Η συμμετοχή των πολιτών στον σχεδιασμό των παρεμβάσεων που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για μια σύγχρονη και αποτελεσματική τοπική αυτοδιοίκηση. Η δημόσια διαβούλευση δεν είναι μια τυπική διαδικασία, αλλά ένα ουσιαστικό εργαλείο συνδιαμόρφωσης πολιτικών, ενίσχυσης της διαφάνειας και οικοδόμησης κοινωνικής συναίνεσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, ολοκληρώθηκε η ηλεκτρονική διαβούλευση για το προσχέδιο της Κυκλοφοριακής Μελέτης του έργου «Αισθητική Αναβάθμιση του κέντρου του Δήμου Αγίου Δημητρίου», με τη συμμετοχή πολιτών, τοπικών φορέων και συλλογικοτήτων που κατέθεσαν προτάσεις, παρατηρήσεις και ιδέες για το μέλλον της πόλης.
Η δημοτική αρχή ευχαρίστησε όλους όσοι συμμετείχαν, επισημαίνοντας ότι η ενεργός παρουσία των δημοτών αποδεικνύει το ενδιαφέρον της τοπικής κοινωνίας για τις σημαντικές αλλαγές που σχεδιάζονται στο κέντρο της πόλης.
Ο Δήμαρχος Αγίου Δημητρίου, Στέλιος Μαμαλάκης, υπογράμμισε τη σημασία της συμμετοχής των πολιτών, δηλώνοντας:
«Η συμμετοχή των συνδημοτών μας στην ηλεκτρονική διαβούλευση μας γεμίζει ικανοποίηση και ευθύνη. Ως δημοτική αρχή, αποδεικνύουμε καθημερινά ότι είμαστε σταθερά ανοιχτοί στο διάλογο και στην αναζήτηση μιας κοινής συνισταμένης για το μέλλον της πόλης μας. Δεν σχεδιάζουμε ερήμην της κοινωνίας· αντίθετα, επιδιώκουμε τη σύνθεση των διαφορετικών απόψεων, γιατί πιστεύουμε ότι οι βιώσιμες και δίκαιες λύσεις γεννιούνται μέσα από τη συνεργασία».
Η ηλεκτρονική διαβούλευση δεν αρκεί από μόνη της
Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι δήμοι αξιοποιούν ψηφιακές πλατφόρμες διαβούλευσης, δίνοντας στους πολίτες τη δυνατότητα να συμμετέχουν εύκολα, ανεξάρτητα από τον χρόνο ή τον τόπο διαμονής τους. Παράλληλα όμως, η εμπειρία έχει δείξει ότι η αποκλειστική χρήση ηλεκτρονικών μέσων δεν εξασφαλίζει πάντοτε υψηλή συμμετοχή ούτε εκπροσωπεί όλες τις κοινωνικές ομάδες.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί δήμοι στην Ελλάδα επιλέγουν πλέον ένα μικτό μοντέλο συμμετοχής, συνδυάζοντας την ηλεκτρονική διαβούλευση με ανοικτές δημόσιες συναντήσεις, εργαστήρια διαλόγου και παρουσιάσεις των μελετών. Με αυτόν τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα συμμετοχής τόσο σε όσους είναι εξοικειωμένοι με τις ψηφιακές εφαρμογές όσο και σε πολίτες που προτιμούν τη δια ζώσης συζήτηση ή δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν ηλεκτρονικές πλατφόρμες.
Η πρακτική αυτή θεωρείται πλέον καλή πρακτική συμμετοχικού σχεδιασμού, ιδιαίτερα σε έργα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα, όπως κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, αναπλάσεις κοινόχρηστων χώρων και σχέδια βιώσιμης αστικής κινητικότητας.
Η πρόκληση της ουσιαστικής συμμετοχής
Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που αναδεικνύονται σε κάθε διαδικασία διαβούλευσης είναι η επαρκής συμμετοχή των πολιτών. Η επιτυχία μιας διαβούλευσης δεν κρίνεται μόνο από το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκε, αλλά και από το κατά πόσο ενημερώθηκε εγκαίρως η κοινωνία, συμμετείχαν διαφορετικές ομάδες πολιτών και αξιοποιήθηκαν ουσιαστικά οι προτάσεις που κατατέθηκαν.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όταν οι πολίτες βλέπουν πως οι παρατηρήσεις τους λαμβάνονται υπόψη και επηρεάζουν τον τελικό σχεδιασμό, ενισχύεται η εμπιστοσύνη προς την τοπική αυτοδιοίκηση και μειώνονται οι αντιδράσεις κατά την υλοποίηση των έργων.
Επόμενος σταθμός η ανοικτή συζήτηση στις 15 Ιουλίου
Με στόχο να συνεχιστεί ο διάλογος και να δοθεί η δυνατότητα συμμετοχής σε ακόμη περισσότερους δημότες, ο Δήμος Αγίου Δημητρίου προχωρά στο επόμενο στάδιο της διαδικασίας, διοργανώνοντας ανοικτή δια ζώσης συνάντηση διαβούλευσης.
Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 15 Ιουλίου, στις 17:00, στο Δημοτικό Θέατρο “Μελίνα Μερκούρη”, στο ισόγειο του Δημαρχείου Αγίου Δημητρίου (Αγίου Δημητρίου 55).
Όπως τόνισε ο δήμαρχος, στόχος είναι η συνέχιση της εποικοδομητικής διαδικασίας και η διασφάλιση της μέγιστης δυνατής συμμετοχής των πολιτών, ώστε το τελικό αποτέλεσμα της κυκλοφοριακής μελέτης να αποτελεί προϊόν ουσιαστικού διαλόγου.
Οι δήμοι που επενδύουν συστηματικά στη δημόσια διαβούλευση επικεντρώνονται κυρίως σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών. Τα συχνότερα θέματα είναι:
- Κυκλοφοριακές μελέτες και Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ): πεζοδρομήσεις, ποδηλατόδρομοι, στάθμευση, οδική ασφάλεια, προσβασιμότητα ΑμεΑ, δημόσιες συγκοινωνίες. Η συμμετοχή πολιτών θεωρείται βασικό στοιχείο της εκπόνησης των ΣΒΑΚ.
- Αστικές αναπλάσεις: ανασχεδιασμός πλατειών, κέντρων πόλεων, κοινόχρηστων χώρων και έργων ανάπλασης, όπως συμβαίνει και στον Δήμο Αγίου Δημητρίου.
- Περιβάλλον και βιώσιμη ανάπτυξη: Στρατηγικές Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης (ΣΒΑΑ), πράσινοι χώροι, κλιματική ανθεκτικότητα και περιβαλλοντικές παρεμβάσεις αποτελούν αντικείμενα εκτεταμένων διαβουλεύσεων.
- Τοπικός σχεδιασμός και αναπτυξιακές στρατηγικές, όπου οι πολίτες καλούνται να διαμορφώσουν προτεραιότητες για την εξέλιξη της πόλης.
- Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια
Η τάση που ακολουθούν πλέον οι δήμοι
Ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα είναι ότι οι περισσότεροι δήμοι δεν περιορίζονται σε μία μόνο μορφή διαβούλευσης. Αντίθετα, εφαρμόζουν διαδοχικά στάδια:
- Παρουσίαση της μελέτης.
- Ηλεκτρονική διαβούλευση ή συμπλήρωση ερωτηματολογίων.
- Ανοικτή δημόσια εκδήλωση ή εργαστήριο.
- Παρουσίαση των τελικών προτάσεων μετά την επεξεργασία των παρατηρήσεων.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι δήμοι Ραφήνας-Πικερμίου, Καρδίτσας, Ρόδου και Νεάπολης-Συκεών, οι οποίοι συνδυάζουν ηλεκτρονική συμμετοχή με δημόσιες συναντήσεις και ανοιχτή συζήτηση πριν από την ολοκλήρωση των μελετών.
Το μεγάλο ζητούμενο: η συμμετοχή
Οι περισσότεροι οδηγοί διαβούλευσης επισημαίνουν ότι η πραγματική επιτυχία δεν είναι απλώς η ανάρτηση μιας πλατφόρμας, αλλά η επίτευξη ουσιαστικής συμμετοχής. Για τον λόγο αυτό προτείνονται:
- συνδυασμός ψηφιακής και δια ζώσης διαβούλευσης,
- επαρκής χρόνος ενημέρωσης,
- ενεργή ενημέρωση μέσω κοινωνικών δικτύων και τοπικών μέσων,
- παρουσίαση των αποτελεσμάτων και εξήγηση του τρόπου με τον οποίο αξιοποιήθηκαν οι προτάσεις των πολιτών.
Αυτός ο συνδυασμός θεωρείται πλέον διεθνώς καλή πρακτική, καθώς η ηλεκτρονική διαβούλευση διευκολύνει τη συμμετοχή όσων δεν μπορούν να παρευρεθούν, ενώ οι δια ζώσης συναντήσεις επιτρέπουν πιο ουσιαστικό διάλογο, διευκρινίσεις και ανταλλαγή επιχειρημάτων. Έτσι επιτυγχάνεται μεγαλύτερη αντιπροσωπευτικότητα και ενισχύεται η κοινωνική αποδοχή των τελικών αποφάσεων.
Με βάση τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Νόμος 5314/2026), η διαδικασία της διαβούλευσης αποτελεί κεντρικό πυλώνα της λήψης αποφάσεων στους Δήμους. Ο νέος Κώδικας εισάγει συγκεκριμένους κανόνες, προθεσμίες και υποχρεώσεις προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμετοχή των πολιτών και των φορέων.
Α. Γενικές Αρχές και Υποχρεώσεις Διαβούλευσης
Κατά τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων, οι Δήμοι υποχρεούνται να διεξάγουν διαβουλεύσεις έγκαιρα και με τον προσήκοντα τρόπο, ώστε να καθίσταται δυνατή η πραγματική άσκηση του δικαιώματος συμμετοχής των πολιτών στις τοπικές υποθέσεις Άρθρο 2, σελ. 24.
Οι διαδικασίες αυτές προσαρμόζονται ανάλογα με το μέγεθος και τις αρμοδιότητες του κάθε Δήμου.
Β. Διαδικασία Διαβούλευσης για Κανονιστικές Αποφάσεις
Όταν το δημοτικό συμβούλιο πρόκειται να εκδώσει κανονιστικές αποφάσεις (π.χ. για τη χρήση κοινόχρηστων χώρων, όρους προβολής διαφημίσεων, ή τη χρήση σχολικών ακινήτων), ακολουθείται η εξής αυστηρή διαδικασία Άρθρο 318:
Διαβούλευση με Φορείς: Το δημοτικό συμβούλιο έρχεται σε διαβούλευση με τους αρμόδιους κοινωνικούς και επαγγελματικούς φορείς, καθώς και με ομάδες δημοτών και κατοίκων, λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις τους.
Ανάρτηση στο Διαδίκτυο: Το σχέδιο της κανονιστικής απόφασης αναρτάται υποχρεωτικά στον ιστότοπο του δήμου για δημόσια διαβούλευση.
Ελάχιστη Προθεσμία: Η διάρκεια της ηλεκτρονικής διαβούλευσης πρέπει να είναι τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ημέρες.
Σύνταξη Έκθεσης: Μετά το πέρας της διαβούλευσης, η αρμόδια υπηρεσία του Δήμου υποχρεούται να καταρτίσει έκθεση αξιολόγησης για τις παρατηρήσεις και τα σχόλια που υποβλήθηκαν, πριν το θέμα εισαχθεί για συζήτηση και ψήφιση στο δημοτικό συμβούλιο.
Τοπικές Κοινότητες: Εάν η απόφαση αφορά αποκλειστικά την περιφέρεια μίας δημοτικής κοινότητας, απαιτείται επιπλέον η γνώμη του οικείου συμβουλίου ή εκπροσώπου της δημοτικής κοινότητας 7.
Γ. Διαβούλευση για Αναπτυξιακά και Επιχειρησιακά Σχέδια
Για τα μεγάλα στρατηγικά κείμενα του Δήμου, όπως το Πενταετές Σχέδιο Δράσεων και το Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσεων, προβλέπεται ειδική διαδικασία Άρθρο 312:
Ηλεκτρονική Διαβούλευση: Τα σχέδια αναρτώνται στον ιστότοπο του δήμου για τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ημέρες.
Λήψη Απόφασης: Μετά την ολοκλήρωση της διαβούλευσης, το δημοτικό συμβούλιο λαμβάνει την τελική απόφαση, η οποία αναρτάται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του Δήμου.
Δημόσια Παρουσίαση: Τα θέματα που αφορούν την εκπόνηση και υλοποίηση αυτών των σχεδίων εγγράφονται υποχρεωτικά στην ημερήσια διάταξη και συζητούνται στην ειδική δημόσια συνεδρίαση απολογισμού πεπραγμένων της δημοτικής αρχής..
Δ. Δημόσιος Διάλογος σε Περίπτωση Δημοτικού Δημοψηφίσματος
Όταν διεξάγεται δημοτικό δημοψήφισμα, ο Δήμος οφείλει να εγγυηθεί έναν ανοιχτό και πλουραλιστικό δημόσιο διάλογο Άρθρο 177
Συμμετέχοντες: Στον διάλογο μπορούν να συμμετέχουν δημοτικές παρατάξεις, επιστημονικές ενώσεις, επαγγελματικές ή συνδικαλιστικές οργανώσεις, οργανώσεις ατόμων με αναπηρία ή χρόνιες παθήσεις, καθώς και κάθε άλλος φορέας της κοινωνίας των πολιτών Άρθρο 177.
Υποχρεώσεις του Δήμου: Το δημοτικό συμβούλιο οφείλει να λαμβάνει μέτρα για την επαρκή και πολύπλευρη ενημέρωση των δημοτών (διοργάνωση εκδηλώσεων, συζητήσεων, έκδοση πληροφοριακού υλικού) διασφαλίζοντας την ισότιμη και πλουραλιστική προβολή όλων των διαφορετικών απόψεων.
