Κάθε χρόνο, σχεδόν όλες οι αναθέτουσες αρχές των Δήμων σε όλη την Ελλάδα συντάσσουν συμβάσεις για τον καθαρισμό οικοπέδων βάση της Πυροσβεστικής Διάταξης υπ’ αριθμ. 9/2000 (ΦΕΚ 1459/Β/2000), του νόμου Ν. 4662/2020 — Εθνικός Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας και της ΚΥΑ ΥΠ/1157/2026.
Η pyxida-ota.gr πραγματοποίησε έρευνα σε 82 συμβάσεις από όλη της Ελλάδα και μαζί με τις διαπιστώσεις έβγαλε και οδηγίες προς τις αναθέτουσες αρχές.
Όπως διαπιστώθηκε οι περισσότερες συμβάσεις χρησιμοποιούν τυποποιημένα πρότυπα, αντιγράφουν προηγούμενες συμβάσεις και ορίζουν τιμές με βάση το ένστικτο ή τη συνήθεια, χωρίς να περιλαμβάνουν ουσιαστικούς και απαραίτητους όρους.
Το αποτέλεσμα; Επαναλαμβανόμενα ακριβά έργα, διαφορές με αναδόχους, καταγγελίες πολιτών, και σε ορισμένες περιπτώσεις: νομική έκθεση του Δήμου για ατύχημα εργαζόμενου ή καταστροφή ιδιοκτησίας τρίτου.
Οι συμβάσεις είναι τυποποιημένες — σχεδόν όλες αντιγράφουν το ίδιο πρότυπο Ν.4412/2016. Αυτό δεν είναι κακό από μόνο του, αλλά δημιουργεί πρόβλημα όταν κανείς δεν τις προσαρμόζει στο πραγματικό έργο.
- 82 συμβάσεις, 2023–2026, σε ~62 Δήμους
- Συνολική αξία: ~3,58 εκ. € με ΦΠΑ
- Μέσος όρος: ~39.400 € — αλλά το εύρος είναι τεράστιο: από 1.999 € έως 297.157 €
- Κυρίαρχοι ανάδοχοι: μικρές τοπικές εταιρείες, χωρίς εμπειρία και κατάλληλα εργαλεία και λίγες εταιρείες με πολλαπλές αναθέσεις και επαρκή πρωτοκολλα και εξοπλισμό.
Τα κύρια λάθη / παραλείψεις που βρέθηκαν
1. Καμία τιμή ανά τ.μ. στις μισές συμβάσεις Αναθέτουν “καθαρισμό οικοπέδων” ως πακέτο χωρίς αναλυτικό τιμολόγιο. Αδύνατος έλεγχος — ο Δήμος δεν ξέρει τι ακριβώς πλήρωσε.
2. Διακύμανση τιμής 1:10 για ίδιο έργο Δήμοι της ίδιας περιοχής, ίδιος τύπος εργασίας, τιμές από 0,15 €/τ.μ. έως 1,50 €/τ.μ. Σαφής ένδειξη ότι οι τεχνικές προδιαγραφές δεν ήταν συγκρίσιμες — ή ότι υπήρξε υπερτιμολόγηση.
3. Δεν αναφέρεται πουθενά ΜΑΠ / ασφάλεια εργαζομένων Όλες παραπέμπουν γενικά στο “Παράρτημα Χ” (εργατική νομοθεσία) αλλά καμία δεν ορίζει ρητά τι εξοπλισμό πρέπει να χρησιμοποιεί ο ανάδοχος. Σε περίπτωση ατυχήματος, ο Δήμος εκτίθεται.
4. Δεν ζητείται ασφάλιση αστικής ευθύνης Από τις 82 συμβάσεις, καμία δεν απαιτούσε ρητά ασφαλιστήριο για ζημιές σε τρίτους. Αν πέσει κλαδί σε αυτοκίνητο ή τραυματιστεί πεζός, το ερώτημα “ποιος πληρώνει” μένει ανοιχτό.
5. Μηδενική αναφορά σε διαχείριση αποβλήτων Τα κλαδέματα και τα χόρτα πού πηγαίνουν; Καμία σύμβαση δεν το ορίζει. Αυτό είναι και περιβαλλοντική παράβαση αν τελικά πηγαίνουν σε ΧΑΔΑ ή εγκαταλείπονται.
6. Γενναιόδωρες παρατάσεις χωρίς αιτιολόγηση Αρκετές συμβάσεις έχουν ρήτρα παράτασης “έως 50% της αρχικής διάρκειας” χωρίς να ορίζουν ποιες προϋποθέσεις χρειάζονται. Πρακτικά: ο ανάδοχος μπορεί να αργεί χωρίς συνέπειες.
7. Ποινικές ρήτρες: ή απούσες ή μη εφαρμόσιμες Όπου υπάρχουν, ορίζουν 0,5% ανά ημέρα — αλλά δεν ορίζουν από πότε μετράει η καθυστέρηση. Χωρίς σαφή ορισμό “ημέρα εκκίνησης”, η ρήτρα είναι πρακτικά άχρηστη.
8. Καμία φωτογραφική τεκμηρίωση Ούτε μία σύμβαση δεν απαιτεί φωτογραφίες πριν/μετά. Αν ο ιδιοκτήτης ισχυριστεί ότι “δεν έγινε τίποτα”, ο Δήμος δεν έχει αποδεικτικό.
9. Παλαιές συμβάσεις (2023) χωρίς ρήτρα αναπροσαρμογής Δεν είναι λάθος per se — τότε δεν ήταν υποχρεωτική. Αλλά αυτοί οι Δήμοι δέχτηκαν πιέσεις για τροποποίηση σύμβασης μετά τις αυξήσεις κατώτατου μισθού.
Κατώτατη γραμμή: Οι Δήμοι προστατεύουν τον εαυτό τους μόνο σε επίπεδο τυπικής συμμόρφωσης με Ν.4412. Η ουσιαστική προστασία — από ατυχήματα, διαφορές, κακοτεχνίες — απουσιάζει σχεδόν παντού.
Οι οδηγίες που έβγαλε η pyxida-ota.gr με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης προς τις αναθέτουσες αρχές.
Αυτό το άρθρο αλλάζει αυτή τη λογική.
1. Τιμή Μονάδας: Πώς να Ορίσετε Σωστά και να Εξοικονομήσετε
Η αρχή: τιμολογείτε ανά τ.μ., όχι ανά οικόπεδο
Η τιμολόγηση ανά οικόπεδο (“αποκοπή”) δίνει ασαφή τιμή σε ανάδοχο, οδηγεί σε γενναιόδωρες εκτιμήσεις και δεν μπορεί να ελεγχθεί. Η τιμή ανά τ.μ. είναι μετρήσιμη, ελέγξιμη και δίκαιη και για τις δύο πλευρές.
Εύρος τιμών αγοράς 2023–2026 (από συμβάσεις ΚΗΜΔΗΣ):
| Τύπος εργασίας | Τιμή/τ.μ. |
| Απλή αποψίλωση χόρτων | 0,15 – 0,35 € |
| Αποψίλωση με απομάκρυνση υλικών | 0,30 – 0,60 € |
| Κοπή κλαδιών / ψηλή βλάστηση | 0,50 – 1,20 € |
| Εργασίες σε δύσβατο / κεκλιμένο έδαφος | +20–40% πρόσθετο |
Όπως διαπιστώνουμε το εύρος τιμών είναι τεράστιο και ξεπερνάει το 300%. Αυτό σημαίνει απουσία έρευνας αγοράς και διαπραγμάτευσης.
Πρακτική συμβουλή:Ζητήστε αναλυτικό τιμολόγιο με ξεχωριστές τιμές ανά είδος εργασίας. Ένας ανάδοχος που δίνει μία ενιαία τιμή δεν μπορεί να ελεγχθεί — και δεν θα ελεγχθεί.
Πώς βγαίνει με λιγότερο κόστος
α) Ομαδοποιήστε γεωγραφικά τα οικόπεδα. Η μετακίνηση συνεργείου κοστίζει. Αν ορίσετε “συνεχόμενες περιοχές” ή “οδούς προτεραιότητας” ανά εβδομάδα, ο ανάδοχος κερδίζει χρόνο μεταφοράς — και μπορεί να σας δώσει καλύτερη τιμή.
β) Συνδυάστε αντιπυρική περίοδο και τακτικό καθαρισμό σε μία σύμβαση.Δύο χωριστές αναθέσεις σημαίνει διπλά γενικά έξοδα. Μία ετήσια σύμβαση με φάσεις (Μάρτιος–Μάιος / Μάιος–Οκτώβριος) είναι πιο οικονομική.
γ) Ορίστε ελάχιστο εγγυημένο εμβαδόν. Ο ανάδοχος θα δώσει καλύτερη τιμή αν γνωρίζει ότι εγγυάστε τουλάχιστον X τ.μ. ετησίως. Προσθέστε ρήτρα για πρόσθετες εντολές εργασίας στην ίδια τιμή.
δ) Αξιοποιήστε τη ρήτρα αναπροσαρμογής. Νεότερες συμβάσεις (2025+) απαιτούν τον τύπο `Τ = Τπροσφοράς × (1+α)` με α = % αύξηση κατώτατου μισθού. Αυτό προστατεύει και τις αναθέτουσες από υπερβολικές απαιτήσεις αναδόχου για τροποποίηση σύμβασης.
2. Ασφάλεια Εργαζομένων: Ο Κρυφός Κίνδυνος για τον Δήμο
Το πιο υποτιμημένο θέμα σε συμβάσεις καθαρισμού. Αν εργαζόμενος τραυματιστεί στο οικόπεδο, η νομική έκθεση του Δήμου είναι πραγματική αν η σύμβαση δεν ορίζει ξεκάθαρα ότι ο ανάδοχος φέρει αποκλειστική ευθύνη.
Τι να συμπεριλάβετε υποχρεωτικά:
Μέσα Ατομικής Προστασίας (ΜΑΠ)
Ορίστε ρητά στη σύμβαση ποια ΜΑΠ απαιτούνται:
– Αντικοπτικά γάντια και παπούτσια (EN ISO 20345)
– Προστατευτικά γυαλιά/ασπίδα προσώπου
– Αντιηχητικά ωτοασπίδες (χρήση θαμνοκοπτικών: 95–105 dB)
– Κράνος με ανακλαστικά για εργασία κοντά σε δρόμους
– Αντιθερμικά ρούχα / αδιάβροχα κατά περίπτωση
Εκπαίδευση προσωπικού
Απαιτήστε βεβαίωση ότι οι εργαζόμενοι έχουν λάβει εκπαίδευση σε:
– Ασφαλή χρήση θαμνοκοπτικών και χορτοκοπτικών
– Αντιμετώπιση φιδιών / εντόμων (ιδίως σε αστικά οικόπεδα)
– Πρώτες βοήθειες
Ασφάλιση αστικής ευθύνης
Υποχρεωτική κάλυψη τουλάχιστον 500.000 € για σωματικές βλάβες τρίτων και ζημιές σε περιουσία. Απαιτήστε το ασφαλιστήριο ως δικαιολογητικό πριν την έναρξη.
Σήμανση χώρου εργασίας
Ορίστε ελάχιστη απόσταση ασφαλείας και υποχρεωτική σήμανση οικοπέδου κατά τη διάρκεια εργασιών (ιδίως σε αστικές περιοχές με πεζούς).
3. Προστασία Πανίδας: Νομική Υποχρέωση, Όχι Προαιρετική Πρόνοια
Ο καθαρισμός οικοπέδων σε αστικές και περιαστικές περιοχές μπορεί να θίξει προστατευόμενα είδη και να δημιουργήσει νομικά ζητήματα στον Δήμο.
Τι απαιτεί η νομοθεσία
– Ν. 1650/1986 (Νόμος για το Περιβάλλον) και η οδηγία Habitats (92/43/ΕΟΚ): απαγορεύεται η καταστροφή φωλιών πτηνών κατά τη ζώνη αναπαραγωγής (Μάρτιος – Ιούλιος).
– ΚΥΑ ΥΠ/1157/2026: Νέες υποχρεώσεις αναθεώρησης πριν κάθε επέμβαση σε χώρους με θαμνώδη βλάστηση.
Όροι που πρέπει να μπουν στη σύμβαση
Εποχικοί περιορισμοί:
Συμπεριλάβετε ρήτρα που απαγορεύει εκχέρσωση πυκνής θαμνώδους βλάστησης από 1 Μαρτίου έως 31 Ιουλίου ή υποχρεώνει προηγούμενη επιθεώρηση από αρμόδιο της Υπηρεσίας Πρασίνου.
Πρωτόκολλο εντοπισμού φωλιών:
Ο ανάδοχος οφείλει να διακόψει αμέσως τις εργασίες και να γνωστοποιήσει στον Δήμο αν εντοπίσει ενεργή φωλιά. Η συνέχιση γίνεται μόνο κατόπιν έγκρισης.
Προστασία ερπετών και τρωκτικών:
Αν η απομάκρυνση βλάστησης αποκαλύπτει φίδια ή άλλα ζώα, ο ανάδοχος ενημερώνει — δεν επεμβαίνει μόνος. Προαιρετικά: συνεργασία με τοπικό φορέα διαχείρισης άγριας ζωής.
4. Πιστοποιήσεις ISO: Τι Ζητάτε και Γιατί
Η απαίτηση πιστοποίησης ISO σε σύμβαση καθαρισμού οικοπέδων δεν είναι τυπικότητα. Είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να εξασφαλίσετε ότι ο ανάδοχος λειτουργεί με τεκμηριωμένες διαδικασίες — και άρα ο Δήμος έχει αποδείξεις σε περίπτωση διαφοράς.
ISO 9001:2015 — Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας
Τι σημαίνει για εσάς: ο ανάδοχος έχει τεκμηριωμένες διαδικασίες παράδοσης υπηρεσίας, ελέγχους ποιότητας, διαχείριση παραπόνων.
Τι πρέπει να ζητάτε στη σύμβαση:
– Έγκυρο πιστοποιητικό ISO 9001 με αντικείμενο που καλύπτει “υπηρεσίες πρασίνου” ή “καθαρισμός χώρων”
– Σχέδιο ποιότητας (Quality Plan) για το συγκεκριμένο έργο
– Αρχεία ελέγχου εργασιών (checklist ανά οικόπεδο)
ISO 14001:2015 — Περιβαλλοντική Διαχείριση
Τι σημαίνει: ο ανάδοχος διαχειρίζεται τα απόβλητα (κλαδέματα, χόρτα, μπάζα) σύμφωνα με περιβαλλοντικές προδιαγραφές.
Τι πρέπει να ζητάτε:
– Πιστοποιητικό ISO 14001 ή αντίστοιχη δήλωση περιβαλλοντικής πολιτικής
– Σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων: πού πηγαίνουν τα υλικά (κομποστοποίηση, ΧΑΔΑ, ανακύκλωση)
– Χρήση μηχανημάτων Euro 5 ή ηλεκτρικών — προαιρετική απαίτηση αλλά αξιολογήσιμη
ISO 45001:2018 — Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία
Το πιο κρίσιμο για την κάλυψη του Δήμου.
Τι πρέπει να ζητάτε:
– Πιστοποιητικό ISO 45001 ή ΕΛΟΤ 1801
– Μελέτη εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου (ΜΕΚ) για τις εργασίες καθαρισμού
– Αρχεία ατυχημάτων / near-miss των τελευταίων 2 ετών
Σημείωση: για μικρότερες συμβάσεις (<30.000€): Αν ο ανάδοχος δεν έχει ISO, ζητήστε δήλωση συμμόρφωσης με βάση τα παραπάνω πρότυπα και επαλήθευσή της κατά την παρακολούθηση. Μην αποκλείετε μικρούς αναδόχους αδικαιολόγητα — αλλά μην αφήνετε τον έλεγχο στην τύχη.
5. Ο Πλήρης Κατάλογος Όρων που Πρέπει να Μπουν στη Σύμβαση
Υποχρεωτικοί (βάσει Ν.4412/2016)
– Αντικείμενο με αναλυτικό τιμολόγιο εργασιών
– Χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης ανά φάση
– Εγγύηση καλής εκτέλεσης (4% χωρίς ΦΠΑ — αν >30.000€)
– Ποινική ρήτρα για καθυστέρηση (0,5–1% ανά ημέρα)
– Επιτροπή παρακολούθησης και παραλαβής
– Τρόπος πληρωμής και απαιτούμενα δικαιολογητικά
– Ρήτρα περιβαλλοντικής / εργατικής νομοθεσίας (Παράρτ. Χ)
Συνιστώμενοι (για πραγματική προστασία)
– Ασφάλιση αστικής ευθύνης ≥500.000€ (συνημμένο ασφαλιστήριο)
– Κατάλογος εξοπλισμού και οχημάτων που θα χρησιμοποιηθούν
– Σχέδιο ασφάλειας εργασίας (ΜΕΚ) — παράρτημα σύμβασης
– Πρωτόκολλο διαχείρισης αποβλήτων (πού απορρίπτονται)
– Εποχικοί περιορισμοί πανίδας (Μάρτιος–Ιούλιος)
– Ρήτρα φωτογραφικής τεκμηρίωσης πριν και μετά κάθε οικόπεδο
– Αναπροσαρμογή τιμής `Τ = Τπροσφοράς × (1+α)` για συμβάσεις >12 μηνών
– Πρωτόκολλο επικοινωνίας: χρόνος ανταπόκρισης σε εντολές εργασίας (π.χ. εντός 48 ωρών)
Νέες απαιτήσεις 2025–2026
– GDPR: Τήρηση ΓΚΠΔ (ΕΕ) 2016/679 αν συλλέγονται δεδομένα (φωτογραφίες, διευθύνσεις)
– Ηλεκτρονικό τιμολόγιο: υποχρεωτικό για δημόσιες συμβάσεις
– ΚΥΑ ΥΠ/1157/2026: νέο πλαίσιο για υποχρεώσεις ιδιοκτητών — ο Δήμος μπορεί πλέον να χρεώνει με υψηλά πρόστιμα, οπότε η εκτέλεση πρέπει να είναι τεκμηριωμένη
6. Τι να Ελέγξετε Κατά την Παραλαβή
Η πιο συνηθισμένη αστοχία: εκτέλεση εργασιών χωρίς τεκμηρίωση. Όταν ο ιδιοκτήτης διαμαρτυρηθεί ότι “δεν έγινε τίποτα”, δεν έχετε αποδείξεις.
Ελάχιστα αποδεικτικά στοιχεία παραλαβής:
– Φωτογραφίες πριν/μετά για κάθε οικόπεδο (με timestamp και GPS)
– Βεβαίωση αποκομιδής υλικών (ποσότητα m³ ή kg)
– Υπογεγραμμένο δελτίο εργασίας από εκπρόσωπο αναδόχου
– Επιθεώρηση από υπάλληλο Δήμου σε τουλάχιστον 10% των οικοπέδων
Συμπέρασμα: Η Σύμβαση Είναι το Εργαλείο Σας
Ένας καλός ανάδοχος δεν φοβάται αυστηρούς όρους — τους αναμένει. Ένας κακός ανάδοχος θα κρυφτεί πίσω από τις ασάφειες.
Το κόστος μιας καλά δομημένης σύμβασης είναι μηδέν — απαιτεί μόνο χρόνο στη σύνταξη. Το κόστος μιας ελλιπούς σύμβασης μπορεί να είναι τεράστιο: επανάληψη εργασιών, αποζημίωση τρίτων, έκθεση Δήμου σε νομικό κίνδυνο.
Πηγές: Συμβάσεις ΚΗΜΔΗΣ 2023–2026 (n=41), Ν.4412/2016, ΚΥΑ ΥΠ/1157/2026, ISO9001/14001/45001, Οδηγία 92/43/ΕΟΚ*
