Μετά από ένα από τα πιο ακραία κύματα καύσωνα που καταγράφηκαν ποτέ στην κεντρική και δυτική Ευρώπη, οι δήμοι και οι περιφέρειες παροτρύνουν την ΕΕ να διασφαλίσει ότι ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ θα περιλαμβάνει σαφή και αφοσιωμένη υποστήριξη για την προσαρμογή και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
Σε συζήτηση με την Εκτελεστική Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Teresa Ribera, οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες εξέφρασαν την εκτίμησή τους για τη δέσμευσή της να διατηρήσει την ενέργεια και τη δράση για το κλίμα στην κορυφή της ατζέντας της ΕΕ και τόνισαν ότι η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια είναι οικονομική επιτακτική ανάγκη, όπως αποδεικνύεται από τις πολλαπλές ενεργειακές κρίσεις. Υπογράμμισαν περαιτέρω τη σημασία της δράσης για το κλίμα και το περιβάλλον σε υποεθνικό επίπεδο σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω μιας σειράς συστάσεων για την κλιματική COP31 και την βιοποικιλότητα COP17.
Την 1η Ιουλίου, η ολομέλεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών υιοθέτησε γνωμοδότηση με επικεφαλής τον Δήμαρχο της Βαρσοβίας, Rafał Trzaskowski (PL/EPP), η οποία προειδοποιεί ότι η προτεινόμενη δομή του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ κινδυνεύει να αποδυναμώσει την επίτευξη των κλιματικών και περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ και να αυξήσει τις εδαφικές ανισότητες. Η γνωμοδότηση εκφράζει επίσης ανησυχία για την ασάφεια των στόχων και των ορισμών.
Η γνωμοδότηση της ΕτΠ επισημαίνει ότι ο γενικός στόχος του 35% για τις δαπάνες που σχετίζονται με το κλίμα και το περιβάλλον – έως και 43% στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (ΕΣΕ) και στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας (ΕΚΑ) – θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί χωρίς ισχυρή εδαφική ανάληψη ευθύνης, σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ διαφορετικών επιπέδων διακυβέρνησης και προβλέψιμη χρηματοδότησης που να συνδέεται με τις στρατηγικές για το κλίμα, την ενέργεια και το περιβάλλον. Υπογραμμίζει την ανάγκη για διαφανή παρακολούθηση των δαπανών, ισχυρές μεθοδολογίες ταξινόμησης και σαφείς δείκτες απόδοσης, ώστε να αποφευχθεί το ‘green-washing’ και να διασφαλιστεί ότι ο στόχος του 35% υλοποιεί με αξιόπιστο και αποδεδειγμένο τρόπο τις δεσμεύσεις της ΕΕ για το κλίμα και το περιβάλλον.
Επιπλέον, οι περιφέρειες και οι δήμοι εξέφρασαν ανησυχία για την έλλειψη ενός ειδικού προγράμματος για περιβαλλοντική δράση, μετά την ενσωμάτωση της συνιστώσας «Φύση και Βιοποικιλότητα» του προγράμματος LIFE στον ευρύτερο μηχανισμό πολλαπλών προτεραιοτήτων της ΕΕ. Λαμβάνοντας υπόψη τον κεντρικό ρόλο των πόλεων για την ευημερία, την ικανότητα καινοτομίας και τη βιώσιμη ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, η ΕτΠ πιστεύει ότι η Διευκόλυνση της ΕΕ θα πρέπει να περιλαμβάνει προστατευμένη κατανομή του προϋπολογισμού για στοχευμένη βοήθεια και άμεση χρηματοδότηση έργων πράσινης μετάβασης σε πόλεις και κωμοπόλεις όλων των μεγεθών.
Η ΕτΠ ενέκρινε επίσης τις συστάσεις της για την COP31 της UNFCCC και την COP17 για τη βιοποικιλότητα που θα πραγματοποιηθούν αυτό το φθινόπωρο. Η γνωμοδότηση, με επικεφαλής τον πρόεδρο της επιτροπής ENVE, Κώστα Μπακογιάννη (EL/EPP), Μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου της Αθήνας, υπογραμμίζει τους ισχυρούς δεσμούς μεταξύ της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας βιοποικιλότητας και της ανθεκτικότητας στο νερό και υπογραμμίζει ότι οι παγκόσμιες δεσμεύσεις για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα εξαρτώνται από την εφαρμογή τους σε τοπικό επίπεδο. Οι περιφέρειες και οι πόλεις παροτρύνουν την ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις να διασφαλίσουν την ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών – όχι μόνο ως παρατηρητές, αλλά και ως συντελεστές στην εφαρμογή, την υποβολή εκθέσεων και τη λογοδοσία, υποστηριζόμενες από καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, γνώση και δεδομένα.
Αποσπάσματα:
Kata Tüttő, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών και μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου της Βουδαπέστης: «Τα τελευταία χρόνια, η πολιτική προσοχή της Ευρώπης έχει, όπως είναι κατανοητό, μετατοπιστεί προς τα σύνορα, την ασφάλεια και τις γεωπολιτικές κρίσεις. Ωστόσο, για τους τοπικούς και περιφερειακούς ηγέτες, η κλιματική κρίση δεν έχει εξαφανιστεί ποτέ. Κάθε καύσωνας, κάθε ξηρασία, κάθε πυρκαγιά και κάθε πλημμύρα μας υπενθυμίζει ότι οι πόλεις μας θερμαίνονται, τα ποτάμια μας στερεύουν και οι κοινότητές μας γίνονται πιο ευάλωτες. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές παραμένουν υπεύθυνες για την εφαρμογή των περισσότερων μέτρων προσαρμογής και μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. Το ερώτημα τώρα είναι εάν θα έχουν ακόμα τους πόρους για να συνεχίσουν. Ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να διατηρήσει τη μακροπρόθεσμη αποστολή της Πολιτικής Συνοχής, επενδύοντας σε περιφέρειες, υποδομές, φύση και ενεργειακά συστήματα, αντί να γίνει ένα μόνιμο εργαλείο αντιμετώπισης κρίσεων. Έχουμε ακόμα χρόνο να αντιστρέψουμε αυτήν την τάση και εκτιμώ βαθιά τη δέσμευση της Εκτελεστικής Αντιπροέδρου Ribera να διασφαλίσει ότι η δράση για το κλίμα και την ενέργεια παραμένει σταθερά στην ατζέντα της ΕΕ».
Ο Rafał Trzaskowski (PL/EPP), Δήμαρχος Βαρσοβίας και εισηγητής της ΕτΠ με θέμα «Ενσωμάτωση των προτεραιοτήτων για το κλίμα, την ενέργεια και το περιβάλλον σε ολόκληρο το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο»: «Μια Ευρώπη που επενδύει στην καθαρή ενέργεια, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την καινοτομία στις περιφέρειες και τις πόλεις της θα είναι ασφαλέστερη, ανθεκτική και πιο ευημερούσα. Γι’ αυτό τα ΕΠΜΠ πρέπει να περιλαμβάνουν πλατφόρμες πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και υποχρεωτικά αστικά και περιφερειακά κεφάλαια, και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας πρέπει να παρέχει άμεση χρηματοδότηση σε τοπικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα και να αναγνωρίζει τις υποδομές διπλής χρήσης. Το ΠΔΠ θα πρέπει να παρέχει στοχευμένη βοήθεια και άμεση χρηματοδότηση για έργα μετάβασης».
Κώστας Μπακογιάννης (EL/EPP), Μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου Αθηναίων, πρόεδρος της επιτροπής ENVE και εισηγητής της ΕτΠ με θέμα «Το παγκόσμιο όραμα της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια – Προς πιο συμπεριληπτικές παγκόσμιες διαπραγματεύσεις για το κλίμα και το περιβάλλον»: «Η παρούσα γνωμοδότηση καθορίζει τις πολιτικές προτεραιότητες της ΕτΠ ενόψει δύο κρίσιμων παγκόσμιων διασκέψεων φέτος: COP17 της Σύμβασης για τη Βιοποικιλότητα των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιοποικιλότητα και COP31 της UNFCCC για το κλίμα. Καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει ρεκόρ καύσωνα, αυξανόμενη ενεργειακή ανασφάλεια και αυξανόμενη πίεση στις κοινότητες, το μήνυμα είναι σαφές: πρέπει να επιταχύνουμε τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, να ενισχύσουμε τις προσπάθειες προσαρμογής στο κλίμα και να επενδύσουμε σε λύσεις που βασίζονται στη φύση και προστατεύουν τόσο τους ανθρώπους όσο και τα οικοσυστήματα. Οι περιφέρειες και οι πόλεις είναι το σημείο όπου οι παγκόσμιες δεσμεύσεις γίνονται πραγματική δράση και πρέπει να αναγνωρίζονται ως πλήρεις εταίροι στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα.
Περισσότερες πληροφορίες:
Η Ευρώπη είναι η ήπειρος στον κόσμο που θερμαίνεται ταχύτερα και οι καύσωνες προκαλούν περισσότερους θανάτους στην Ευρώπη από όλους τους άλλους φυσικούς κινδύνους μαζί. Η εβδομάδα που προηγήθηκε της συνόδου ολομέλειας ήταν από τις θερμότερες που έχουν καταγραφεί ποτέ στην κεντρική και δυτική Ευρώπη. Ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών καταγράφηκαν στη Γερμανία (41,7°C), την Πολωνία (40,5°C), την Τσεχία (41,9°C) και τη Δανία (36,6°C). Η Γαλλία κατέγραψε την πιο ζεστή ημέρα της ποτέ στις 24 Ιουνίου με μέση εθνική θερμοκρασία 30,0°C και οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν σημαντική υπερβολική θνησιμότητα, ιδίως μεταξύ των ηλικιωμένων. Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε από το World Weather Attribution επισημαίνει μια σαφή σύνδεση μεταξύ της έντασης του καύσωνα και της αύξησης των εκπομπών ορυκτών καυσίμων.
Η υιοθετημένη γνωμοδότηση αποτελεί μέρος μιας σειράς 20 γνωμοδοτήσεων επί των οποίων η ΕτΠ εργάζεται για να αξιολογήσει συγκεκριμένες πτυχές και κανονισμούς του μελλοντικού μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ. 2028-34: δείτε τον χάρτη πορείας των γνωμοδοτήσεων. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ορίζει έναν γενικό στόχο δαπανών 35% για το κλίμα και το περιβάλλον σε όλα τα διάφορα προγράμματα, πράγμα που σημαίνει ότι πάνω από 700 δισεκατομμύρια ευρώ θα κινητοποιηθούν για την υποστήριξη των κλιματικών και περιβαλλοντικών στόχων. Τα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (NRPP), τα οποία θα συνδυάζουν κονδύλια τόσο για την περιφερειακή ανάπτυξη όσο και για την Κοινή Γεωργική Πολιτική, θα αποτελέσουν το κύριο εργαλείο για την υποστήριξη των τοπικών κοινοτήτων και των επιχειρήσεων κατά τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, με στόχο δαπανών 43% για το κλίμα και το περιβάλλον. Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις δεν προβλέπουν κανένα ειδικό πρόγραμμα που να επικεντρώνεται στο περιβάλλον και τη δράση για το κλίμα και να είναι προσβάσιμο σε τοπικούς και περιφερειακούς φορείς, όπως το LIFE στην τρέχουσα δημοσιονομική περίοδο.
Η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC COP31) θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια της Τουρκίας από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026. Η γνωμοδότηση που υιοθέτησε η ΕτΠ καλεί τα Μέρη να ανανεώσουν στην COP31 τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν στην COP28 και να συμφωνήσουν σε μια αξιόπιστη πορεία για την ταχεία σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, τον τριπλασιασμό της δυναμικότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τον διπλασιασμό των βελτιώσεων στην ενεργειακή απόδοση έως το 2030, σύμφωνα με τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, την τεχνολογική καινοτομία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η αντιπροσωπεία της ΕτΠ θα ζητήσει από την ΕΕ να ηγηθεί των προσπαθειών για την καθιέρωση ενός υποχρεωτικού και χρονικά περιορισμένου πολυεπίπεδου διαλόγου σε παγκόσμιο επίπεδο και για την αντιμετώπιση των εμποδίων στην πρόσβαση των πόλεων και των περιφερειών σε χρηματοδότηση για το κλίμα.
Η ΕτΠ θα εκπροσωπήσει επίσης τις τοπικές και περιφερειακές κυβερνήσεις της Ευρώπης στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιοποικιλότητα (CBD COP17) στο Ερεβάν της Αρμενίας, μεταξύ 19 και 30 Οκτωβρίου 2026. Η γνωμοδότηση της ΕτΠ τονίζει ότι η προστασία και η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας ενισχύει επίσης την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Ζητά την έγκαιρη αναθεώρηση, υιοθέτηση και αποτελεσματική εφαρμογή των Εθνικών Στρατηγικών και Σχεδίων Δράσης για τη Βιοποικιλότητα, με τη συμμετοχή των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Η COP17 θα πρέπει επίσης να προσφέρει ένα φιλόδοξο πακέτο κινητοποίησης πόρων που θα ενισχύει την πρόσβαση των πόλεων και των περιφερειών στη χρηματοδότηση.
