Ένα ακόμη ηχηρό μήνυμα υπέρ της διαφάνειας και του υγιούς ανταγωνισμού στις δημόσιες συμβάσεις έστειλε το Ελεγκτικό Συνέδριο, μπλοκάροντας την υπογραφή της σύμβασης για την προμήθεια και εγκατάσταση 1.000 συσκευών αλκοολομέτρησης (alcolock) στα λεωφορεία της ΟΣΥ, προϋπολογισμού άνω των 2,5 εκατ. ευρώ.
Με την Πράξη 146/2026, το ΣΤ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου έκρινε ότι η διακήρυξη περιλάμβανε όρους που περιόριζαν αδικαιολόγητα τον ανταγωνισμό, παραβιάζοντας βασικές αρχές του δικαίου των δημοσίων συμβάσεων, όπως η αναλογικότητα, η ίση μεταχείριση και η ελεύθερη πρόσβαση των οικονομικών φορέων στις δημόσιες προμήθειες.
Η απόφαση δεν αφορά μόνο την ΟΣΥ. Αποτελεί έναν σημαντικό «μπούσουλα» και για τους Δήμους, οι οποίοι συχνά προκηρύσσουν διαγωνισμούς με υπερβολικές απαιτήσεις οικονομικής επάρκειας, ειδικές πιστοποιήσεις ή τεχνικά κριτήρια που δεν συνδέονται επαρκώς με το αντικείμενο της σύμβασης.
Οι όροι που οδήγησαν στην ακύρωση
Το Ελεγκτικό Συνέδριο εντόπισε μια σειρά προβληματικών προβλέψεων στη διακήρυξη της ΟΣΥ. Μεταξύ άλλων:
- Απαιτήθηκε μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών ίσος με το 200% της αξίας της σύμβασης.
- Ζητήθηκε κάθε μέλος κοινοπραξίας να πληροί αυτοτελώς τις απαιτήσεις οικονομικής επάρκειας.
- Τέθηκε όρος προηγούμενης προμήθειας τουλάχιστον 150 αντίστοιχων συσκευών αποκλειστικά στην Ελλάδα.
- Απαιτήθηκε η ύπαρξη τεχνικών πιστοποιημένων από τον ίδιο τον κατασκευαστή της συσκευής.
- Επιβλήθηκε σε όλα τα μέλη ενώσεων εταιρειών να διαθέτουν το πλήρες πακέτο πιστοποιήσεων ποιότητας και περιβαλλοντικής διαχείρισης.
Σύμφωνα με το δικαστήριο, οι συγκεκριμένοι όροι δεν συνοδεύονταν από επαρκή αιτιολόγηση και λειτουργούσαν ως αδικαιολόγητα εμπόδια συμμετοχής, αποκλείοντας επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να εκτελέσουν κανονικά τη σύμβαση.
Ένα μάθημα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η συγκεκριμένη απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Τα τελευταία χρόνια δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου δήμοι και δημοτικές επιχειρήσεις έχουν δεχθεί προσφυγές ή παρατηρήσεις από ελεγκτικά όργανα λόγω υπερβολικών προϋποθέσεων συμμετοχής.
Συχνά συναντώνται διακηρύξεις που απαιτούν δυσανάλογα υψηλό κύκλο εργασιών, εμπειρία σε μεγάλο αριθμό παρόμοιων έργων ή εξειδικευμένες πιστοποιήσεις χωρίς να τεκμηριώνεται επαρκώς η αναγκαιότητά τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι όροι αυτοί δημιουργούν την εντύπωση ότι περιορίζουν τον ανταγωνισμό ή ευνοούν συγκεκριμένες κατηγορίες αναδόχων.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο υπενθυμίζει με σαφή τρόπο ότι κάθε περιορισμός συμμετοχής πρέπει να συνδέεται άμεσα με το αντικείμενο της σύμβασης και να αιτιολογείται ειδικά. Διαφορετικά, ακόμη και αν ένας διαγωνισμός ολοκληρωθεί και αναδειχθεί προσωρινός ανάδοχος, υπάρχει ο κίνδυνος να ακυρωθεί κατά τον προσυμβατικό έλεγχο.
Καθυστερήσεις και απώλεια πόρων
Οι συνέπειες τέτοιων λαθών δεν είναι μόνο νομικές. Η ακύρωση ή επανάληψη ενός διαγωνισμού συνεπάγεται σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων και προμηθειών, επιπλέον διοικητικό κόστος, ενώ σε συγχρηματοδοτούμενα έργα μπορεί να δημιουργήσει ακόμη και κινδύνους απώλειας χρηματοδοτήσεων.
Για τους Δήμους, που διαχειρίζονται ολοένα και περισσότερους πόρους από εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα, η προσεκτική σύνταξη των διακηρύξεων αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας.
Η ανάγκη για καλύτερη προετοιμασία
Η υπόθεση της ΟΣΥ αναδεικνύει ότι η αποτελεσματικότητα μιας δημόσιας σύμβασης δεν εξαρτάται μόνο από την ανάγκη που καλύπτει, αλλά και από τη νομιμότητα και την ορθή τεχνική προετοιμασία της διαδικασίας.
Το μήνυμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι ξεκάθαρο: οι αναθέτουσες αρχές, συμπεριλαμβανομένων των Δήμων, οφείλουν να αποφεύγουν υπερβολικούς ή αδικαιολόγητους όρους συμμετοχής και να σχεδιάζουν διαγωνισμούς που διευρύνουν – και όχι να περιορίζουν – τον ανταγωνισμό. Μόνο έτσι μπορούν να εξασφαλίσουν καλύτερες προσφορές, μεγαλύτερη διαφάνεια και ταχύτερη υλοποίηση των έργων που έχουν ανάγκη οι πολίτες.
