Η διαπραγμάτευση για τον νέο Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό (ΠΔΠ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034 εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση της, καθώς οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για το ύψος του προϋπολογισμού παραμένουν έντονες. Αν και η συζήτηση αφορά πρωτίστως τις ευρωπαϊκές ισορροπίες, οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα επηρεάσουν άμεσα και την ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς από αυτές θα εξαρτηθεί το ύψος των πόρων που θα διατεθούν μέσω των ευρωπαϊκών προγραμμάτων για έργα και επενδύσεις στους δήμους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει έναν προϋπολογισμό σχεδόν 2 τρισ. ευρώ για την επταετία 2028-2034, έναντι περίπου 1,2-1,3 τρισ. ευρώ της τρέχουσας περιόδου. Ωστόσο, αρκετές χώρες του Βορρά, με επικεφαλής τη Γερμανία, ζητούν σημαντικές περικοπές, θεωρώντας ότι η αύξηση των εισφορών τους είναι υπερβολική.
Η διαφωνία για τον νέο προϋπολογισμό
Η απερχόμενη Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ επιχείρησε να γεφυρώσει τις διαφορές προτείνοντας μείωση των συνολικών δαπανών κατά περίπου 32,8 δισ. ευρώ σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η πρόταση αυτή, όμως, δεν ικανοποίησε τις λεγόμενες «φειδωλές χώρες» – Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία, Δανία και Σουηδία – οι οποίες ζητούν πολύ μεγαλύτερες περικοπές. Ειδικά η Γερμανία προτείνει μείωση του προϋπολογισμού κατά περίπου 400 δισ. ευρώ, θεωρώντας ότι διαφορετικά η ετήσια συνεισφορά της στον κοινοτικό προϋπολογισμό θα ξεπεράσει τα 50 δισ. ευρώ.
Η Ιρλανδία, που ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου από την 1η Ιουλίου, καλείται πλέον να οδηγήσει τις διαπραγματεύσεις σε συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε να εγκριθούν εγκαίρως οι σχετικές νομοθετικές πράξεις μέσα στο 2027 και να ξεκινήσει η νέα προγραμματική περίοδος από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Πού κατευθύνονται τα χρήματα
Παρά τις αντιδράσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι η αύξηση του προϋπολογισμού αντανακλά τις νέες γεωπολιτικές και οικονομικές προκλήσεις της Ευρώπης.
Σύμφωνα με την πρόταση:
- περίπου 500 δισ. ευρώ προορίζονται για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας,
- 131 δισ. ευρώ για άμυνα και διαστημικά προγράμματα,
- 175 δισ. ευρώ για έρευνα μέσω του Horizon Europe,
- 67,4 δισ. ευρώ για την πράσινη μετάβαση της βιομηχανίας,
- 300 δισ. ευρώ για την Κοινή Αγροτική Πολιτική,
- 450 δισ. ευρώ για τις πολιτικές συνοχής, δηλαδή κυρίως τα προγράμματα που χρηματοδοτούν έργα μέσω των αναπτυξιακών ταμείων και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.
Η μεγάλη αλλαγή: Ένα ενιαίο πρόγραμμα για κάθε χώρα
Η σημαντικότερη θεσμική αλλαγή αφορά τον τρόπο διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την αντικατάσταση του σημερινού κατακερματισμένου μοντέλου χρηματοδότησης από ένα ενιαίο «Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης» (National and Regional Partnership Plan) για κάθε κράτος-μέλος.
Το νέο αυτό εργαλείο θα λειτουργεί με λογική αντίστοιχη του Ταμείου Ανάκαμψης: οι χρηματοδοτήσεις θα συνδέονται με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, επενδυτικούς στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Για την Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει συνολικούς πόρους ύψους 49,2 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034 μέσω αυτού του νέου πλαισίου.
Τι σημαίνει αυτό για τους δήμους
Οι αλλαγές αυτές ενδέχεται να μεταβάλουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο οι δήμοι θα χρηματοδοτούν έργα τα επόμενα χρόνια.
1. Περισσότερη σύνδεση χρηματοδότησης με μεταρρυθμίσεις
Οι πόροι δεν θα κατανέμονται αποκλειστικά μέσω παραδοσιακών προσκλήσεων ΕΣΠΑ, αλλά θα εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από την επίτευξη εθνικών και περιφερειακών στόχων.
Αυτό σημαίνει ότι οι δήμοι θα χρειαστεί να εντάσσουν τα έργα τους σε ευρύτερες στρατηγικές της χώρας για την ανάπτυξη, την ψηφιακή μετάβαση, την κλιματική προσαρμογή και την κοινωνική συνοχή.
2. Μεγαλύτερος ανταγωνισμός για τους πόρους
Η ενοποίηση διαφορετικών ευρωπαϊκών ταμείων σε ένα συνολικό σχέδιο σημαίνει ότι οι διαθέσιμοι πόροι θα κατανέμονται πιο συγκεντρωμένα.
Οι δήμοι με ώριμες μελέτες, ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό και διοικητική επάρκεια αναμένεται να έχουν σημαντικό πλεονέκτημα.
3. Έμφαση σε μεγάλα αναπτυξιακά έργα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να χρηματοδοτεί επενδύσεις με υψηλή προστιθέμενη αξία και μετρήσιμο αναπτυξιακό αποτέλεσμα.
Έτσι αναμένεται να ενισχυθούν έργα που αφορούν:
- έξυπνες πόλεις,
- ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών υποδομών,
- ψηφιακές υπηρεσίες,
- κυκλική οικονομία,
- βιώσιμη κινητικότητα,
- ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση.
4. Περισσότερη λογοδοσία
Όπως συνέβη με το Ταμείο Ανάκαμψης, η εκταμίευση των πόρων αναμένεται να συνδέεται με την επίτευξη συγκεκριμένων οροσήμων και δεικτών.
Αυτό σημαίνει ότι οι δήμοι θα πρέπει να παρακολουθούν συστηματικά την πρόοδο των έργων και να αποδεικνύουν την αποτελεσματική αξιοποίηση των χρηματοδοτήσεων.
Υπάρχουν και κίνδυνοι
Εφόσον επικρατήσει η θέση των χωρών που ζητούν σημαντική περικοπή του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ενδέχεται να περιοριστούν και οι διαθέσιμοι πόροι για τις πολιτικές συνοχής, από τις οποίες χρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό έργα της ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Παράλληλα, η αυξημένη χρηματοδότηση για άμυνα, ανταγωνιστικότητα και ενεργειακή ασφάλεια δημιουργεί πιέσεις ώστε μέρος των πόρων να μετακινηθεί από τις παραδοσιακές πολιτικές συνοχής προς νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Το επόμενο διάστημα
Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να κορυφωθούν έως τη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου, ενώ στόχος της Ιρλανδικής Προεδρίας είναι να επιτευχθεί πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026.
Για τους ελληνικούς δήμους, το αποτέλεσμα αυτής της διαπραγμάτευσης δεν αποτελεί μια μακρινή ευρωπαϊκή υπόθεση. Θα καθορίσει το ύψος των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων για την επόμενη επταετία, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα σχεδιάζονται, θα εγκρίνονται και θα υλοποιούνται τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η έγκαιρη προετοιμασία, η ωρίμανση μελετών και η προσαρμογή στις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες αναμένεται να αποτελέσουν βασικές προϋποθέσεις για την αξιοποίηση των πόρων της νέας προγραμματικής περιόδου.
