Δύο κρίσιμες παρεμβάσεις με κοινό παρονομαστή την αυξανόμενη θεσμική και οικονομική πίεση προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση κατέθεσαν στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ ο δήμαρχος Νεάπολης-Συκεών Σίμος Δανιηλίδης και ο δήμαρχος Ηρακλείου Κρήτης κ. Νίκος Γιαλιτάκης, αναδεικνύοντας ένα πολεοδομικό πλαίσιο που –όπως υποστήριξαν– μεταφέρει συνεχώς βάρη στους δήμους, απειλώντας τόσο τον αστικό σχεδιασμό όσο και τη δημοσιονομική τους σταθερότητα.
Ο Σίμος Δανιηλίδης στάθηκε ιδιαίτερα στις συνέπειες της νομοθετικής αλλαγής του 2020 για τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις και τις διανοίξεις δρόμων, χαρακτηρίζοντας το ισχύον καθεστώς «θηλιά στον λαιμό της αυτοδιοίκησης». Όπως εξήγησε, μέχρι πρότινος όταν προχωρούσε μια πράξη τακτοποίησης και αναλογισμού για διάνοιξη δρόμου, πλατεία ή χώρο πρασίνου, ο δήμος κατέβαλλε το δικό του ποσοστό συμμετοχής, ενώ οι θιγόμενοι ιδιοκτήτες διεκδικούσαν οι ίδιοι από τους παρόδιους ιδιοκτήτες τα υπόλοιπα ποσά που τους αναλογούσαν. Με τη νέα ρύθμιση όμως, εάν μέσα σε 18 μήνες δεν καταβληθεί το σύνολο των υποχρεώσεων από τους παρόδιους –κάτι που στην πράξη θεωρείταο σχεδόν αδύνατο– αίρεται ο χαρακτηρισμός κοινόχρηστου χώρου.
Κατά τον ίδιο, αυτό σημαίνει ότι δρόμοι που είχαν σχεδιαστεί να ανοίξουν, πλατείες ή πάρκα που είχαν προβλεφθεί να διασωθούν ως κοινόχρηστοι χώροι, κινδυνεύουν να αποχαρακτηριστούν και να οικοδομηθούν. Με άλλα λόγια, όπως προειδοποίησε, «καταρρέει όλο το σύστημα πολεοδομικού σχεδιασμού», αφού οι δήμοι, για να διατηρήσουν τον σχεδιασμό, καλούνται πλέον να καλύψουν όχι μόνο τις δικές τους υποχρεώσεις αλλά και εκείνες των παροδίων, διεκδικώντας κατόπιν τα ποσά δικαστικά από εκατοντάδες ιδιώτες. Ο κ. Δανιηλίδης πρότεινε ως εναλλακτική λύση το Πράσινο Ταμείο να προκαταβάλλει τα σχετικά ποσά, ώστε το κράτος να αναλαμβάνει την είσπραξη από τους υπόχρεους και όχι οι δήμοι να μετατρέπονται σε φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς εις βάρος της κοινωνικής συνοχής.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Γιαλιτάκης έθεσε ένα διαφορετικό αλλά συγγενές πρόβλημα: την απουσία χρονικού ορίου στις απαιτήσεις αποζημίωσης πολιτών για υπέρμετρη ρυμοτόμηση, όταν αντίστοιχα οι οικονομικές αξιώσεις των δήμων από εισφορά σε χρήμα παραγράφονται ήδη σε πενταετία. Όπως τόνισε, μετά από σχετικές ερμηνείες του Υπουργείου Οικονομικών και του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, οι δήμοι μπορεί να χάνουν δικαιώματα είσπραξης αν δεν κινηθούν εγκαίρως, αλλά δεν προστατεύονται από απαιτήσεις δεκαετιών που εμφανίζονται αιφνιδιαστικά μέσω δικαστικών αποφάσεων ή διαταγών πληρωμής.
Κατά τον ίδιο, αυτή η ασυμμετρία δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα οικονομικού προγραμματισμού, καθώς δημοτικοί προϋπολογισμοί ανατρέπονται από υποθέσεις του παρελθόντος που εμφανίζονται χωρίς χρονικό περιορισμό. Πρότεινε λοιπόν να θεσπιστεί αντίστοιχη προθεσμία παραγραφής και για τις αποζημιωτικές αξιώσεις κατά των δήμων, ώστε να υπάρξει ισορροπία δικαιωμάτων και υποχρεώσεων μεταξύ ιδιωτών και αυτοδιοίκησης.
Οι δύο παρεμβάσεις, αν και εστίασαν σε διαφορετικές όψεις του πολεοδομικού δικαίου, συνέκλιναν σε ένα βασικό συμπέρασμα: ότι η Αυτοδιοίκηση βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με μειωμένους πόρους και αυξημένο κόστος λειτουργίας, αλλά και με ένα θεσμικό περιβάλλον που συχνά μετακυλίει στους δήμους δυσανάλογα βάρη σχεδιασμού, αποζημιώσεων και δικαστικών κινδύνων. Το μήνυμα που εξέπεμψαν ήταν σαφές: χωρίς διορθωτικές νομοθετικές παρεμβάσεις, οι δήμοι κινδυνεύουν να χάσουν τόσο ζωτικό δημόσιο χώρο όσο και κρίσιμη οικονομική βιωσιμότητα.
