Σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση των οφειλών προς τους δήμους και τις περιφέρειες εισάγουν τα άρθρα 513 και 514 του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δημιουργώντας ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο διευκόλυνσης πολιτών και επιχειρήσεων, αλλά και ένα νέο εργαλείο εξωδικαστικής ρύθμισης μεγάλων χρεών.
Οι νέες διατάξεις επιχειρούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη ενίσχυσης της εισπραξιμότητας των ΟΤΑ και στην κοινωνική προστασία οφειλετών που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις.
Έως και 48 δόσεις για οφειλές προς δήμους και περιφέρειες
Σύμφωνα με το Άρθρο 513, κάθε είδους βεβαιωμένες οφειλές προς δήμους και περιφέρειες μπορούν, ύστερα από αίτηση του οφειλέτη, να ρυθμίζονται σε από δύο έως σαράντα οκτώ μηνιαίες δόσεις, είτε πριν είτε μετά τη λήξη της προθεσμίας πληρωμής τους.
Η ρύθμιση αφορά δημοτικά τέλη, πρόστιμα, φόρους και άλλες βεβαιωμένες απαιτήσεις των ΟΤΑ, ενώ εξαιρούνται ρητά οι οφειλές που προέρχονται από συμβάσεις.
Η διάταξη παραπέμπει αναλογικά και στο καθεστώς του ν. 4152/2013, που εφαρμόζεται ήδη σε ρυθμίσεις οφειλών προς το Δημόσιο, δίνοντας ένα πιο οργανωμένο και σταθερό πλαίσιο αποπληρωμής.
Καθορισμός αντικειμενικών κριτηρίων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη ότι κάθε δήμος ή περιφέρεια θα πρέπει, με αιτιολογημένη απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, να θεσπίσει ένα γενικό και αντικειμενικό πλαίσιο κριτηρίων για τον αριθμό των δόσεων.
Τα κριτήρια αυτά θα εφαρμόζονται ομοιόμορφα σε όλους τους οφειλέτες και θα λαμβάνουν υπόψη:
- το ύψος της οφειλής,
- την παλαιότητά της,
- τη συνέπεια του οφειλέτη σε προηγούμενες ρυθμίσεις,
- καθώς και άλλα αντικειμενικά οικονομικά δεδομένα.
Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να περιοριστεί η αυθαίρετη ή πελατειακή διαχείριση των ρυθμίσεων, καθώς η απόφαση κάθε οργάνου θα πρέπει να είναι πλήρως αιτιολογημένη.
Ποιος αποφασίζει για τη ρύθμιση
Το νέο πλαίσιο προβλέπει και σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων ανάλογα με το ύψος της βασικής οφειλής:
- Για οφειλές έως 50.000 ευρώ αρμόδιος είναι ο ταμίας.
- Για οφειλές από 50.000 έως 150.000 ευρώ αποφασίζει η Δημοτική ή Περιφερειακή Επιτροπή.
- Για οφειλές άνω των 150.000 ευρώ απαιτείται απόφαση του Δημοτικού ή Περιφερειακού Συμβουλίου.
Η απόφαση υπαγωγής στη ρύθμιση θα πρέπει να περιλαμβάνει ρητή αναφορά στα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν.
Κοινωνική πρόβλεψη για δικαιούχους Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η κοινωνική διάσταση της διάταξης, καθώς δίνεται η δυνατότητα στους δήμους και τις περιφέρειες να αποφασίζουν, με αυξημένη πλειοψηφία, ακόμη και:
- μείωση ή διαγραφή τόκων και προσαυξήσεων,
- διαγραφή προστίμων,
- αλλά και διαγραφή έως 50% της κύριας οφειλής,
για δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος.
Η πρόβλεψη αυτή ενισχύει τον κοινωνικό χαρακτήρα της αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα σε περίοδο οικονομικής πίεσης για ευάλωτα νοικοκυριά.
Εξωδικαστικός μηχανισμός για μεγάλες οφειλές
Το Άρθρο 514 εισάγει για πρώτη φορά τη δυνατότητα υπαγωγής οφειλών προς δήμους, περιφέρειες και νομικά τους πρόσωπα στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών του ν. 4738/2020.
Η δυνατότητα αυτή αφορά οφειλές άνω των 10.000 ευρώ και δίνει τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις και πολίτες να εντάξουν δημοτικά χρέη σε συνολική διαδικασία αναδιάρθρωσης μαζί με τραπεζικές και φορολογικές οφειλές.
Στην πράξη, οι οφειλές αυτές βεβαιώνονται στη Φορολογική Διοίκηση αποκλειστικά για τον σκοπό της ρύθμισης μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού.
Τι αλλάζει στην πράξη
Με τη νέα διάταξη:
- αναστέλλονται μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης μετά την οριστική υποβολή αίτησης,
- μπορούν να «παγώσουν» κατασχέσεις και άλλα διασφαλιστικά μέτρα,
- ενώ με την επιτυχή σύναψη συμφωνίας αναδιάρθρωσης αίρονται τα ήδη ληφθέντα μέτρα είσπραξης.
Αν όμως η συμφωνία καταρρεύσει ή ακυρωθεί, οι δήμοι και οι περιφέρειες επανέρχονται άμεσα σε διαδικασίες αναγκαστικής είσπραξης.
Παράλληλα, η ΑΑΔΕ θα παρακρατά ποσοστό 5% από τα ποσά που εισπράττονται μέσω του μηχανισμού, αποδίδοντας τα υπόλοιπα στους ΟΤΑ εντός εξήντα ημερών.
Ένα νέο οικονομικό εργαλείο για την Αυτοδιοίκηση
Οι νέες ρυθμίσεις αποτελούν ουσιαστικά μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού της οικονομικής λειτουργίας των ΟΤΑ, καθώς μέχρι σήμερα πολλές οφειλές παρέμεναν ανείσπρακτες ή οδηγούνταν αποκλειστικά σε αναγκαστικά μέτρα.
Το νέο πλαίσιο δίνει περισσότερες δυνατότητες συνεννόησης, σταδιακής αποπληρωμής και κοινωνικής προστασίας, ενώ παράλληλα ενσωματώνει τους δήμους και τις περιφέρειες στο γενικότερο σύστημα διαχείρισης ιδιωτικού χρέους της χώρας.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των διατάξεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο εφαρμογής τους από τα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια, αλλά και από το κατά πόσο οι ΟΤΑ θα μπορέσουν να διαμορφώσουν διαφανή και πραγματικά αντικειμενικά κριτήρια για τις ρυθμίσεις των οφειλών.
