Από το σχέδιο που παραδόθηκε στην ΚΕΔΕ τον Δεκέμβριο του 2025 έως το σημερινό ενοποιημένο προσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών, ο υπό διαμόρφωση Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης εξελίχθηκε αισθητά — όχι όμως ως προς τις διατάξεις του, αλλά ως μετάβαση από ένα πρώτο στάδιο κωδικοποίησης σε ένα πιο ώριμο, λειτουργικό και πολιτικά στοχευμένο θεσμικό πλαίσιο.
Η βασική εικόνα που προκύπτει είναι ότι το ΥΠΕΣ διατήρησε τον κορμό του αρχικού σχεδίου, ενσωμάτωσε αρκετές λειτουργικές παρατηρήσεις της ΚΕΔΕ, αλλά δεν υιοθέτησε πλήρως ορισμένες από τις πιο βαριές «κόκκινες γραμμές» της Αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα σε οικονομικά, εκλογικά, θεσμικά και ζητήματα πραγματικής αποκέντρωσης ισχύος.
Από την κωδικοποίηση στη διοικητική αρχιτεκτονική
Το προσχέδιο του Δεκεμβρίου λειτούργησε κυρίως ως βάση συστηματοποίησης της διάσπαρτης αυτοδιοικητικής νομοθεσίας. Το σημερινό κείμενο που παραδόθηκε, αντίθετα, εμφανίζεται πιο ολοκληρωμένο: ενσωματώνει πιο καθαρή άρθρωση, προσθέτει νέα πεδία στρατηγικού σχεδιασμού (όπως τα σχέδια δράσης δήμων), ενισχύει το performance management μέσω δεικτών και επιδόσεων και διαμορφώνει πιο επιχειρησιακό ρόλο για δήμους και περιφέρειες.
Με απλά λόγια, από ένα «σχέδιο κώδικα» περνάμε σε έναν Κώδικα διοίκησης, αξιολόγησης και λειτουργικής αναδιάρθρωσης.
Η βασική φιλοσοφία της ΚΕΔΕ: Αυτοτέλεια με πόρους, προσωπικό και καθαρές αρμοδιότητες
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, είχε ήδη από τον Δεκέμβριο ξεκαθαρίσει ότι ο Κώδικας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πρώτο βήμα μόνο αν ενισχύει πραγματικά την αυτοδιοικητική αυτοτέλεια. Δηλαδή:
- Καθαρές αρμοδιότητες χωρίς αλληλοεπικαλύψεις
- Μεταφορά πόρων μαζί με τις αρμοδιότητες
- Προσωπικό, τεχνογνωσία και ψηφιακά εργαλεία
- Όχι θεσμική υποβάθμιση των δήμων έναντι Περιφερειών ή κεντρικού κράτους
Σε αυτό το πεδίο, η ΚΕΔΕ φαίνεται ότι πέτυχε μερικές σημαντικές διατηρήσεις, αλλά όχι πλήρη νίκη.
Τι φαίνεται ότι κέρδισε η ΚΕΔΕ
1. Διατήρηση της λογικής του άρθρου 259 για τους ΚΑΠ
Η φιλοσοφία ότι οι μεταβιβαζόμενες αρμοδιότητες πρέπει να συνοδεύονται από αντίστοιχους πόρους παρέμεινε στον πυρήνα του νέου σχεδίου. Αν και δεν πρόκειται για νέα εισαγωγή — υπήρχε ήδη στο σχέδιο Δεκεμβρίου — η διατήρησή της θεωρείται κρίσιμη θεσμική κατοχύρωση.
2. Σαφέστερη πρόβλεψη για πλήρες πακέτο μεταφοράς αρμοδιοτήτων
Ο νέος σχεδιασμός ενισχύει περισσότερο τη λογική ότι δεν αρκούν μόνο οικονομικοί πόροι, αλλά απαιτούνται ανθρώπινο δυναμικό, εξοπλισμός και υποδομές.
3. Ενίσχυση δημοτικής καθημερινότητας
Η Δημοτική Αστυνομία, οι αδειοδοτήσεις, η τοπική αγορά, οι λαϊκές αγορές (εκτός μητροπολιτικών εξαιρέσεων), τα ΚΕΠ, οι παιδότοποι και η εποπτεία καταστημάτων εντάσσονται σε πιο ισχυρό πλαίσιο «δήμου καθημερινότητας».
4. Αναπτυξιακότερος ρόλος Περιφερειών
Οι Περιφέρειες αποκτούν πιο σαφή θέση σε αναπτυξιακά προγράμματα, επενδυτικά εργαλεία και περιφερειακό σχεδιασμό.
Τι δεν κέρδισε η ΚΕΔΕ
Παρά τις παρεμβάσεις της, ορισμένα από τα σημαντικότερα αιτήματα είτε δεν ενσωματώθηκαν είτε παρέμειναν ανοιχτά:
1. Ηλεκτρονική ψηφοφορία
Η ΚΕΔΕ εξέφρασε ισχυρές επιφυλάξεις και ζήτησε ουσιαστικά να μην εφαρμοστεί. Το νέο προσχέδιο διατηρεί τη δυνατότητα τεχνολογικής/ηλεκτρονικής εκλογικής διαδικασίας.
2. Λαϊκές αγορές Αττικής και Θεσσαλονίκης
Η ΚΕΔΕ ζητούσε πλήρη τοπικοποίηση της αρμοδιότητας. Το ειδικό καθεστώς φαίνεται ότι παραμένει.
3. Μητροπολιτική διοίκηση πρώτου βαθμού
Η πρόταση για θεσμοθέτηση μητροπολιτικού μοντέλου για Αθήνα και Θεσσαλονίκη δεν φαίνεται να υιοθετήθηκε.
4. Σκληρότερο παραταξιοκεντρικό σύστημα
Η ΚΕΔΕ ήθελε πιο αυστηρό πλαίσιο για ανεξαρτητοποιήσεις και αποτροπή δημιουργίας νέων ομάδων. Δεν προκύπτει πλήρης αποδοχή.
5. Απόλυτη θεσμική θωράκιση έναντι «άνωθεν» παρεμβάσεων
Σε ζητήματα όπως Συμπαραστάτης Δημότη, πειθαρχικά όργανα και ορισμένες εποπτικές δομές, δεν φαίνεται πλήρης αποδοχή των αυτοδιοικητικών θέσεων.
Οι μεγάλες νέες αλλαγές του σημερινού προσχεδίου
Κατάργηση παραδοσιακού β’ γύρου
Το νέο σύστημα φαίνεται να κινείται προς μοντέλο 42%+1 με εναλλακτική ψήφο, κάτι που αποτελεί σημαντική εξειδίκευση σε σχέση με τον Δεκέμβριο.
Σχέδια δράσης δήμων
Η προσθήκη αυτή ενισχύει τη λογική διοίκησης μέσω στόχων, KPI και αξιολόγησης.
deiktesOTA / επιδόσεις
Οι δήμοι μετατρέπονται περισσότερο σε μετρήσιμες διοικητικές μονάδες, με μεγαλύτερη έμφαση στη διαφάνεια, τις επιδόσεις και τη συγκριτική αξιολόγηση.
Πολιτική Προστασία
Οι δήμοι αποκτούν πιο ενεργό επιχειρησιακό ρόλο σε κρίσεις, πυροπροστασία και τοπική πρόληψη.
Το μεγάλο συμπέρασμα
Η νέα εκδοχή του Κώδικα δεν αποτελεί «ήττα» της ΚΕΔΕ, αλλά ούτε και πλήρη επικράτηση των θέσεών της.
Η ΚΕΔΕ πέτυχε να διατηρήσει βασικές αρχές αυτοδιοικητικής αυτοτέλειας, να ενισχύσει τη συζήτηση για πόρους και να επηρεάσει λειτουργικές πτυχές του σχεδίου.
Ωστόσο, στα μεγάλα πολιτικά ζητήματα — εκλογικό μοντέλο, ηλεκτρονική ψηφοφορία, μητροπολιτική διοίκηση, πλήρης τοπικοποίηση κρίσιμων αρμοδιοτήτων — το ΥΠΕΣ φαίνεται να κράτησε πιο κεντρικό έλεγχο. Σημαντικό είναι ότι η πλήρης εφαρμογή του 259 θα δοκιμαστεί στην πράξη ενώ παραμένει και το πλαφόν χρηματοδότησης της Αυτοδιοίκησης.
Ο νέος Κώδικας εξελίσσεται από εργαλείο κωδικοποίησης σε εργαλείο διοικητικής αναδιάρθρωσης. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν οι δήμοι έχουν περισσότερες αρμοδιότητες, αλλά αν θα έχουν και τα μέσα να τις ασκήσουν χωρίς να μετατραπούν σε φορείς αυξημένης ευθύνης με περιορισμένη πραγματική αυτονομία.
Το Σχέδιο αναμένεται να εγκριθεί από την αρμόδια Γενική Γραμματεία και στις επόμενες δύο εβδομάδες το αργότερο θα βγει στο opengov σε διαβούλευση για 15 μέρες.
Μπορείτει να δείτε και το φάκελο του myota.gr για τον Νέο Κώδικα.
