Η εποχή του καλοκαιριού είναι η εποχή όπου οι ηλεκτρικές γεννήτριες δοκιμάζονται και αξιολογούνται σε μεγάλο βαθμό καθώς διακοπές ρεύματος, αντλιοστάσια, αντιμετώπιση πυρκαγιών και πλημμυρών αποτελούν ανάγκες και καταστάσεις που βάζουν σε δοκιμασία την εξιοίστία των ίδιων των Δήμων. Η pyxida-ota.gr το marketplace για την αγορά των δήμων πραγματοποίησε έρευνα μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης που διαθέτει για την αγορά των γεννητριών από τους Δήμους.
Η pyxida-ota.gr ανέλυσε 47 μοναδικές δημόσιες συμβάσεις προμήθειας ή μίσθωσης γεννητριών από Δήμους σε όλη την Ελλάδα, αντλημένες από το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), με στόχο να καταγράψει πώς συντάσσονται στην πράξη αυτές οι συμβάσεις, ποιες τεχνικές προδιαγραφές περιλαμβάνουν, τι τιμές πληρώνει ο κάθε Δήμος και ποια είναι τα πιο συνηθισμένα κενά. Το δείγμα καλύπτει την περίοδο 2023-2025 και εκτείνεται γεωγραφικά από τη Θάσο και τη Ροδόπη έως τα Χανιά και τη Λακωνία.
Τι αγοράζουν οι Δήμοι
Οι γεννήτριες που προμηθεύονται οι Δήμοι εξυπηρετούν τέσσερις βασικές ανάγκες: εφεδρική τροφοδοσία σε κρίσιμες υποδομές όπως γεωτρήσεις και αντλιοστάσια άρδευσης, αδιάλειπτη λειτουργία δημοτικών κτιρίων, υποστήριξη τεχνικών συνεργείων σε εξωτερικές εργασίες, και κάλυψη πολιτιστικών ή άλλων εκδηλώσεων. Το δείγμα περιλαμβάνει τόσο μόνιμες εγκαταστάσεις υψηλής ισχύος όσο και φορητές γεννήτριες, καθώς και συμβάσεις μίσθωσης.
Οι πιο συχνές κατηγορίες CPV που συνάντησε η pyxida-ota.gr είναι η 31120000-3 (Γεννήτριες), η 31121000-0 (Ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη) και η 31122000-7 (Γεννήτριες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας). Σε αρκετές περιπτώσεις η γεννήτρια δεν είναι το αποκλειστικό αντικείμενο της σύμβασης, αλλά ένα από πολλά είδη μέσα σε ευρύτερη προμήθεια εργαλείων ή ηλεκτρολογικού υλικού. ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα της pyxida-ota.gr είναι ότι δεν αρκείται και δεν ανιχνεύει μόνο τον τίλιο της σύμβασης αλλά ψάχνει μέσα σε 1.400.000 συμβάσεις για να βρει το συγκεκριμένο προϊόν που ψάχνουμε. Π.χ. σε αρκετές συμβάσεις πυροπροστασίας ανιχνεύτηκε προμήθεια γεννητριών μαζί με άλλα υλικά.
Τεχνικές προδιαγραφές: τι θα έπρεπε να περιλαμβάνει μια πλήρης σύμβαση
Από τη συγκριτική ανάλυση των συμβάσεων που είχαν τις πληρέστερες τεχνικές περιγραφές, προκύπτει ένα σαφές πρότυπο το οποίο θα έπρεπε να ακολουθεί κάθε τεχνική προδιαγραφή γεννήτριας.
Ισχύς (kVA ή kW). Πρέπει να ορίζεται με ακρίβεια, ανάλογα με τη χρήση. Στο δείγμα, οι γεννήτριες βαρέος τύπου για μόνιμη εγκατάσταση κυμαίνονται από 44 kVA έως 120 kVA, ενώ οι φορητές μονάδες κυμαίνονται από 1,8 kW έως 12 kVA. Για βαριές υποδομές (γεωτρήσεις, αντλιοστάσια) απαιτούνται τριφασικά συστήματα 75-120 kVA· για εργασίες πεδίου ή μικρές εκδηλώσεις αρκούν φορητές μονάδες 2,5-9 kW.
Τύπος καυσίμου και εκκίνησης. Οι μεγάλες μόνιμες γεννήτριες είναι σχεδόν αποκλειστικά πετρελαιοκίνητες (Diesel), ενώ οι φορητές είναι συνήθως βενζινοκίνητες, με κινητήρες της τάξης των 208cc ή 16HP. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να διευκρινίζεται το καύσιμο (καθώς το diesel είναι πιο φθηνό) και να ζητείται ρητά η ύπαρξη μίζας για εύκολη εκκίνηση.
Σύστημα AVR (Automatic Voltage Regulator). Ο αυτόματος σταθεροποιητής τάσης προστατεύει τον ευαίσθητο ηλεκτρονικό εξοπλισμό του Δήμου από υπερτάσεις και θα έπρεπε να είναι υποχρεωτικό στοιχείο κάθε προδιαγραφής — στο δείγμα μας εμφανίζεται μόνο σε οκτώ από τις 47 συμβάσεις.
Φάσεις λειτουργίας. Μονοφασικό ρεύμα (230V) για κοινές οικιακές/γραφειακές συσκευές, τριφασικό (400V) για βαριά μηχανήματα, αντλίες γεωτρήσεων και βιομηχανικές εφαρμογές. Η επιλογή πρέπει να προκύπτει ρητά από τη χρήση για την οποία προορίζεται η γεννήτρια.
Κατασκευή και θόρυβος. Για γεννήτριες που θα τοποθετηθούν κοντά σε κατοικημένες περιοχές ή θα χρησιμοποιηθούν σε εκδηλώσεις, απαιτείται «κλειστού τύπου» (εγκιβωτισμένη) κατασκευή με συγκεκριμένο ανώτατο όριο θορύβου σε decibel — στο δείγμα μας εμφανίζεται όριο 75dB για μονάδες 3kVA.
Χωρητικότητα δεξαμενής καυσίμου. Για τις μεγάλες μόνιμες γεννήτριες πρέπει να ορίζεται ελάχιστη χωρητικότητα ντεπόζιτου (στο πληρέστερο παράδειγμα του δείγματος, 350 λίτρα για μονάδα 120 kVA/96kW πραγματικής ισχύος), ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής αυτονομία λειτουργίας χωρίς συχνό ανεφοδιασμό. Εδώ στην μελέτη πρέπει να προβλέπονται ο χρόνος λειτουργίας και η κατανάλωση έτσι ώστε να είναι ευκρινής η αναλογία κόστους οφέλους και να επιδιώκεται το βέλτιστο.
Τρόπος λειτουργίας. Πρέπει να διευκρινίζεται αν απαιτείται αυτόματη ενεργοποίηση σε περίπτωση διακοπής ρεύματος (αυτόματος πίνακας μεταγωγής) ή αν αρκεί χειροκίνητη εκκίνηση — κρίσιμη διάκριση για κρίσιμες υποδομές όπου η διακοπή ρεύματος δεν μπορεί να περιμένει ανθρώπινη παρέμβαση.
Το πρότυπο ISO 8528 και η σήμανση CE: το μεγάλο κενό
Καμία από τις 47 συμβάσεις του δείγματος δεν αναφέρει ρητά διεθνές ή ευρωπαϊκό πρότυπο ποιότητας ή απόδοσης για τις γεννήτριες που προμηθεύονται. Το διεθνές πρότυπο αναφοράς για ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη με εμβολοφόρο κινητήρα εσωτερικής καύσης είναι το ISO 8528, το οποίο καθορίζει τις μεθόδους δοκιμής, τις κατηγορίες απόδοσης, την ονομαστική ισχύ υπό συγκεκριμένες συνθήκες περιβάλλοντος και την κατανάλωση καυσίμου. Καμία σύμβαση του δείγματος δεν παραπέμπει σε αυτό το πρότυπο, ούτε ζητά ρητά σήμανση CE (υποχρεωτική άλλωστε για κάθε μηχάνημα που διατίθεται στην ευρωπαϊκή αγορά) ή πιστοποιητικό συμμόρφωσης του κατασκευαστή. Τα «πιστοποιητικά» που εμφανίζονται στις συμβάσεις αφορούν αποκλειστικά διοικητικά στοιχεία του προμηθευτή (φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, πιστοποιητικό επιμελητηρίου) — όχι το ίδιο το προϊόν. Πρόκειται για ένα σαφές και συστηματικό κενό στις τεχνικές προδιαγραφές του δείγματος.
Όροι συμβάσεων και συμβατικές υποχρεώσεις
Οι περισσότερες συμβάσεις ακολουθούν κοινό πρότυπο άρθρωσης, πιθανότατα βασισμένο σε υπόδειγμα της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων. Τα άρθρα που επαναλαμβάνονται σχεδόν σε όλες τις συμβάσεις είναι:
- Αντικείμενο και τεχνικές προδιαγραφές — περιγραφή του είδους, της ποσότητας και της τιμής.
- Χρηματοδότηση — ο κωδικός αριθμός (Κ.Α.) του προϋπολογισμού που βαρύνεται και η σχετική Απόφαση Ανάληψης Υποχρέωσης.
- Διάρκεια σύμβασης και χρόνος παράδοσης — συνήθως 1-2 μήνες από την υπογραφή, σπανιότερα έως ένα έτος.
- Υποχρεώσεις αναδόχου — τήρηση περιβαλλοντικής, εργατικής και κοινωνικοασφαλιστικής νομοθεσίας (άρθρο 18 Ν.4412/2016), υποχρέωση μη αθέμιτης συμπεριφοράς.
- Αμοιβή και τρόπος πληρωμής — προσκόμιση φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας, κράτηση 0,1% υπέρ ΕΑΑΔΗΣΥ για συμβάσεις άνω των 1.000€.
- Κήρυξη εκπτώτου και κυρώσεις — πρόστιμο 5% επί της συμβατικής αξίας για εκπρόθεσμη παράδοση.
- Τροποποίηση σύμβασης — μόνο υπό τους όρους του άρθρου 132 Ν.4412/2016.
- Επίλυση διαφορών — ελληνικό δίκαιο, προσφυγή στο Δημοτικό Συμβούλιο εντός 30 ημερών.
Καμία σύμβαση του δείγματος δεν προβλέπει αναπροσαρμογή τιμών κατά τη διάρκειά της· οι τιμές παραμένουν ρητά «σταθερές και αμετάβλητες» μέχρι το τέλος της συμβατικής περιόδου.
Όροι δοκιμών και επιβεβαίωσης καλής λειτουργίας
Εδώ εντοπίζεται η μεγαλύτερη ανομοιογένεια του δείγματος. Στην πλειονότητα των συμβάσεων η παραλαβή περιορίζεται σε γενική αναφορά στο άρθρο 208 του Ν.4412/2016 (ποσοτικός και ποιοτικός έλεγχος από επιτροπή παραλαβής), χωρίς να εξειδικεύεται τι σημαίνει «ποιοτικός έλεγχος» για μια γεννήτρια — δηλαδή αν περιλαμβάνει δοκιμή υπό φορτίο, μέτρηση τάσης εξόδου ή έλεγχο του χρόνου αυτόματης εκκίνησης.
Μόνο σε δύο συμβάσεις του δείγματος αναφέρεται ρητά ότι η γεννήτρια θα παραδοθεί «εγκατεστημένη με δοκιμές λειτουργίας». Η πληρέστερη σύμβαση ως προς την παραλαβή είναι αυτή ενός μόνο δήμου, η οποία προβλέπει ότι το μηχάνημα και ο συνοδευτικός εξοπλισμός πρέπει να είναι καινούργια και αχρησιμοποίητα, ότι ο ανάδοχος υποχρεούται να ενημερώνει τον Δήμο για την πορεία εγκατάστασης, ότι σε περίπτωση απόκλισης από τις συμβατικές προδιαγραφές η επιτροπή μπορεί να απορρίψει και να ζητήσει αντικατάσταση, και ότι ο ανάδοχος βαρύνεται με το σύνολο του κόστους σύνδεσης, δοκιμών και επαναφοράς τυχόν φθορών από την εγκατάσταση — δηλαδή ευθύνη «με το κλειδί στο χέρι». Η ίδια σύμβαση προβλέπει ρητή εγγύηση καλής λειτουργίας δύο ετών, ασυνήθιστα μεγάλη για τα δεδομένα του δείγματος, όπου οι περισσότερες συμβάσεις δεν αναφέρουν καθόλου διάρκεια εγγύησης.
Μια πλήρης σύμβαση θα έπρεπε να προβλέπει: δοκιμή υπό πραγματικό ή προσομοιωμένο φορτίο πριν την οριστική παραλαβή, έλεγχο του χρόνου αυτόματης εκκίνησης όπου απαιτείται αυτόματος πίνακας μεταγωγής, ρητή εγγύηση καλής λειτουργίας τουλάχιστον ενός έτους, δέσμευση διαθεσιμότητας ανταλλακτικών, και πρωτόκολλο παραλαβής που να τεκμηριώνει συγκεκριμένα τεχνικά μεγέθη (τάση εξόδου, συχνότητα, στάθμη θορύβου) και όχι απλώς γενική «καλή λειτουργία».
Τιμές: μεγάλο εύρος, ασυνεπής σχέση με την ισχύ
Οι συνολικές αξίες των συμβάσεων κυμαίνονται από 564,52€ (ενοικίαση γεννήτριας φωτισμού για εκδήλωση) έως 35.786,40€ (προμήθεια Η/Ζ 110kVA). Οι καθαρές συμβάσεις προμήθειας/εγκατάστασης γεννήτριας κυμαίνονται κυρίως μεταξύ 5.580€ και 35.786€, με τυπική τιμή γύρω στις 13.000-25.000€ για μεσαίου μεγέθους πετρελαιοκίνητο Η/Ζ.
Η τιμή ανά μονάδα ισχύος (€/kVA ή €/kW) είναι ο πιο αξιόπιστος δείκτης σύγκρισης, γιατί εξουδετερώνει τις διαφορές μεγέθους. Στο δείγμα μας κυμαίνεται κυρίως μεταξύ 110€/kVA και 200€/kVA, με χαρακτηριστικές τιμές: 112€/kVA για μικρή φορητή μονάδα 3kVA, 124€/kVA για μονάδα 8,1kVA, 153-196€/kVA για μεγάλες μόνιμες εγκαταστάσεις 75-110kVA και 167€/kVA για μονάδα 120kVA.
Εντοπίσαμε δύο αποκλίσεις που ξεχωρίζουν. Η γεννήτρια 44kVA ενός Δήμου κοστολογήθηκε στα περίπου 421€/kVA — υπερδιπλάσια από τον μέσο όρο — αλλά η απόκλιση δικαιολογείται εν μέρει από το εύρος της σύμβασης, η οποία περιλαμβάνει μεταφορά, πλήρη εγκατάσταση, περιφερειακό εξοπλισμό και διετή εγγύηση, δηλαδή είναι ουσιαστικά διαφορετικό, πληρέστερο προϊόν από μια απλή προμήθεια εξοπλισμού. αν και κάποιο άλλοι δήμοι προβλέπουν εκγατάσταση γενικώς σε πολύ μικρότερες τιμές.
Η δεύτερη απόκλιση δεν έχει αντίστοιχη δικαιολόγηση: μια γεννήτρια 1,8kW τιμολογήθηκε στα 1.008,06€, δηλαδή περίπου 560€/kW — έως και πενταπλάσια της τιμής αντίστοιχων μικρών μονάδων αλλού στο δείγμα. Η ίδια σύμβαση περιλαμβάνει και μια δεύτερη γεννήτρια 2,5kW στα 725,81€ (290€/kW) — δηλαδή η μικρότερη μονάδα κοστολογήθηκε ακριβότερα από τη μεγαλύτερη, μια εσωτερική ασυνέπεια που θα έπρεπε να είχε εντοπιστεί πριν την υπογραφή. Η σύμβαση δεν περιλαμβάνει κανέναν όρο εγκατάστασης, εγγύησης ή πρόσθετης υπηρεσίας που να δικαιολογεί το επιπλέον κόστος. Είναι σαφές ότι αν ο δήμος αυτός χρησιμοποιούσε την πλατφόρμα pyxida-ota.gr θα είχε προστατευθεί.
Προβλήματα που εντοπίστηκαν
Ελλιπείς ή ανύπαρκτες τεχνικές προδιαγραφές. Σε τουλάχιστον 12 συμβάσεις του δείγματος το κείμενο της σύμβασης περιορίζεται σε τίτλο, ανάδοχο και συνολικό ποσό, χωρίς καμία αναφορά σε ισχύ, καύσιμο ή λοιπά τεχνικά χαρακτηριστικά. Σε 5 περιπτώσεις η σύμβαση παραπέμπει ρητά σε εξωτερική μελέτη ή τεχνική προσφορά αντί να παραθέτει η ίδια τις προδιαγραφές — πρακτική που δυσχεραίνει τον έλεγχο και τη διαφάνεια.
Απουσία προτύπων ποιότητας. Όπως αναφέρθηκε, καμία σύμβαση δεν παραπέμπει σε ISO 8528, σήμανση CE ή άλλο πρότυπο απόδοσης/ασφάλειας του ίδιου του προϊόντος.
Ασαφείς ή ανύπαρκτοι όροι δοκιμών και εγγύησης. Μόνο 3 στις 47 συμβάσεις αναφέρουν ρητά δοκιμές λειτουργίας κατά την παραλαβή, και μόνο μία προβλέπει συγκεκριμένη διάρκεια εγγύησης.
Τιμολογιακή ασυνέπεια χωρίς εμφανή αιτιολόγηση. Η περίπτωση ενός δήμου δείχνει ότι η απουσία τεχνικής προδιαγραφής επιτρέπει τιμολογήσεις που δεν αντέχουν σε σύγκριση με αντίστοιχες αγορές, χωρίς κανέναν μηχανισμό εντός της ίδιας διαδικασίας που να το επισημαίνει πριν την υπογραφή. Σημαντικό είναι ότι και άλλοι δήμοι ξεφεύγουν έως 150 με 200%.
Ζητήματα ποιότητας τεκμηρίωσης. Στο ίδιο το υλικό της έρευνας, τρία PDF ήταν απλές σαρώσεις χωρίς αναγνώσιμο κείμενο, δύο συμβάσεις είχαν προβληματική κωδικοποίηση γραμματοσειράς (εμφανίζονταν σύμβολα αντί ελληνικών χαρακτήρων), και περίπου το ένα τρίτο των αρχείων ήταν διπλότυπα — ενδείξεις ότι ακόμη και η δημόσια διαθεσιμότητα και αναγνωσιμότητα αυτών των συμβάσεων στο ΚΗΜΔΗΣ χρειάζεται βελτίωση. Ν. 4727/2020 (Κώδικας Ψηφιακής Διακυβέρνησης) Στο άρθρο 63 προβλέπεται ότι τα έγγραφα του Δημοσίου πρέπει να διατίθενται, όπου είναι δυνατόν, σε ανοικτούς, μηχαναγνώσιμους και επαναχρησιμοποιήσιμους μορφότυπους, μαζί με τα μεταδεδομένα τους. Συγκεκριμένα, ο νόμος ορίζει ότι οι φορείς του δημόσιου τομέα οφείλουν να διαθέτουν τα έγγραφά τους για περαιτέρω χρήση σε ανοικτούς, μηχαναγνώσιμους μορφότυπους (π.χ. μορφές αρχείων όπως CSV, XML, JSON αντί για απλά “κλειδωμένα” σκαναρισμένα PDF), μαζί με τα μεταδεδομένα τους, ώστε να είναι εύκολη η επεξεργασία τους από υπολογιστικά συστήματα. Αλλά τουλάχιστον ένα word ή ένα ανοιχτό pdf θα ήταν θεμιτό
Απουσία ανταγωνιστικής διαδικασίας. Η συντριπτική πλειοψηφία των συμβάσεων του δείγματος έγινε με απευθείας ανάθεση σε συγκεκριμένο, τοπικό προμηθευτή, χωρίς ορατά στοιχεία σύγκρισης προσφορών — αναμενόμενο για μικρές αξίες κάτω των ορίων του Ν.4412/2016, αλλά ενισχύει την ανάγκη για ισχυρές τεχνικές προδιαγραφές ως μηχανισμό ελέγχου της τιμής, αφού ο ανταγωνισμός της αγοράς απουσιάζει. Έχουμε σημειώσει και στις υπόλοιπες έρευνες ότι οι απευθείας αναθέσεις στοιχίζουν πολύ ακριβά στους δήμους.
Οδηγίες: τι θα έπρεπε να περιλαμβάνει κάθε σύμβαση προμήθειας γεννήτριας
Συνοψίζοντας τα ευρήματα σε μια πρακτική λίστα ελέγχου για τις τεχνικές υπηρεσίες Δήμων:
- Σαφής προσδιορισμός ισχύος σε kVA ή kW, προσαρμοσμένος στη χρήση (τριφασικό υψηλής ισχύος για κρίσιμες υποδομές, φορητό χαμηλής ισχύος για εργασίες πεδίου/εκδηλώσεις).
- Ρητή αναφορά τύπου καυσίμου (πετρέλαιο/βενζίνη) και ύπαρξης μίζας.
- Υποχρεωτική απαίτηση συστήματος AVR.
- Προδιαγραφή κατασκευής (κλειστού τύπου/εγκιβωτισμένη) και ανώτατου ορίου θορύβου σε decibel όπου η γεννήτρια θα λειτουργεί κοντά σε κατοικημένες περιοχές.
- Ελάχιστη χωρητικότητα δεξαμενής καυσίμου για μόνιμες εγκαταστάσεις.
- Σαφής καθορισμός τρόπου λειτουργίας — αυτόματη εκκίνηση με πίνακα μεταγωγής ή χειροκίνητη.
- Ρητή παραπομπή σε πρότυπο ISO 8528 και απαίτηση σήμανσης CE/πιστοποιητικού συμμόρφωσης του κατασκευαστή.
- Όρος δοκιμής υπό φορτίο πριν την οριστική παραλαβή, με πρωτόκολλο που καταγράφει συγκεκριμένα τεχνικά μεγέθη.
- Ρητή εγγύηση καλής λειτουργίας τουλάχιστον ενός έτους και δέσμευση διαθεσιμότητας ανταλλακτικών.
- Σαφής διάκριση αν η τιμή περιλαμβάνει μεταφορά, εγκατάσταση και σύνδεση ή αφορά μόνο προμήθεια εξοπλισμού — ώστε οι συγκρίσεις τιμών μεταξύ συμβάσεων να είναι δίκαιες.
- Πίνακας ενδεικτικών τιμών αναφοράς ανά κλίμακα ισχύος, ώστε να είναι εύκολα ανιχνεύσιμη κάθε ασυνήθιστη απόκλιση πριν την έγκριση της δαπάνης.
Η εφαρμογή αυτής της λίστας δεν απαιτεί αλλαγή νομοθεσίας — απαιτεί απλώς πιο συστηματική τεχνική τεκμηρίωση πριν από κάθε υπογραφή, κάτι που θα μπορούσε να αποτρέψει τόσο τα κενά ποιότητας όσο και τις τιμολογιακές αποκλίσεις που εντοπίστηκαν στο δείγμα.
Η ανάλυση βασίστηκε σε 47 μοναδικά έγγραφα δημόσιων συμβάσεων προμήθειας/μίσθωσης γεννητριών Δήμων, αναρτημένα στο ΚΗΜΔΗΣ κατά την περίοδο 2023-2025.
Δείτε εδώ και τις άλλες έρευνες που πραγματοποίησε η pyxida-ota.gr
Σας θυμίζουμε επίσης ότι με την ανίχνευση οπουδήποτε προϊόντος πατώντας το κουμπί “Δείτε τον Οδηγό Σύμβασης” μπορείτε να πραγματοποιήσετε την δικά σας έρευνα για να συντάξετε την σύμβαση που θέλετε ή για να συγκρίνετε μια σύμβαση που φτιάξατε με την αγορά.
