Ένα νέο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής, με άμεσες επιπτώσεις και για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, θεσπίζει ο Νόμος 5322/2026 με τίτλο «Προσωπικός Βοηθός, Πρώιμη Παρέμβαση και λοιπές ενεργητικές πολιτικές για άτομα με αναπηρία, ρυθμίσεις στεγαστικής πολιτικής, ρύθμιση για τις συντάξεις χηρείας και άλλες διατάξεις». Ο νόμος εισάγει ένα ολοκληρωμένο σύστημα υπηρεσιών για τα άτομα με αναπηρία, ενισχύει την πρώιμη παρέμβαση, επεκτείνει τις ψηφιακές υπηρεσίες και περιλαμβάνει σημαντικές παρεμβάσεις στη στεγαστική πολιτική.
Παρότι οι βασικοί φορείς υλοποίησης είναι το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και ο ΟΠΕΚΑ, αρκετές από τις νέες διατάξεις επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία των Δήμων, οι οποίοι καλούνται να διαδραματίσουν ουσιαστικότερο ρόλο στην κοινωνική ένταξη, την προσβασιμότητα και τη στήριξη των ευάλωτων πολιτών.
Ο Προσωπικός Βοηθός γίνεται μόνιμος θεσμός
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη θεσμοθέτηση του προγράμματος «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία», το οποίο παύει να λειτουργεί πιλοτικά και αποκτά μόνιμο χαρακτήρα. Ο νόμος καθορίζει το πλαίσιο υλοποίησης, τους ωφελούμενους, τα προσόντα των προσωπικών βοηθών, το πληροφοριακό σύστημα διαχείρισης και τη χρηματοδότηση του προγράμματος.
Για τους Δήμους, η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι οι κοινωνικές υπηρεσίες θα χρειαστεί να λειτουργούν συμπληρωματικά με το νέο θεσμό, παρέχοντας ενημέρωση στους πολίτες, διασυνδέοντας τους ενδιαφερόμενους με τις αρμόδιες υπηρεσίες και προσαρμόζοντας τις δημοτικές δομές ώστε να αξιοποιούν τις δυνατότητες που δημιουργεί ο Προσωπικός Βοηθός.
Καθολική εφαρμογή της Πρώιμης Παρέμβασης
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η καθολική εφαρμογή του Προγράμματος Πρώιμης Παρέμβασης για παιδιά με αναπτυξιακές δυσκολίες ή αναπηρία. Παράλληλα δημιουργούνται:
- Ηλεκτρονικό Μητρώο Επαγγελματιών Πρώιμης Παρέμβασης.
- Ηλεκτρονικό Μητρώο Παρόχων.
- Ψηφιακό πληροφοριακό σύστημα για τη διαχείριση των αιτήσεων και των υπηρεσιών.
Οι Δήμοι, μέσω των Κέντρων Κοινότητας, των κοινωνικών υπηρεσιών, των δημοτικών βρεφονηπιακών σταθμών και των δομών υποστήριξης οικογενειών, αναμένεται να αποτελέσουν βασικό σημείο ενημέρωσης και καθοδήγησης των γονέων προς το νέο σύστημα.
Ψηφιακή αναβάθμιση των υπηρεσιών αναπηρίας
Ο νόμος εκσυγχρονίζει την Εθνική Πύλη Αναπηρίας, προβλέποντας:
- αναβάθμιση του Ψηφιακού Μητρώου Ατόμων με Αναπηρία,
- νέα Κάρτα Αναπηρίας,
- Μητρώο Παροχών Αναπηρίας,
- δημιουργία Μητρώου Δομών Αναπηρίας.
Η ψηφιοποίηση αυτή αναμένεται να μειώσει σημαντικά τη γραφειοκρατία, καθώς οι δημοτικές υπηρεσίες θα μπορούν ευκολότερα να διασταυρώνουν στοιχεία και να εξυπηρετούν πολίτες χωρίς την επανυποβολή των ίδιων δικαιολογητικών.
Στεγαστική πολιτική με συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Τοπική Αυτοδιοίκηση παρουσιάζουν οι διατάξεις για τη στεγαστική πολιτική.
Μεταξύ άλλων:
- επεκτείνεται το πρόγραμμα «Στέγαση και Εργασία για τους αστέγους»,
- δίνονται φορολογικά κίνητρα για ακίνητα που εντάσσονται σε προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης,
- ολοκληρώνεται το πρόγραμμα «Κάλυψη» με νέες ρυθμίσεις στεγαστικής συνδρομής,
- διευκολύνεται η αλλαγή χρήσης υφιστάμενων κτιρίων για δημιουργία κατοικιών.
Οι ρυθμίσεις αυτές δημιουργούν νέες δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ Υπουργείων και Δήμων, ιδιαίτερα για την αξιοποίηση ανενεργών δημοτικών κτιρίων και την ανάπτυξη τοπικών προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας.
Προσβασιμότητα σε δημόσιους χώρους
Σημαντικές είναι και οι διατάξεις που παρατείνουν και ενισχύουν το πρόγραμμα επιχορήγησης παρεμβάσεων προσβασιμότητας.
Για τους Δήμους αυτό σημαίνει ότι συνεχίζονται οι δυνατότητες χρηματοδότησης έργων όπως:
- κατασκευή και αναβάθμιση ραμπών,
- προσβάσιμα πεζοδρόμια,
- παρεμβάσεις σε δημοτικά κτίρια,
- υποδομές εξυπηρέτησης ατόμων με αναπηρία,
- βελτίωση της καθολικής προσβασιμότητας στους δημόσιους χώρους.
Ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών των Δήμων
Παρότι ο νόμος δεν μεταφέρει νέες αρμοδιότητες στην Αυτοδιοίκηση, στην πράξη αυξάνει σημαντικά τις απαιτήσεις από τις δημοτικές κοινωνικές υπηρεσίες.
Οι Δήμοι καλούνται να:
- ενημερώνουν τους πολίτες για τα νέα προγράμματα,
- συνεργάζονται με τον ΟΠΕΚΑ και τις κρατικές υπηρεσίες,
- αξιοποιούν τα νέα ψηφιακά εργαλεία,
- ενισχύσουν τα Κέντρα Κοινότητας ως σημεία πρώτης υποδοχής,
- προωθήσουν πολιτικές κοινωνικής ένταξης και ανεξάρτητης διαβίωσης.
Ένας νόμος που αλλάζει την καθημερινότητα
Ο Ν. 5322/2026 δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη κοινωνική μεταρρύθμιση. Διαμορφώνει ένα νέο μοντέλο υποστήριξης των ατόμων με αναπηρία, μετατοπίζοντας το βάρος από την παθητική επιδοματική πολιτική στην ενεργητική κοινωνική ένταξη, την αυτονομία και την ανεξάρτητη διαβίωση.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, η επιτυχία του νέου πλαισίου θα εξαρτηθεί από την αποτελεσματική συνεργασία των κοινωνικών υπηρεσιών με το κεντρικό κράτος, την αξιοποίηση των νέων ψηφιακών υποδομών και τη δημιουργία ενός περισσότερο προσβάσιμου και συμπεριληπτικού τοπικού περιβάλλοντος για όλους τους πολίτες.
