Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε το νέο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Μέτρα για την προστασία από στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 – Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις – Λοιπές διατάξεις».
Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει 91 άρθρα και εισάγει σημαντικές αλλαγές τόσο στη λειτουργία της Δικαιοσύνης όσο και στη δημόσια διοίκηση, ενώ παράλληλα ενσωματώνει ευρωπαϊκές οδηγίες και θεσπίζει νέες ρυθμίσεις για την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης και της συμμετοχής των πολιτών στον δημόσιο διάλογο.
Προστασία από τις στρατηγικές αγωγές (SLAPP)
Το σημαντικότερο μέρος του νομοσχεδίου αφορά την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1069 για τις λεγόμενες στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPP).
Πρόκειται για αγωγές που δεν αποσκοπούν ουσιαστικά στη δικαστική προστασία ενός δικαιώματος, αλλά χρησιμοποιούνται ως μέσο πίεσης ή εκφοβισμού δημοσιογράφων, ερευνητών, ακτιβιστών, επιστημόνων, οργανώσεων ή πολιτών που εκφράζονται για ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Το ελληνικό σχέδιο νόμου προβλέπει ότι οι σχετικές εγγυήσεις θα εφαρμόζονται όχι μόνο στις διασυνοριακές αλλά και στις αμιγώς εσωτερικές υποθέσεις.
Μεταξύ των βασικών ρυθμίσεων προβλέπονται:
- δυνατότητα απόρριψης προδήλως αβάσιμων ή καταχρηστικών αγωγών σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας,
- μεταφορά του βάρους απόδειξης στον ενάγοντα όταν ζητείται η πρόωρη απόρριψη της αγωγής,
- δυνατότητα επιβολής εγγυοδοσίας για τα δικαστικά έξοδα,
- πλήρης επιβάρυνση του καταχρηστικού ενάγοντος με τα δικαστικά έξοδα,
- δυνατότητα επιβολής χρηματικής ποινής έως 1% του αντικειμένου της αγωγής ή 5.000 ευρώ όταν η διαφορά δεν αποτιμάται σε χρήμα,
- δυνατότητα δημοσίευσης της δικαστικής απόφασης με δαπάνη του καταχρηστικού ενάγοντος.
Νέο πλαίσιο συμμόρφωσης της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις
Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο του νομοσχεδίου αφορά τη συμμόρφωση της Δημόσιας Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις.
Εισάγεται νέο θεσμικό πλαίσιο που περιλαμβάνει:
- υποχρέωση συμμόρφωσης των δημόσιων φορέων,
- σύσταση Συμβουλίου Συμμόρφωσης,
- συγκεκριμένη διαδικασία παρακολούθησης της εφαρμογής των αποφάσεων,
- δυνατότητα περιορισμένης δικαστικής υποκατάστασης,
- νέες ρυθμίσεις για την αναγκαστική εκτέλεση,
- πρόβλεψη πειθαρχικών, ποινικών και αστικών ευθυνών σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης.
Αλλαγές στη λειτουργία των δικαστηρίων
Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει επίσης εκτεταμένες παρεμβάσεις στην οργάνωση και λειτουργία των δικαστηρίων.
Μεταξύ άλλων προβλέπονται:
- τροποποιήσεις στον νέο δικαστικό χάρτη,
- αλλαγές στις μισθώσεις κτιρίων για τη στέγαση δικαστηρίων,
- νέες ρυθμίσεις για τα υπηρεσιακά συμβούλια των διοικητικών δικαστηρίων,
- δυνατότητα εξ αποστάσεως παράστασης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας,
- δυνατότητα έκδοσης ανακοινώσεων για σημαντικές αποφάσεις του ΣτΕ.
Ρυθμίσεις για την Πολιτική και Ποινική Δικαιοσύνη
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ακόμη διατάξεις για:
- την αναίρεση αποφάσεων πολιτικών δικαστηρίων,
- εκκρεμείς ανακοπές κατά της εκτέλεσης,
- αναγνώριση κυριότητας λόγω έκτακτης χρησικτησίας σε ακίνητα αγνώστου ιδιοκτήτη,
- ενίσχυση της συνεργασίας με Europol και Eurojust για υποθέσεις τρομοκρατίας,
- ενίσχυση της προστασίας θυμάτων εγκληματικών πράξεων,
- νέες υποχρεώσεις των ιατρών σε περιστατικά κακοποίησης ανηλίκων.
Αλλαγές στην Ιατροδικαστική Υπηρεσία και στους δικαστικούς λειτουργούς
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αφιερώνεται στην αναδιοργάνωση της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας του Κράτους, με:
- νέα πρωτόκολλα λειτουργίας,
- δυνατότητα ανάθεσης εξειδικευμένων εργαστηριακών εξετάσεων σε ιδιωτικά εργαστήρια,
- ρυθμίσεις για τους παθολογοανατόμους,
- εισαγωγή κτηνιατροδικαστικών πράξεων.
Παράλληλα, προβλέπονται αλλαγές που αφορούν τους δικαστικούς επιμελητές, τους συμβολαιογράφους, την Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών και το προσωπικό των δικαστηρίων.
Επείγουσες διατάξεις
Στο τελευταίο μέρος του σχεδίου νόμου περιλαμβάνονται και επείγουσες ρυθμίσεις, μεταξύ των οποίων:
- θέσπιση ορίου ηλικίας για τη χρήση υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους,
- αλλαγές στην πειθαρχική διαδικασία των δημοσίων υπαλλήλων,
- επιτάχυνση της εκδίκασης πειθαρχικών υποθέσεων,
- τροποποιήσεις για τη μίσθωση δημοσίων κτιρίων και άλλες οργανωτικές διατάξεις.
Σε δημόσια διαβούλευση
Το σχέδιο νόμου βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, δίνοντας τη δυνατότητα σε πολίτες, επιστημονικούς φορείς, επαγγελματικές οργανώσεις και κάθε ενδιαφερόμενο να καταθέσουν τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις τους πριν από την κατάθεσή του στη Βουλή.
Ξεχωρίζει η εισαγωγή ενός ολοκληρωμένου πλαισίου αντιμετώπισης των καταχρηστικών αγωγών (SLAPP), μια μεταρρύθμιση που αναμένεται να ενισχύσει την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, της δημοσιογραφικής έρευνας και της συμμετοχής των πολιτών στον δημόσιο διάλογο, ενώ παράλληλα επιχειρείται η επιτάχυνση της συμμόρφωσης της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις και ο εκσυγχρονισμός της λειτουργίας της Δικαιοσύνης.
