Σε μια σημαντική αναβάθμιση της πολιτικής ανοικτών δεδομένων στη χώρα προχωρά το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με τη νέα εγκύκλιο (Α.Π. 24849 ΕΞ 2026) που καθορίζει αναλυτικές οδηγίες για την εφαρμογή του ν. 4727/2020 σχετικά με την ανοικτή διάθεση και περαιτέρω χρήση δεδομένων του δημόσιου τομέα.
Η εγκύκλιος αφορά άμεσα όλους τους φορείς της δημόσιας διοίκησης, συμπεριλαμβανομένων των δήμων και των περιφερειών, οι οποίοι καλούνται μέσα στους επόμενους μήνες να οργανώσουν ολοκληρωμένα την πολιτική διαχείρισης και δημοσίευσης των δεδομένων τους, να ορίσουν νέους υπευθύνους και να διαθέσουν δημόσια σημαντικά σύνολα πληροφοριών μέσω της Εθνικής Πύλης Δεδομένων (data.gov.gr).
Η αρχή «Open by Default»
Κεντρική φιλοσοφία του νέου πλαισίου αποτελεί η αρχή της «ανοικτής διάθεσης εξ ορισμού» (Open by Default).
Με απλά λόγια, κάθε πληροφορία ή σύνολο δεδομένων που παράγει ή κατέχει ένας δημόσιος φορέας θεωρείται ότι πρέπει να είναι διαθέσιμο για περαιτέρω χρήση από πολίτες, επιχειρήσεις, ερευνητές και εφαρμογές, εκτός αν υπάρχει συγκεκριμένος νόμιμος λόγος εξαίρεσης, όπως προσωπικά δεδομένα, εθνική ασφάλεια ή πνευματικά δικαιώματα.
Η πολιτική αυτή στηρίζεται τόσο στην ευρωπαϊκή οδηγία για τα ανοικτά δεδομένα όσο και στη νέα εθνική στρατηγική διακυβέρνησης δεδομένων.
Υποχρεωτική διάθεση των Δεδομένων Υψηλής Αξίας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα Σύνολα Δεδομένων Υψηλής Αξίας (High Value Datasets – HVD).
Πρόκειται για δεδομένα που θεωρούνται ιδιαίτερα χρήσιμα για την οικονομία, την καινοτομία και τη διαφάνεια και τα οποία πρέπει να διατίθενται:
- δωρεάν,
- σε ανοικτό και μηχαναγνώσιμο μορφότυπο,
- μέσω API όπου απαιτείται,
- με συστηματική επικαιροποίηση.
Οι έξι βασικές κατηγορίες HVD είναι:
- γεωχωρικά δεδομένα,
- δεδομένα περιβάλλοντος και γεωσκόπησης,
- μετεωρολογικά δεδομένα,
- στατιστικά στοιχεία,
- στοιχεία επιχειρήσεων,
- δεδομένα μεταφορών και κινητικότητας.
Για πολλούς δήμους αυτό σημαίνει ότι σημαντικά στοιχεία, όπως γεωχωρικές πληροφορίες, περιβαλλοντικές μετρήσεις ή δεδομένα κινητικότητας, θα πρέπει να οργανωθούν και να δημοσιεύονται με συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές.
Κάθε φορέας αποκτά Απόφαση Διάθεσης Δεδομένων
Η εγκύκλιος εισάγει μια νέα υποχρέωση για όλους τους φορείς.
Κάθε οργανισμός οφείλει να εκδώσει Απόφαση Διάθεσης Δεδομένων, η οποία θα αναρτάται τόσο στη «Διαύγεια» όσο και στην ιστοσελίδα του.
Η απόφαση αυτή θα περιλαμβάνει:
- όλα τα σύνολα δεδομένων που διαθέτει ο φορέας,
- ποια διατίθενται ελεύθερα,
- ποια διατίθενται με περιορισμούς,
- ποια εξαιρούνται και για ποιο λόγο,
- ποια χαρακτηρίζονται ως Δεδομένα Υψηλής Αξίας (HVD).
Η απόφαση θα πρέπει να επικαιροποιείται κάθε χρόνο.
Ετήσιο Σχέδιο Δράσης Δεδομένων
Παράλληλα, κάθε δημόσιος φορέας θα καταρτίζει Ετήσιο Σχέδιο Δράσης Δεδομένων, το οποίο θα λειτουργεί ως σχέδιο βελτίωσης της πολιτικής ανοικτών δεδομένων.
Το σχέδιο θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:
- αύξηση των ανοικτών συνόλων δεδομένων,
- βελτίωση της ποιότητας τους,
- μετατροπή αρχείων PDF σε μηχαναγνώσιμα δεδομένα (CSV, JSON, XML),
- ανάπτυξη API,
- δείκτες αξιολόγησης,
- χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Έμφαση στην ποιότητα των δεδομένων
Η εγκύκλιος δεν περιορίζεται στη δημοσίευση των δεδομένων αλλά δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ποιότητά τους.
Οι φορείς καλούνται να:
- μετατρέπουν τα δεδομένα από PDF ή Word σε ανοικτές μορφές,
- συμπληρώνουν σωστά τα μεταδεδομένα,
- διασφαλίζουν πληρότητα και ακρίβεια,
- χρησιμοποιούν κοινές ταξινομήσεις και λεξιλόγια,
- ενημερώνουν συστηματικά τα σύνολα δεδομένων.
Παράλληλα θα αξιολογούνται μέσω ευρωπαϊκών προτύπων ποιότητας μεταδεδομένων.
Υποχρεωτικός ο Υπεύθυνος Χρήσης Δεδομένων
Για πρώτη φορά θεσμοθετείται οργανωμένα ο ρόλος του Υπεύθυνου Χρήσης Δεδομένων (Data Governance Officer – DGO).
Στους δήμους και στους λοιπούς φορείς ο ρόλος αυτός ανατίθεται στον προϊστάμενο της υπηρεσίας Πληροφορικής ή Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης.
Ο ΥΧΔ αναλαμβάνει:
- τον συντονισμό της πολιτικής ανοικτών δεδομένων,
- την παρακολούθηση της ποιότητας,
- τη σύνταξη του Ετήσιου Σχεδίου Δράσης,
- τη συνεργασία με τον Υπεύθυνο Προστασίας Δεδομένων (DPO),
- την εποπτεία της διάθεσης των δεδομένων.
Η εγκύκλιος ξεκαθαρίζει ότι οι δύο ρόλοι (ΥΧΔ και DPO) είναι ασυμβίβαστοι και δεν μπορούν να ασκούνται από το ίδιο πρόσωπο.
Προστασία προσωπικών δεδομένων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη συμμόρφωση με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR).
Η δημοσίευση ανοικτών δεδομένων επιτρέπεται μόνο μετά από πλήρη και μη αναστρέψιμη ανωνυμοποίηση όταν περιλαμβάνονται προσωπικά στοιχεία, ενώ τα δεδομένα ειδικών κατηγοριών (ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα) δεν μπορούν να διατίθενται ανοικτά.
Η εγκύκλιος προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία αξιολόγησης των συνόλων δεδομένων και, όπου απαιτείται, τη διενέργεια Μελέτης Εκτίμησης Αντικτύπου (DPIA) πριν από οποιαδήποτε δημοσίευση.
Αυστηρό χρονοδιάγραμμα συμμόρφωσης
Η εγκύκλιος θέτει συγκεκριμένες προθεσμίες για όλους τους φορείς:
- εντός ενός μήνα πρέπει να οριστεί ο Υπεύθυνος Χρήσης Δεδομένων και ο κεντρικός διαχειριστής της Εθνικής Πύλης Δεδομένων,
- εντός τριών μηνών πρέπει να εκδοθεί η Απόφαση Διάθεσης Δεδομένων,
- εντός έξι μηνών πρέπει να έχουν δημοσιευθεί τα ήδη διαθέσιμα Σύνολα Δεδομένων Υψηλής Αξίας και τα υπόλοιπα ανοικτά δεδομένα στην καλύτερη δυνατή μορφή,
- κάθε χρόνο, κατά το τελευταίο τρίμηνο, θα καταρτίζεται το νέο Ετήσιο Σχέδιο Δράσης Δεδομένων.
Τι σημαίνει για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Για τους δήμους η εγκύκλιος σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο διαχείρισης των πληροφοριών που παράγουν οι υπηρεσίες τους.
Πλέον, η δημοσίευση δεδομένων δεν αντιμετωπίζεται ως μια αποσπασματική υποχρέωση, αλλά ως οργανωμένη πολιτική διακυβέρνησης, με συγκεκριμένους υπευθύνους, ετήσιο προγραμματισμό, δείκτες αξιολόγησης και συνεχή παρακολούθηση.
Η επιτυχής εφαρμογή του νέου πλαισίου αναμένεται να ενισχύσει τη διαφάνεια, να διευκολύνει την ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών, να υποστηρίξει την έρευνα και την επιχειρηματικότητα και να αξιοποιήσει αποτελεσματικότερα τον πλούτο των δημόσιων δεδομένων, με τους δήμους να καλούνται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα αυτή ψηφιακή εποχή.
