολογισμού είναι ίσως ο πιο διαφανής και αξιόπιστος δείκτης για το πραγματικό είδος του έργου. Είναι μετρήσιμος, δημοσιοποιείται πάντα στις συμβάσεις και δεν επιδέχεται “κρυφό” χειρισμό.

2.1 Τυπολογία βάσει χωματουργικών

% Χωματουργικά	Τυπολογία έργου	Αναμενόμενη έκπτωση
> 30%	Νέα διάνοιξη οδού / Μεγάλη ανακατασκευή	20-35% (αβεβαιότητα)
15-30%	Αναβάθμιση χωματόδρομου με σημαντικά τεχνικά έργα	25-40%
5-15%	Αγροτική οδοποιία (μετατροπή χωματόδρομου σε ασφάλτινο)	30-46%
< 5%	Καθαρή ασφαλτόστρωση / Συντήρηση	30-50%

2.2 Παραδείγματα από το dataset

Δήμος	% Χωμ.	Τυπολογία	Έκπτωση	Αξιολόγηση
Δήμος	41,6%	Νέα διάνοιξη	n/a	✓ Δικαιολογημένη
Δήμος (1)	8,2%	Αγρ. οδοποιία	46%	✓ Άριστη
Δήμος Β	5,0%	Αγρ. οδοποιία	37%	✓ Καλή
Δήμος (2)	3,5%	Συντήρηση	42%	✓ Άριστη
Δήμος	3,0%	Καθ. ασφαλτόστρωση	27%	⚠ Νησιώτικα
Δήμος	1,1%	Καθ. ασφαλτόστρωση	22%	⚠ Χαμηλή
Δήμος	2,0%	Καθ. ασφαλτόστρωση	3%	🚩 ΚΟΚΚΙΝΗ
Δήμος	~0%	Καθ. ασφαλτόστρωση	0,01%	🚩 ΚΟΚΚΙΝΗ

2.3 Πρακτικός κανόνας ελέγχου

Όταν τα χωματουργικά είναι κάτω από 5% του προϋπολογισμού (καθαρή ασφαλτόστρωση), η αναμενόμενη έκπτωση πρέπει να είναι 30-50%. Αν είναι κάτω από 25%, υπάρχει σοβαρή ένδειξη ότι ο διαγωνισμός δεν λειτούργησε ανταγωνιστικά. Αν είναι κάτω από 10%, πρόκειται για κόκκινη σημαία.

3. Ποιότητα και Προδιαγραφές

3.1 Συστηματικό κενό αναφοράς σε ΕΛΟΤ ΤΠ / ΕΤΕΠ / ΠΕΤΕΠ

Από τις 48 συμβάσεις:

Επίπεδο τεκμηρίωσης	Πλήθος	Παράδειγμα
Α. Πλήρης πίνακας ΕΛΟΤ ΤΠ ανά εργασία	4	Δήμος Α
Β. Συγκεκριμένες ΕΤΕΠ στο σώμα	2	Δήμος Γ
Γ. Γενική αναφορά “ΕΤΕΠ”	8	Δήμος
Δ. Καμία αναφορά	34	Όλες οι υπόλοιπες

3.2 Πάχος και τύπος ασφάλτου

Καμία σύμβαση πλην δύο δεν προσδιορίζει στο σώμα της:

Το πάχος των ασφαλτικών στρώσεων (συνήθως 5cm βάση + 5cm κυκλοφορίας)
Τον τύπο ασφάλτου (κοινή 50/70 ή τροποποιημένη με πολυμερή)
Τη διαβάθμιση των αδρανών
Τη μέγιστη επιτρεπόμενη αναλογία ασφάλτου ανά τόνο μίγματος

Η διαφορά κόστους μεταξύ κοινής ασφάλτου και τροποποιημένης μπορεί να φτάσει το 30%, αλλά η διάρκεια ζωής της δεύτερης μπορεί να διπλασιαστεί. Αν η σύμβαση δεν προσδιορίζει τον τύπο, ο εργολάβος έχει συμφέρον να βάλει την φθηνότερη.

3.3 Εργαστηριακές δοκιμές

Μόνο 12 από τις 48 συμβάσεις αναφέρουν ρητά εργαστηριακές δοκιμές. Από αυτές, μόνο η σύμβαση Δήμος Β προσδιορίζει συγκεκριμένα τι ελέγχεται:

“…δοκιμές διαβάθμισης αδρανών, ποιότητας νωπού σκυροδέματος, ασφαλτομίγματος κλπ. με δικά του έξοδα και επιμέλεια…”

Στις υπόλοιπες, η αναφορά στις δοκιμές είναι γενική (“κατά τη μελέτη”), χωρίς να προσδιορίζονται οι συχνότητες δειγματοληψίας ή τα αποδεκτά όρια.

4. Διάρκεια Εκτέλεσης

4.1 Μεγάλο εύρος “ρυθμού εκτέλεσης”

Ο ρυθμός εκτέλεσης (€/μήνα) ποικίλλει 25 φορές μεταξύ ομοιότυπων συμβάσεων:

Δήμος	Ποσό	Διάρκεια	€/μήνα
…. (απευθείας)	29.014 €	6 μήνες	4.833 €
…..	60.000 €	6 μήνες	10.000 €
Δήμος Ε	125.161 €	6 μήνες	20.860 €
Δήμος Ε	263.145 €	6 μήνες	43.857 €
… (2)	469.390 €	10 μήνες	46.939 €
…..	2.002.462 €	24 μήνες	83.436 €
…. (1)	2.561.076 €	24 μήνες	106.711 €

4.2 Δυσανάλογα μεγάλες διάρκειες

Συμβάσεις με δυσανάλογα μεγάλη διάρκεια προσφέρουν χώρο σε:

Παρατάσεις χωρίς ποινική ρήτρα
Συμπληρωματικές συμβάσεις (Ανακεφαλαιωτικοί Πίνακες Εργασιών)
Πληθωριστικές αναθεωρήσεις
Καθυστέρηση πιστοποιήσεων

Οι συμβάσεις 24 μηνών για 2 εκατομμύρια ευρώ ασφαλτόστρωσης είναι κατά μέσο όρο 50% μεγαλύτερες από αυτό που πραγματικά απαιτείται από έναν επαρκή εργολάβο.

5. Εγγυήσεις και Συντήρηση

5.1 Εγγυητική καλής εκτέλεσης

Όλες οι 48 συμβάσεις προβλέπουν εγγυητική καλής εκτέλεσης 5% του συμβατικού ποσού (κατά Ν.4412/2016, αρ. 72). Δεν παρατηρήθηκαν αποκλίσεις από αυτό το ελάχιστο όριο, ακόμη και σε συμβάσεις με υπερβολικά υψηλές εκπτώσεις (>50%) όπου ο νόμος επιτρέπει αυξημένη εγγυητική.

5.2 Η “κρυμμένη” 15μηνη συντήρηση

Ο Ν.4412/2016 (αρ. 171) ορίζει υποχρεωτική 15μηνη δωρεάν συντήρηση μετά την περάτωση. Αυτό βρέθηκε ρητά γραμμένο μόνο σε 8 από τις 48 συμβάσεις. Στις υπόλοιπες 40 ισχύει εκ του νόμου, αλλά είναι “πρακτικά αόρατη”:

Ο ίδιος ο Δήμος, που οφείλει να κρατά μητρώο των εργολάβων που τον υπηρετούν, συχνά ξεχνά ότι ο εργολάβος είναι υποχρεωμένος να επιστρέφει για 15 μήνες αν εμφανιστούν φθορές.

5.3 Εγγύηση καλής λειτουργίας πέραν των 15 μηνών

Καμία από τις 48 συμβάσεις δεν προσδιορίζει πρόσθετη εγγύηση καλής λειτουργίας μετά τη λήξη της 15μηνης υποχρεωτικής περιόδου. Ο νόμος επιτρέπει στις Αναθέτουσες Αρχές να ζητούν επιπλέον εγγυήσεις (έως 6 χρόνια) — κανείς δεν τις ζήτησε.

6. Δώδεκα Οδηγίες για τις Αναθέτουσες Αρχές

Με βάση τα ευρήματα, προτείνουμε δώδεκα συγκεκριμένα μέτρα που οι Αναθέτουσες Αρχές μπορούν να εφαρμόσουν άμεσα — χωρίς νομοθετική παρέμβαση, μόνο με αλλαγή πρακτικής σύνταξης:

Α. Στη φάση της δημοπράτησης

Οδηγία 1: Όχι κατάτμηση έργων

Μην διασπάτε ένα έργο σε πολλές μικρές συμβάσεις κάτω από το όριο των 60.000 € για να αποφύγετε τον διαγωνισμό. Είναι παράνομο, και το βλέπουμε στο dataset μας: όταν ο ίδιος Δήμος προβαίνει σε ανοιχτό διαγωνισμό για παρόμοιο έργο, η έκπτωση είναι 30-46%, ενώ στις απευθείας αναθέσεις 1-3%. Η διαφορά πάει στον φορολογούμενο.

Οδηγία 2: Προτιμήστε Συμφωνίες Πλαίσιο για επαναλαμβανόμενες εργασίες

Δήμος πέτυχε 53,48% έκπτωση μέσω 4ετούς Συμφωνίας Πλαίσιο για ασφαλτοστρώσεις. Ένας μειοδοτικός με βάθος χρόνου είναι πιο ανταγωνιστικός από πολλαπλούς μικρούς. Επιπλέον, εξασφαλίζει σταθερές τιμές και γρήγορη ενεργοποίηση όταν χρειάζεται.

Οδηγία 3: Ποτέ “Σύμβαση Παροχής Υπηρεσιών” για ασφαλτόστρωση

Η ασφαλτόστρωση είναι έργο, όχι υπηρεσία. Η μετονομασία γίνεται για να χρησιμοποιηθεί το χαμηλότερο όριο απευθείας ανάθεσης (30.000 €), συχνά με κατάτμηση σε δύο “ομάδες” των 30k. Το παράδειγμα του Δήμου …. (60k σε σύμβαση υπηρεσιών για λακούβες, 1% έκπτωση) είναι ενδεικτικό. Αν πρόκειται για ασφαλτόστρωση/επισκευή οδοστρώματος, η σωστή νομική μορφή είναι σύμβαση έργου.

Οδηγία 4: Διπλό κλειδί στη μελέτη

Η μελέτη που συνοδεύει τη σύμβαση πρέπει να ελέγχεται από δύο ανεξάρτητους μηχανικούς πριν τη δημοπράτηση. Όταν η μελέτη έχει “πιπεράτες” τιμές μονάδας, η μειοδοσία ξεκινά υπερτιμημένη και οι “εκπτώσεις” είναι πλασματικές. Όταν η μελέτη έχει “σφιχτές” τιμές, οι εκπτώσεις είναι μετρημένες αλλά αληθινές. Στην σύμβαση πρέπει να αναφέρονται όλα τα στοιχεία της μελέτης που στις περισσότερες φορές δεν αναρτάται στα συνοδευτικά έγγραφα στο ΚΗΜΔΗΣ.

Β. Στη φάση σύνταξης της σύμβασης

Οδηγία 5: Ρητή αναφορά ΕΛΟΤ ΤΠ / ΕΤΕΠ ανά εργασία

Στο σώμα της σύμβασης (όχι μόνο στη μελέτη), συμπεριλάβετε πίνακα με τις εργασίες, τους κωδικούς ΝΕΤ ΟΔΟ και τα αντίστοιχα ΕΛΟΤ ΤΠ / ΠΕΤΕΠ. Ο Δήμος … το έχει κάνει σωστά:

“…τις Ελληνικές Τεχνικές Προδιαγραφές (ΕΤΕΠ και ΠΕΤΕΠ): Ασφαλτική προεπάλειψη — ΝΕΤ ΟΔΟ-Δ-3 — ΕΛΟΤ ΤΠ 1501-05-03-11-01…”

Αυτή η ρητή αναφορά διευκολύνει τον έλεγχο της εφαρμογής τους από τον επιβλέποντα μηχανικό.

Οδηγία 6: Προσδιορίστε ρητά πάχος και τύπο ασφάλτου

Στο σώμα της σύμβασης πρέπει να αναφέρεται:

Πάχος ασφαλτικής στρώσης βάσης (συνήθως 5cm)
Πάχος ασφαλτικής στρώσης κυκλοφορίας (συνήθως 5cm)
Τύπος ασφάλτου (κοινή 50/70 ή τροποποιημένη με πολυμερή SBS/EVA)
Ποσοστό ασφάλτου ανά τόνο μίγματος
Διαβάθμιση αδρανών (συνήθως 0/20 για βάση, 0/12 για κυκλοφορία)

Η μόνη σύμβαση που το κάνει σωστά είναι ο Δήμος…. : “ασφαλτική στρώση βάσης συμπυκνωμένου πάχους 0,05μ σύμφωνα με την ΕΤΕΠ 05-03-11-04 με χρήση κοινής ασφάλτου”.

Οδηγία 7: Ρητή αναφορά της 15μηνης συντήρησης

Σε άρθρο της σύμβασης συμπεριλάβετε ρητά:

“Μετά τη βεβαιωμένη περαίωση των εργασιών, ο ανάδοχος υποχρεούται να συντηρεί δωρεάν το έργο για διάστημα δεκαπέντε (15) μηνών, σύμφωνα με το άρθρο 171 του Ν.4412/2016. Στη διάρκεια αυτή, ο ανάδοχος είναι υπεύθυνος για επισκευές οποιωνδήποτε φθορών εμφανιστούν, με δικά του έξοδα.”

Αν δεν αναφερθεί ρητά, η υποχρέωση παραμένει νομικά αλλά πρακτικά ξεχνιέται.

Οδηγία 8: Πρόσθετη εγγύηση καλής λειτουργίας

Για έργα οδοστρωσίας ζητήστε ρητά πρόσθετη εγγύηση καλής λειτουργίας (πέραν των 15 μηνών) που να καλύπτει την ασφαλτική στρώση κυκλοφορίας για 24-36 μήνες. Ο νόμος το επιτρέπει, και είναι ευθύνη της Αναθέτουσας Αρχής να το ζητήσει.

Οδηγία 9: Ρεαλιστική διάρκεια εκτέλεσης

Συσχετίστε τη διάρκεια με τον πραγματικό όγκο εργασιών. Ένας έμπειρος εργολάβος ασφαλτόστρωσης μπορεί να ασφαλτοστρώσει 3-5 χλμ μηνιαίως (πλάτους 5μ). Συμβάσεις 24 μηνών για έργα 17 χλμ είναι αδικαιολόγητα μακροχρόνιες — ευνοούν συμπληρωματικές και αναθεωρήσεις.

Γ. Στη φάση εκτέλεσης και παραλαβής

Οδηγία 10: Υποχρεωτικές εργαστηριακές δοκιμές

Στη σύμβαση πρέπει να προσδιορίζονται:

Συχνότητα δειγματοληψίας (πχ ένα δείγμα ανά 500 m³ ασφαλτομίγματος)
Είδος δοκιμών: Marshall stability, αναλογία ασφάλτου, διαβάθμιση αδρανών, πυκνότητα συμπυκνωμένου ασφαλτομίγματος
Όρια αποδοχής (πχ Marshall stability ≥ 8 kN, ποσοστό κενών 3-7%)
Ποιος καλύπτει το κόστος (συνήθως ο εργολάβος)

Χωρίς συγκεκριμένα όρια, η “δοκιμή” είναι τυπική και δεν προστατεύει τον Δήμο.

Οδηγία 11: Προληπτικός έλεγχος συμπληρωματικών συμβάσεων

Όταν ο διαγωνισμός κλείνει με υπερβολικά υψηλή έκπτωση (>50%), η Αναθέτουσα Αρχή πρέπει να επανεξετάζει εξονυχιστικά τη μελέτη. Στις 84 από τις 48 συμβάσεις του dataset μας με υψηλή έκπτωση (>45%), τρεις είχαν συμπληρωματικές συμβάσεις με αύξηση 14-15%. Αυτό είναι μοτίβο, όχι σύμπτωση.

Οδηγία 12: Διαφανής διαδικασία αποδοχής δοκιμών

Δημοσιεύστε στη Διαύγεια τα πρωτόκολλα εργαστηριακών δοκιμών μαζί με τις πιστοποιήσεις του εργολάβου. Σήμερα οι Δήμοι δημοσιεύουν τις πιστοποιήσεις (χρηματικά ποσά) αλλά όχι τις δοκιμές (ποιοτικά αποτελέσματα). Αυτό δίνει στον πολίτη μηδαμινή πληροφορία για την ποιότητα.

7. Checklist για τους Πολίτες

Ο πολίτης που θέλει να ελέγξει μια δημοτική σύμβαση ασφαλτόστρωσης μπορεί να εφαρμόσει αυτό το γρήγορο checklist:

Έλεγχος	Αν…	Αξιολόγηση
Διαδικασία	Απευθείας ανάθεση < 60k	⚠ Ελέγξτε αν υπάρχουν άλλες διπλανές συμβάσεις (κατάτμηση)
Έκπτωση	< 10% σε καθαρή ασφαλτόστρωση	🚩 Κόκκινη σημαία
Έκπτωση	> 50% σε σύνθετο έργο	⚠ Πιθανή συμπληρωματική σύμβαση
Ομάδες	Ίδια έκπτωση σε όλες	⚠ Μη ανταγωνιστικός διαγωνισμός
ΕΛΟΤ ΤΠ	Δεν αναφέρεται	⚠ Αόριστη σύμβαση
Πάχος ασφάλτου	Δεν αναφέρεται	⚠ Ο εργολάβος αποφασίζει
Τύπος ασφάλτου	Δεν αναφέρεται	⚠ Πιθανή χρήση χαμηλότερης ποιότητας
Διάρκεια	> 1 μήνας ανά 100k €	⚠ Δυσανάλογα μεγάλη
15μηνη συντήρηση	Δεν αναφέρεται ρητά	ℹ️ Νομικά υπάρχει — πρακτικά ξεχνιέται
Δοκιμές	Δεν αναφέρονται όρια	⚠ Τυπικός έλεγχος

Επίλογος

Οι ελληνικές δημοτικές συμβάσεις ασφαλτόστρωσης είναι κατά κανόνα νομικά τυπικές αλλά πρακτικά κενές περιεχομένου. Η συνταγή είναι σχεδόν παντού η ίδια: “Το έργο εκτελείται σύμφωνα με τη μελέτη και τον Ν.4412/2016”. Αυτό είναι έγκυρο, αλλά δεν επιτρέπει στον πολίτη — ή στον επόμενο Δήμαρχο — να επαληθεύσει τι πραγματικά αγοράστηκε.

Τα 12 μέτρα που προτείνουμε δεν απαιτούν νομοθετική παρέμβαση. Είναι αλλαγή πρακτικής. Κάθε Αναθέτουσα Αρχή μπορεί από αύριο να συντάσσει συμβάσεις που: