Η νέα διάταξη του υπό διαβούλευση Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης για τα γενικά και ειδικά αποθεματικά των δήμων και περιφερειών εισάγει ένα πιο οργανωμένο αλλά και αυστηρότερο πλαίσιο δημοσιονομικής διαχείρισης, συνδέοντας άμεσα τον προϋπολογισμό των ΟΤΑ με τους στόχους του Πολυετούς Δημοσιονομικού Προγραμματισμού και την ανάγκη ενίσχυσης της οικονομικής ανθεκτικότητας απέναντι σε κρίσεις και φυσικές καταστροφές.
Σύμφωνα με το Άρθρο 367, κάθε δήμος και περιφέρεια υποχρεούται να εγγράφει στον προϋπολογισμό ειδική πίστωση με τον τίτλο «Αποθεματικό» ή «Γενικό Αποθεματικό». Πρόκειται εδώ για τονν γνωστό μηχανισμό ασφαλείας, ο οποίος επιτρέπει στην αυτοδιοίκηση να καλύπτει δαπάνες που είτε δεν είχαν προβλεφθεί κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού είτε αποδείχθηκαν στην πράξη ανεπαρκείς. Το ύψος του γενικού αποθεματικού δεν καθορίζεται κεντρικά από το κράτος, αλλά αποφασίζεται από το δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο κατά την ψήφιση του προϋπολογισμού.
Ιδιαίτερη όμως είναι η πρόβλεψη για τα ειδικά αποθεματικά, καθώς ο νέος Κώδικας θεσμοθετεί ρητά τη δημιουργία αποθεματικών για φυσικές καταστροφές και την αποκατάσταση των επιπτώσεών τους. Σε μια περίοδο όπου οι δήμοι καλούνται ολοένα συχνότερα να διαχειριστούν πλημμύρες, πυρκαγιές, ακραία καιρικά φαινόμενα και ζητήματα πολιτικής προστασίας, η πρόβλεψη αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Το ελάχιστο ύψος αυτών των ειδικών αποθεματικών θα καθορίζεται κατά την ψήφιση του προϋπολογισμού, ενισχύοντας την υποχρέωση προετοιμασίας των ΟΤΑ απέναντι σε έκτακτες κρίσεις.
Παράλληλα, το Άρθρο 373 για την αναμόρφωση του προϋπολογισμού προβλέπει ότι οι πιστώσεις μπορούν να μεταφέρονται από το γενικό αποθεματικό για τη δημιουργία νέων κωδικών ή την ενίσχυση υφιστάμενων, όταν οι αρχικές προβλέψεις δεν επαρκούν. Ωστόσο, η διάταξη θέτει σημαντικούς περιορισμούς: πρέπει να διατηρείται ο ανταποδοτικός ή εξειδικευμένος χαρακτήρας των πιστώσεων, ενώ λαμβάνονται υπόψη και οι ειδικές προβλέψεις του άρθρου 367. Αυτό σημαίνει ότι το αποθεματικό δεν μπορεί να λειτουργεί ανεξέλεγκτα ως «δεξαμενή» μεταφοράς χρημάτων, αλλά εντάσσεται σε ένα αυστηρότερο πλαίσιο δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Ακόμη πιο σημαντική θεωρείται η νέα πρόβλεψη του Άρθρου 380, η οποία δίνει τη δυνατότητα στους Υπουργούς Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών να επιβάλλουν κάθε χρόνο ειδικό αποθεματικό στους προϋπολογισμούς δήμων και περιφερειών μέσω κοινής υπουργικής απόφασης. Το συγκεκριμένο αποθεματικό αποκτά ιδιαίτερο χαρακτήρα, καθώς δεν θα μπορεί να χρησιμοποιείται για ενίσχυση άλλων πιστώσεων ή για δημιουργία νέων δαπανών. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα «κλειδωμένο» αποθεματικό, άμεσα συνδεδεμένο με τους δημοσιονομικούς στόχους του κράτους και την επίτευξη των στόχων του ενοποιημένου προϋπολογισμού της αυτοδιοίκησης.
Η πρόβλεψη αυτή αναμένεται να προκαλέσει συζητήσεις στην αυτοδιοίκηση, καθώς αρκετοί αιρετοί εκτιμούν ότι περιορίζεται περαιτέρω η οικονομική αυτοτέλεια των δήμων και περιφερειών. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο σταθερό και ανθεκτικό δημοσιονομικό πλαίσιο, ειδικά σε περιόδους οικονομικής αβεβαιότητας. Από την άλλη, πολλοί δήμοι φοβούνται ότι δεσμεύονται πολύτιμοι πόροι που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για άμεσες τοπικές ανάγκες, έργα και κοινωνικές παρεμβάσεις.
Ο νέος Κώδικας δείχνει ξεκάθαρα ότι η οικονομική λειτουργία των ΟΤΑ εισέρχεται σε μια νέα εποχή αυξημένης παρακολούθησης, ελέγχου και σύνδεσης με τους συνολικούς δημοσιονομικούς στόχους της χώρας. Τα αποθεματικά πλέον δεν αποτελούν μόνο εργαλείο διαχείρισης έκτακτων αναγκών, αλλά και μηχανισμό δημοσιονομικής σταθερότητας και εποπτείας της αυτοδιοίκησης.
