Με μια ομιλία που στηρίχθηκε σε στοιχεία, αριθμούς και συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, ο πρόεδρος της Επιτροπής Κυκλικής Οικονομίας και Διαχείρισης Υδάτων της ΚΕΔΕ, Κωνσταντίνος Ζέρβας, παρουσίασε στη διάρκεια της 18ης Πανελλήνιας Συνόδου των ΦοΔΣΑ, που πραγματοποιείται στην Κέρκυρα, την πραγματική εικόνα της χώρας στον τομέα της κυκλικής οικονομίας και της διαχείρισης αποβλήτων.
Αντί για μια θεωρητική προσέγγιση, ο κ. Ζέρβας επέλεξε να παρουσιάσει την κατάσταση μέσα από επίσημα ευρωπαϊκά και εθνικά στοιχεία, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ πολλές από τις κρίσιμες μεταρρυθμίσεις παραμένουν επί χρόνια στα χαρτιά.
«Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα», ανέφερε χαρακτηριστικά στην εισαγωγή της ομιλίας του, τονίζοντας ότι η πραγματική εικόνα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για τον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης
Παρουσιάζοντας τα νεότερα στοιχεία, ο πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ σημείωσε ότι η χώρα εξακολουθεί να παρουσιάζει μεγάλες αποκλίσεις από τους ευρωπαϊκούς στόχους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε:
- η κυκλική χρήση υλικών στην Ελλάδα ανέρχεται μόλις στο 5,2%, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης φτάνει το 12,2%,
- η ανακύκλωση συσκευασιών βρίσκεται στο 48%, έναντι 65% στην Ευρωπαϊκή Ένωση,
- περίπου 78% των αστικών αποβλήτων εξακολουθούν να οδηγούνται σε ταφή, ενώ ο ευρωπαϊκός στόχος για το 2035 είναι να περιοριστεί κάτω από το 10%,
- το ποσοστό ανακύκλωσης των αστικών αποβλήτων παραμένει στο 16-17%, όταν ο στόχος για το 2025 είναι 55%.
«Η Ελλάδα απέχει περίπου σαράντα ποσοστιαίες μονάδες από τους ευρωπαϊκούς στόχους», επισήμανε χαρακτηριστικά.
Υποδομές που καθυστερούν
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις υποδομές διαχείρισης αποβλήτων.
Όπως σημείωσε, το αναθεωρημένο ΕΣΔΑ προβλέπει συνολικά 43 μονάδες ΜΕΑ, ΜΑΑ και ΜΕΒΑ, ωστόσο:
- μόνο 23 βρίσκονται σήμερα υπό κατασκευή,
- μόλις τρεις λειτουργούν πλήρως,
- αρκετά έργα έχουν ξεπεράσει ήδη τη δεκαετία ωρίμανσης και κατασκευής.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στην Αττική, η οποία παράγει περίπου το 55% των αστικών αποβλήτων της χώρας, επισημαίνοντας ότι εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές καθυστερήσεις.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τον ΦοΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας, ο οποίος διαθέτει ώριμες μελέτες και αποφάσεις δημοπράτησης για δύο μεγάλες μονάδες, αλλά εξακολουθεί να αναμένει τη χρηματοδότησή τους.
Κίνδυνος απώλειας ευρωπαϊκών πόρων
Σημαντικό τμήμα της παρέμβασής του αφιερώθηκε στο πρόγραμμα Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή (ΠΕΚΑ) 2021-2027.
Όπως ανέφερε, ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 3,6 δισ. ευρώ, εκ των οποίων:
- 582 εκατ. ευρώ αφορούν μονάδες ανακύκλωσης και προσαρμογή των ΜΕΑ,
- 155 εκατ. ευρώ κατευθύνονται σε ολιστικά προγράμματα χωριστής συλλογής.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι με τους σημερινούς ρυθμούς απορρόφησης υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να χαθούν διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι λόγω του κανόνα ν+3.
Το τέλος ταφής παραμένει σημείο έντονης αντιπαράθεσης
Ο κ. Ζέρβας στάθηκε ιδιαίτερα και στο τέλος ταφής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε:
- σήμερα ανέρχεται στα 35 ευρώ ανά τόνο,
- προβλέπεται να αυξηθεί στα 55 ευρώ ανά τόνο έως το 2027.
Παράλληλα επισήμανε ότι η επιστροφή των πόρων στους δήμους γίνεται με μεγάλες καθυστερήσεις.
Όπως ανέφερε, τον Ιούνιο του 2025 αποδόθηκαν περίπου 70 εκατ. ευρώ σε 233 δήμους, ποσό που αντιστοιχούσε όμως στο δεύτερο εξάμηνο του 2023 και στο πρώτο εξάμηνο του 2024, δηλαδή με καθυστέρηση έως και δύο ετών.
Υπενθύμισε επίσης ότι εκκρεμεί ακόμη η προσφυγή της ΚΕΔΕ και 164 δήμων στο Συμβούλιο της Επικρατείας για το συγκεκριμένο ζήτημα.
DRS: τρία χρόνια χαμένου χρόνου
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της ομιλίας αφορούσε το Σύστημα Επιστροφής Εγγυοδοσίας (DRS).
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ έκανε λόγο για χαρακτηριστικό παράδειγμα κυβερνητικής αδράνειας.
Όπως υπενθύμισε:
- η πρώτη προθεσμία εφαρμογής ήταν η 1η Ιανουαρίου 2023,
- στη συνέχεια μετατέθηκε για την 1η Δεκεμβρίου 2025,
- σήμερα, στα μέσα του 2026, δεν έχει εγκατασταθεί ούτε ένα μηχάνημα επιστροφής συσκευασιών.
Υπογράμμισε ακόμη ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να πληρώνει περίπου 800 ευρώ ανά τόνο ως ευρωπαϊκό φόρο για το μη ανακυκλωμένο πλαστικό, ενώ η εφαρμογή του DRS θα μπορούσε να αυξήσει την ανακύκλωση πλαστικών συσκευασιών από περίπου 38% σε πάνω από 90%, όπως συμβαίνει ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Βιοαπόβλητα: το μεγαλύτερο ανεκμετάλλευτο ρεύμα
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη διαχείριση των βιοαποβλήτων.
Όπως ανέφερε ο κ. Ζέρβας:
- τα βιοαπόβλητα αποτελούν περίπου 30%-40% των αστικών αποβλήτων,
- σε αρκετές περιοχές το ποσοστό προσεγγίζει ακόμη και το 50%,
- η πραγματική χωριστή συλλογή στη χώρα παραμένει κάτω από 5%.
Παράλληλα επισήμανε ότι οι μονάδες ΜΕΒΑ που θα έπρεπε να επεξεργάζονται τα συγκεκριμένα ρεύματα δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί, με αποτέλεσμα τα οργανικά απόβλητα να οδηγούνται μαζί με τα σύμμεικτα στους ΧΥΤΑ, παράγοντας σημαντικές ποσότητες μεθανίου.
Ενεργειακή αξιοποίηση: εξαγγελίες χωρίς έργα
Στο κεφάλαιο της ενεργειακής αξιοποίησης των αποβλήτων, ο κ. Ζέρβας υποστήριξε ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ πίσω.
Όπως ανέφερε:
- έχουν εξαγγελθεί έξι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης,
- μέχρι σήμερα δεν έχει δημοπρατηθεί καμία,
- την ίδια στιγμή λειτουργούν περισσότερες από 500 αντίστοιχες μονάδες σε 23 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κατά τον ίδιο, η χώρα χάνει ταυτόχρονα πολύτιμους ενεργειακούς πόρους και ευκαιρίες αξιοποίησης του υπολειμματικού κλάσματος των αποβλήτων.
Η εικόνα στα ΑΕΚΚ και τα ογκώδη
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ αναφέρθηκε επίσης στα απόβλητα εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ), τα οποία αντιστοιχούν περίπου στο 25%-30% του συνόλου των αποβλήτων.
Παράλληλα επισήμανε ότι τα ογκώδη απορρίμματα ανακυκλώνονται μόλις σε ποσοστό 5%-10%, ενώ ειδικά για τα στρώματα δεν υπάρχει ακόμη οργανωμένο σύστημα διαχείρισης σε εθνικό επίπεδο.
Οι 14 διαχρονικές θέσεις της ΚΕΔΕ
Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή του, ο Κωνσταντίνος Ζέρβας παρουσίασε τις 14 διαχρονικές θέσεις της ΚΕΔΕ για την κυκλική οικονομία και τη διαχείριση αποβλήτων:
- Σταθερό θεσμικό πλαίσιο για τους Φο.Δ.Σ.Α.
- Εθνικό σχέδιο επιτάχυνσης των ΜΕΑ, ΜΑΑ και ΜΕΒΑ.
- Καθολική εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετάω».
- Αναδιαμόρφωση των Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ).
- Πρόγραμμα ενεργειακής αξιοποίησης βιοαερίου και υπολειμματικών αποβλήτων.
- Πλήρης ανταποδοτικότητα του τέλους ταφής.
- Ουσιαστική διαβούλευση για τις συγχωνεύσεις.
- Σεβασμός στην τεχνογνωσία και στα ώριμα έργα του υφιστάμενου δικτύου Φο.Δ.Σ.Α.
- Ισχυρή στελέχωση και χρηματοδότηση της ΡΑΑΕΥ.
- Άμεση εφαρμογή του DRS.
- Πανελλαδικό δίκτυο καφέ κάδου και ΜΕΒΑ.
- Αναδιάρθρωση της ΕΕΑΑ και καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής.
- Υλοποίηση των έξι μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης.
- Αντιμετώπιση του «αφανούς» ρεύματος των ΑΕΚΚ και των ογκωδών απορριμμάτων.
«Ανακυκλώνουμε περισσότερο τις αστοχίες μας»
Κλείνοντας την ομιλία του, ο πρόεδρος της Επιτροπής Κυκλικής Οικονομίας και Διαχείρισης Υδάτων της ΚΕΔΕ υπογράμμισε ότι η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί ούτε πολυτέλεια ούτε μια ακόμη ευρωπαϊκή υποχρέωση, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας.
Παράλληλα κάλεσε την Πολιτεία να δώσει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση τους απαραίτητους πόρους, τα κατάλληλα θεσμικά εργαλεία και το αναγκαίο ανθρώπινο δυναμικό, ώστε οι δήμοι να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της νέας εποχής.
Με μία χαρακτηριστική φράση, που απέσπασε το ενδιαφέρον των συνέδρων, συνόψισε το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του:
«Αν κάτι ανακυκλώνουμε πραγματικά με επιτυχία τα τελευταία χρόνια, είναι οι στόχοι και οι αγωνίες μας.»
Δείτε το video στις 4 ώρες και 15 λεπτά
Διαβάστε επίσης:
Νέα χρηματοδοτικά εργαλεία ύψους 600 εκατ. ευρώ για τη διαχείριση αποβλήτων μέσω του ΠΕΚΑ 2021-2027
