Δεν πέρασε μία μέρα από την δημοσίευση του νέου Κώδικα και παρουσιάστηκε το πρώτο παρατράγουδο στις δημαιρεσίες των δήμων με το κλασικό φαινόμενο των εγκυκλίων που περιλαμβάνουν διατάξεις που δεν τις περιλαμβάνουν οι νόμοι. Δημοτικές Αρχές στέρησαν το δικαίωμα της ψήφου από ανεξαρτητοποιημένους δημοτικούς συμβούλους για την συγκρότηση της δημοτικής επιτροπής και δεν τους έδωσαν ψηφοδέλτια.
Η εγκύκλιος 9 αναφέρει:
Γ. ΕΚΛΟΓΗ ΜΕΛΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ → 2. Εκλογική Διαδικασία → «Ξεχωριστή εκλογή ανά κατηγορία», στη σελίδα 5 της εγκυκλίου.
«Οι σύμβουλοι των παρατάξεων της μειοψηφίας ψηφίζουν μόνον υποψηφίους των παρατάξεων της μειοψηφίας σε δικό τους, ξεχωριστό ψηφοδέλτιο. Σε περίπτωση ανεξαρτητοποίησης ή διαγραφής μέλους από τις παρατάξεις της μειοψηφίας, πριν την έναρξη της διαδικασίας εκλογής μελών από το σύνολο των παρατάξεων της μειοψηφίας για την κατάληψη των αντίστοιχων εδρών στη δημοτική επιτροπή, οι εν λόγω δημοτικοί σύμβουλοι δεν μπορούν ούτε να προταθούν ως υποψήφιοι ούτε να συμμετάσχουν στην εκλογή για την ανάδειξη των μελών που δικαιούνται οι παρατάξεις της μειοψηφίας.»
Εδώ υπάρχει σοβαρό νομικό ζήτημα ως προς το συγκεκριμένο σημείο της εγκυκλίου.
Η διάκριση είναι η εξής:
- Ο νόμος μπορεί να προβλέπει ποιοι είναι υποψήφιοι και πώς συγκροτούνται οι έδρες της μειοψηφίας.
- Η εγκύκλιος όμως δεν μπορεί να αφαιρέσει δικαίωμα ψήφου, αν αυτό δεν προβλέπεται ρητά από τον νόμο.
Στην εγκύκλιο αναφέρεται ότι:
«…οι εν λόγω δημοτικοί σύμβουλοι δεν μπορούν ούτε να προταθούν ως υποψήφιοι ούτε να συμμετάσχουν στην εκλογή…» Η δεύτερη φράση («ούτε να συμμετάσχουν στην εκλογή») είναι αυτή που δημιουργεί το ζήτημα.
Το άρθρο 116 πράγματι ρυθμίζει τις συνέπειες της ανεξαρτητοποίησης ως προς τη συμμετοχή σε όργανα. Δεν σημαίνει όμως αυτομάτως ότι ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος στερείται του δικαιώματος να ψηφίζει στις εσωτερικές εκλογές του δημοτικού συμβουλίου.
Για να είναι νόμιμη η εγκύκλιος, θα έπρεπε το άρθρο 137 να αναφέρει ρητά ότι ο ανεξάρτητος ή διαγραφείς σύμβουλος δεν συμμετέχει στην ψηφοφορία. Αν ο νόμος δεν περιέχει αυτή τη ρητή διάταξη και απλώς προβλέπει ότι δεν μπορεί να είναι υποψήφιος ή ότι οι έδρες ανήκουν στις παρατάξεις, τότε η εγκύκλιος φαίνεται να προσθέτει έναν επιπλέον περιορισμό (στέρηση του δικαιώματος ψήφου), κάτι που μια εγκύκλιος δεν επιτρέπεται να κάνει.
Με βάση τα παραπάνω είναι εύκολο να στηριχθεί νομικά ότι ο ανεξάρτητος δεν μπορεί να εκλεγεί ως μέλος της μειοψηφίας, δεν είναι όμως εξίσου προφανές ότι μπορεί να του αφαιρεθεί και το δικαίωμα να ψηφίσει, εκτός αν αυτό προβλέπεται ρητά στον ίδιο τον νόμο. Αυτό είναι σημείο που πιθανόν να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικής κρίσης, αν προσβληθεί σχετική απόφαση.
Οι εγκύκλιοι έχουν ερμηνευτικό και καθοδηγητικό χαρακτήρα. Δεν αποτελούν νόμο και δεν μπορούν να εισάγουν νέους κανόνες δικαίου ή περιορισμούς που δεν προβλέπονται ρητά από τη νομοθεσία. Όταν το περιεχόμενο μιας εγκυκλίου υπερβαίνει το γράμμα του νόμου, υπερισχύει πάντοτε ο νόμος και η τελική κρίση ανήκει στα δικαστήρια. Δεν είναι τυχαία η χαρακτηριστική φράση που έχει διατυπωθεί από πρόεδρο δικαστηρίου: «Δεν θα μας μάθει ένας υπάλληλος του Υπουργείου Εσωτερικών να διαβάζουμε νόμους.» Όταν αντίδικος επικαλέστηκε εγκύκλιο. Η φράση αυτή αποτυπώνει τη θεμελιώδη αρχή ότι οι εγκύκλιοι δεν μπορούν να υποκαταστήσουν ή να τροποποιήσουν τη βούληση του νομοθέτη.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά δικηγόρος πρόεδρος δημοτικού συμβουλίου στο myota.gr “εγώ είμαι υποχρεωμένος και υπόλογος να ακολουθήσω το νόμο και όχι την εγκύκλιο. Η Βουλή νομοθετεί όχι ο Υπουργός”.
Και εδώ μπαίνει ένα μεγάλο ζήτημα. Ή οι ανεξάρτητοι δημοτικοί σύμβουλοι δεν έχουν δικαίωμα ψήφου οπότε όλες οι δημοτικές επιτροπές όπου συμμετείχαν στην διαδικασία συγκρότησης οι ανεξάρτητοι είναι άκυρες, ή οι ανεξάρτητοι δημοτικοί σύμβουλοι έχουν δικαίωμα ψήφου οπότε όλες οι δημοτικές επιτροπές όπου τους απέκλεισαν είναι άκυρες.
Και το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι σε μια περίπτωση αντιδικίας ιδιώτη με απόφαση της δημοτικής επιτροπής στο δικαστήριο, εκείνος μπορεί να επικαλεστεί παράνομη σύνθεση του οργάνου.
Τι λέει όμως ο νόμος:
Ανεξάρτητα από την την ερμηνεία που μπορεί να δώσει ο καθένας, με βάση τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Νόμος 5314/2026), ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος ψηφίζει κανονικά στη διαδικασία ανάδειξης προεδρείου του δημοτικού συμβουλίου και δημοτικής επιτροπής.
Ακολουθεί η νομική εξήγηση και ο τρόπος εφαρμογής:
1. Το δικαίωμα ψήφου των ανεξάρτητων συμβούλων
Απεριόριστο δικαίωμα γνώμης και ψήφου: Ο νόμος ορίζει ρητά ότι όλοι οι δημοτικοί σύμβουλοι —συμπεριλαμβανομένων και αυτών που έχουν ανεξαρτητοποιηθεί— έχουν απεριόριστο το δικαίωμα γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση Άρθρο 116, σελ. 86.
Η ανεξαρτητοποίηση στερεί από τον σύμβουλο τη δυνατότητα να κατέχει θέσεις που απέκτησε ως μέλος της παράταξης από την οποία αποχώρησε (π.χ. συμμετοχή σε επιτροπές ή στο ίδιο το προεδρείο, εφόσον είχε εκλεγεί από την παράταξή του) Άρθρο 116, σελ. 86. Ωστόσο, δεν του αφαιρεί σε καμία περίπτωση το βασικό δικαίωμα ψήφου μέσα στο δημοτικό συμβούλιο Άρθρο 116, σελ. 86.
2. Πώς εφαρμόζεται στη διαδικασία εκλογής Προεδρείου
Η εκλογή των μελών του προεδρείου του δημοτικού συμβουλίου (Πρόεδρος, Αντιπρόεδρος, Γραμματέας) διενεργείται σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες Άρθρο 118, σελ. 5 Άρθρο 119, σελ. 5.
Κατά τη διαδικασία αυτή, ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος συμμετέχει στη συνεδρίαση, προσμετράται για την επίτευξη της απαιτούμενης απαρτίας και ψηφίζει ισότιμα με τους υπόλοιπους συμβούλους για την ανάδειξη του Προέδρου και των λοιπών μελών του προεδρείου Άρθρο 116, σελ. 86 Άρθρο 118, σελ. 5.
Για την Ανάδειξη της Δημοτικής Επιτροπής
Με βάση τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Νόμος 5314/2026), η Δημοτική Επιτροπή αποτελεί το κεντρικό συντονιστικό και αποφασιστικό όργανο του Δήμου, Άρθρο 135, σελ. 5.
Σχετικά με τη συμμετοχή και το δικαίωμα ψήφου ενός ανεξάρτητου δημοτικού συμβούλου στη διαδικασία εκλογής (ανάδειξης) των μελών της Δημοτικής Επιτροπής, ισχύουν τα εξής:
1. Ψηφίζει ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος;
Ναι, ο ανεξάρτητος δημοτικός σύμβουλος ψηφίζει κανονικά. Όπως ορίζεται ρητά, οι ανεξάρτητοι δημοτικοί σύμβουλοι διατηρούν στο ακέραιο το δικαίωμα ψήφου τους σε όλες τις αποφάσεις και τις εσωτερικές εκλογικές διαδικασίες του Δημοτικού Συμβουλίου Άρθρο 116, σελ. 86. Συνεπώς, συμμετέχουν κανονικά στην ψηφοφορία για την ανάδειξη των μελών της Δημοτικής Επιτροπής Άρθρο 116, σελ. 87.
2. Πώς διεξάγεται η εκλογή και πώς ψηφίζουν οι σύμβουλοι;
Η εκλογή των μελών της Δημοτικής Επιτροπής γίνεται από το Δημοτικό Συμβούλιο με μυστική ψηφοφορία Άρθρο 137, σελ. 5:
Διαχωρισμός εδρών: Οι έδρες της Δημοτικής Επιτροπής μοιράζονται ανάμεσα στην πλειοψηφία (παράταξη του Δημάρχου) και τη μειοψηφία (όλες οι άλλες παρατάξεις μαζί) Άρθρο 137, σελ. 5.
Πώς ψηφίζουν οι σύμβουλοι της μειοψηφίας (και οι ανεξάρτητοι):
Οι σύμβουλοι της παράταξης του Δημάρχου ψηφίζουν αποκλειστικά τους υποψηφίους της πλειοψηφίας Άρθρο 137, σελ. 5.
Οι σύμβουλοι όλων των παρατάξεων της μειοψηφίας, καθώς και οι ανεξάρτητοι δημοτικοί σύμβουλοι, ψηφίζουν σε ξεχωριστή κάλπη αποκλειστικά για τους υποψηφίους που προέρχονται από τη μειοψηφία Άρθρο 116, σελ. 87 Άρθρο 137, σελ. 5.
3. Μπορεί ο ανεξάρτητος σύμβουλος να θέσει υποψηφιότητα για τη Δημοτική Επιτροπή;
Όχι. Ο νόμος ορίζει ότι δικαίωμα να εκλεγούν (να είναι υποψήφιοι) στη Δημοτική Επιτροπή έχουν μόνο οι σύμβουλοι που ανήκουν σε δημοτικές παρατάξεις Άρθρο 137, σελ. 5.
Εάν ένας δημοτικός σύμβουλος ανεξαρτητοποιηθεί, χάνει τη δυνατότητα να είναι υποψήφιος για τη Δημοτική Επιτροπή, καθώς δεν εκπροσωπεί πλέον κάποια παράταξη Άρθρο 116, σελ. 86.
Ωστόσο, η απώλεια του δικαιώματος του εκλέγεσθαι (να εκλεγεί ο ίδιος) δεν επηρεάζει το δικαίωμα του εκλέγειν (να ψηφίσει τους υποψηφίους των άλλων παρατάξεων της μειοψηφίας) Άρθρο 116, σελ. 86 Άρθρο 116, σελ. 87.
