Μια ριζική αναδιάρθρωση του τρόπου οργάνωσης του ελληνικού κράτους και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας, θέτοντας στο επίκεντρο την αποκέντρωση, τη μεταφορά αρμοδιοτήτων και πόρων στις Περιφέρειες και τους Δήμους και τη δημιουργία ενός νέου μοντέλου διοίκησης, το οποίο ονόμασε «Σχέδιο Αριστοτέλης».
Στην πρώτη παρουσίαση των θέσεών του, ο πρώην πρωθυπουργός δεν περιορίστηκε σε προτάσεις για αλλαγές στην Αυτοδιοίκηση, αλλά συνέδεσε το σχέδιο με την ανάγκη μιας «Νέας Μεταπολίτευσης», υποστηρίζοντας ότι η χώρα χρειάζεται μια συνολική αλλαγή της αρχιτεκτονικής του κράτους.
Η Ελλάδα των δύο ταχυτήτων
Ο Αλέξης Τσίπρας ξεκίνησε την τοποθέτησή του περιγράφοντας την εικόνα της ερήμωσης της ελληνικής περιφέρειας. Αναφέρθηκε στα ορεινά χωριά και τα μικρά νησιά όπου τα σχολεία κλείνουν επειδή δεν υπάρχουν πλέον παιδιά, καθώς οι νέες οικογένειες εγκαταλείπουν τις περιοχές αυτές λόγω της έλλειψης εργασίας, υπηρεσιών υγείας και κοινωνικών δομών.
Την ίδια στιγμή, όπως υποστήριξε, τα μεγάλα αστικά κέντρα αντιμετωπίζουν το αντίθετο πρόβλημα. Η στεγαστική κρίση αναγκάζει νέα ζευγάρια να διαθέτουν σχεδόν ολόκληρο τον μισθό τους για ένα μικρό διαμέρισμα ή να παραμένουν στο πατρικό τους ακόμη και μετά τα 30 τους χρόνια.
Κατά την άποψή του, αυτή η αντίφαση αποτελεί το μεγαλύτερο αναπτυξιακό πρόβλημα της χώρας: η περιφέρεια αδειάζει, ενώ οι μεγάλες πόλεις ασφυκτιούν.
«Η Ελλάδα είναι από τα πιο συγκεντρωτικά κράτη της Ευρώπης»
Κεντρικός άξονας της ομιλίας ήταν η έντονη κριτική στον συγκεντρωτικό χαρακτήρα της δημόσιας διοίκησης.
Ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι σήμερα οι Δήμοι και οι Περιφέρειες διαχειρίζονται μόλις το 6,5% των δημόσιων δαπανών, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος προσεγγίζει το 34%.
Κατά τον ίδιο, όσο οι πόροι και οι αποφάσεις παραμένουν συγκεντρωμένοι στο κεντρικό κράτος, η Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά.
Χαρακτηριστική ήταν η αναφορά του στα λόγια του αείμνηστου Μανώλη Γλέζου, ο οποίος είχε δηλώσει ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει πραγματική αυτοδιοίκηση αλλά «ετεροδιοίκηση», καθώς οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τις τοπικές κοινωνίες.
Μια «Νέα Μεταπολίτευση»
Ο πρώην πρωθυπουργός συνέδεσε τη μεταρρύθμιση της Αυτοδιοίκησης με μια ευρύτερη πολιτική αλλαγή.
Υποστήριξε ότι, πενήντα και πλέον χρόνια μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, έχει ολοκληρωθεί ένας ιστορικός κύκλος και ότι η κοινωνία δεν ζητά απλώς μια διαφορετική κυβέρνηση αλλά ένα διαφορετικό κράτος.
Όπως ανέφερε, η πολιτική φθορά, η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και οι δυσλειτουργίες της δημόσιας διοίκησης καθιστούν αναγκαία μια νέα θεσμική αρχιτεκτονική, στην οποία η Αυτοδιοίκηση θα διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο.
Το «Σχέδιο Αριστοτέλης»
Το νέο μοντέλο αποκέντρωσης ονομάστηκε συμβολικά «Αριστοτέλης», με αναφορά στον φιλόσοφο που συνέδεσε την πολιτική οργάνωση με το μέτρο, την αρετή και την ευδαιμονία.
Σύμφωνα με τον Αλέξη Τσίπρα, η επιλογή της ονομασίας συμβολίζει τη σύνδεση της ελληνικής πολιτικής σκέψης με τις σύγχρονες ευρωπαϊκές αρχές της δημοκρατίας και της επικουρικότητας.
Βασική φιλοσοφία του σχεδίου είναι ότι κάθε δημόσια απόφαση πρέπει να λαμβάνεται όσο το δυνατόν πιο κοντά στον πολίτη.
Οι τέσσερις αρχές του νέου μοντέλου
Η πρόταση στηρίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρχές:
* Εγγύτητα, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται από το επίπεδο διοίκησης που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη.
* Επικουρικότητα, με κάθε αρμοδιότητα να ασκείται από το χαμηλότερο δυνατό επίπεδο διοίκησης, εκτός εάν αποδεδειγμένα εξυπηρετείται καλύτερα αλλού.
* Αποτελεσματικότητα, με στόχο υπηρεσίες που λειτουργούν και όχι γραφειοκρατικές διαδικασίες.
* Δημοκρατική λογοδοσία, ώστε όποιος αποφασίζει να λογοδοτεί απευθείας στους πολίτες που τον εξέλεξαν.
Παράλληλα, τέθηκε ως αδιαπραγμάτευτη αρχή ότι κάθε πολίτης, ανεξάρτητα από το αν κατοικεί σε αστικό κέντρο, σε ορεινή περιοχή ή σε νησί, πρέπει να απολαμβάνει το ίδιο επίπεδο δημόσιων υπηρεσιών.
Οι τρεις πυλώνες της μεταρρύθμισης
Το σχέδιο οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς πυλώνες:
* ισχυρές Περιφέρειες,
* ισχυρούς Δήμους με διευρυμένες μητροπολιτικές αρμοδιότητες,
* αναγέννηση των τοπικών κοινοτήτων ως βασικών κυττάρων της Αυτοδιοίκησης.
Ισχυρότερες Περιφέρειες με περισσότερες αρμοδιότητες
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο των Περιφερειών ως βασικών μοχλών ανάπτυξης.
Η πρόταση προβλέπει ότι κάθε Περιφέρεια θα αποκτήσει το δικό της αναπτυξιακό συμβόλαιο με το κεντρικό κράτος, στο οποίο θα καθορίζονται συγκεκριμένοι στόχοι, έργα, χρονοδιαγράμματα και δείκτες αποτελεσματικότητας.
Στόχος είναι η αναπτυξιακή πολιτική να σχεδιάζεται τοπικά, αξιοποιώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής.
Κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων
Μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις αφορά την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων.
Σύμφωνα με την πρόταση, οι αρμοδιότητές τους θα μεταφερθούν στις αιρετές Περιφέρειες, μαζί με το προσωπικό και τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους.
Η επιχειρηματολογία βασίζεται στην άποψη ότι το σημερινό ενδιάμεσο επίπεδο διοίκησης δημιουργεί καθυστερήσεις, αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων και γραφειοκρατικά εμπόδια σε ζητήματα όπως οι εγκρίσεις έργων, οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και οι οριοθετήσεις ρεμάτων.
Το κεντρικό κράτος, σύμφωνα με την πρόταση, θα περιοριστεί στον στρατηγικό σχεδιασμό και στον έλεγχο της επίτευξης στόχων, αφήνοντας την εφαρμογή των πολιτικών στις αιρετές αρχές.
Ενεργειακές κοινότητες σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόταση για τη δημιουργία ενεργειακής κοινότητας σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα.
Στόχος είναι η μείωση του ενεργειακού κόστους των Δήμων μέσω:
* προτεραιότητας πρόσβασης των ενεργειακών κοινοτήτων της Αυτοδιοίκησης στο ηλεκτρικό δίκτυο,
* επαναφοράς του ενεργειακού συμψηφισμού (net metering) για Δήμους και ΔΕΥΑ,
* ειδικής χρηματοδότησης για έργα ενέργειας και υδάτων, με έμφαση στους μικρούς, ορεινούς, νησιωτικούς και ακριτικούς Δήμους.
Η αποκέντρωση ως αναπτυξιακή στρατηγική
Η κεντρική πολιτική θέση που αναδείχθηκε στην παρουσίαση είναι ότι η αποκέντρωση δεν αντιμετωπίζεται ως μια απλή διοικητική μεταρρύθμιση, αλλά ως η βασική αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας.
Σύμφωνα με την πρόταση, η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει το μοντέλο όπου ο αναπτυξιακός σχεδιασμός πραγματοποιείται αποκλειστικά από τα υπουργεία της Αθήνας και να περάσει σε ένα σύστημα όπου κάθε Περιφέρεια και κάθε Δήμος σχεδιάζει το μέλλον του, με ουσιαστικές αρμοδιότητες, πόρους και λογοδοσία.
Μετά την παρουσίαση της νέας αρχιτεκτονικής για τις Περιφέρειες, ο Αλέξης Τσίπρας ανέπτυξε το δεύτερο σκέλος του «Σχεδίου Αριστοτέλης», το οποίο αφορά τη λειτουργία των Δήμων, τη χρηματοδότησή τους και τις θεσμικές αλλαγές που –όπως υποστήριξε– μπορούν να μετατρέψουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε πραγματικό πυλώνα ανάπτυξης και δημοκρατίας.
Κεντρικό μήνυμα της παρουσίασης ήταν ότι η διοικητική οργάνωση της χώρας δεν μπορεί να αγνοεί την ιστορία, τη γεωγραφία και την κοινωνική ταυτότητα κάθε περιοχής.
Επανεξέταση του «Καλλικράτη» μετά από 15 χρόνια
Ο πρώην πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι η μεταρρύθμιση του «Καλλικράτη» το 2010 αποτέλεσε μια σημαντική τομή για την Αυτοδιοίκηση, ωστόσο υποστήριξε ότι η εμπειρία δεκαπέντε ετών ανέδειξε και τα όριά της.
Όπως ανέφερε, η συγχώνευση εκατοντάδων Δήμων δημιούργησε μεγάλες διοικητικές ενότητες, στις οποίες συνυπάρχουν περιοχές με διαφορετική ιστορική διαδρομή, διαφορετικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και διαφορετικές αναπτυξιακές ανάγκες.
Ως παραδείγματα ανέφερε:
* τον Δήμο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, όπου περιοχές με εντελώς διαφορετική φυσιογνωμία διοικούνται ενιαία,
* τον Δήμο Κύμης – Αλιβερίου,
* τον Δήμο Μετεώρων, όπου υπάρχουν οικισμοί σε απόσταση έως και 80 χιλιομέτρων από την έδρα,
* τον Δήμο Ωρωπού,
* τους Δήμους Διονύσου και Μάνδρας – Ειδυλλίας.
Κατά την εκτίμησή του, σε πολλές περιπτώσεις η διοίκηση απομακρύνθηκε από τον πολίτη αντί να έρθει πιο κοντά του, υποβαθμίζοντας τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Περισσότεροι Δήμοι, πιο κοντά στους πολίτες
Ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους μικρότερους αριθμούς Δήμων στην Ευρώπη σε σχέση με τον πληθυσμό της.
Σύμφωνα με την πρόταση, περισσότεροι από 100 νέοι Δήμοι θα μπορούσαν σταδιακά να αποκτήσουν ξανά διοικητική αυτονομία, όχι ως επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ως προσαρμογή στα πραγματικά γεωγραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Η επαναχάραξη των διοικητικών ορίων, όπως διευκρίνισε, θα γίνει σταδιακά και με διαφορετικά κριτήρια ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
Μητροπολιτική διοίκηση για Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Για τα δύο μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα προτείνεται διαφορετικό μοντέλο διοίκησης.
Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός ευέλικτου Μητροπολιτικού Συνδέσμου στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος θα λειτουργεί ως ενισχυμένος μηχανισμός διαδημοτικής συνεργασίας.
Οι αρμοδιότητές του θα αφορούν:
* τον χωροταξικό σχεδιασμό,
* τις μεταφορές και τη βιώσιμη κινητικότητα,
* τις μεγάλες υποδομές,
* την αντιπλημμυρική προστασία,
* την πολιτική προστασία,
* την περιβαλλοντική διαχείριση,
* τη διαχείριση των παράκτιων και κοινόχρηστων χώρων.
Παράλληλα, οι επιμέρους Δήμοι θα διατηρούν όλες τις τοπικές τους αρμοδιότητες.
Οι τέσσερις θεσμικές εγγυήσεις
Για να διασφαλιστεί ότι η αποκέντρωση δεν θα εξαρτάται από τις επιλογές κάθε κυβέρνησης, το σχέδιο συνοδεύεται από τέσσερις θεσμικές εγγυήσεις.
1. Εθνική πολιτική γεωγραφικής ισότητας
Προτείνεται η καθιέρωση της αρχής της γεωγραφικής ισότητας, ώστε καμία δημόσια πολιτική να μην εφαρμόζεται χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση των επιπτώσεών της στις διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Στόχος είναι οι πολίτες να έχουν ίσες ευκαιρίες και πρόσβαση στις ίδιες υπηρεσίες ανεξάρτητα από το αν κατοικούν σε νησιωτικές, ορεινές ή αστικές περιοχές.
2. Οικονομικά αυτόνομη Αυτοδιοίκηση
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη χρηματοδότηση των ΟΤΑ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε ο Αλέξης Τσίπρας:
* οι Δήμοι καλύπτουν μόλις το 25% των λειτουργικών τους δαπανών από ίδια έσοδα,
* περίπου 165 Δήμοι καλύπτουν λιγότερο από το 20% των αναγκών τους,
* η ΚΕΔΕ εκτιμά ότι η ετήσια χρηματοδοτική απόκλιση ξεπερνά το 1,3 δισ. ευρώ για λειτουργικές δαπάνες και το 1,2 δισ. ευρώ για επενδυτικές ανάγκες.
Για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης προτείνεται:
* κατοχύρωση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) ως ποσοστού του ΑΕΠ,
* αύξηση της χρηματοδότησης ώστε να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες,
* θεσμοθέτηση δεύτερου, αποκλειστικά επενδυτικού χρηματοδοτικού πυλώνα.
Τέσσερα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία
Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία τεσσάρων βασικών χρηματοδοτικών εργαλείων για την Αυτοδιοίκηση:
• Απόδοση του συνόλου του Τέλους Ανθεκτικότητας στους Δήμους, ποσό που εκτιμάται σε περίπου 582 εκατ. ευρώ ετησίως, αποκλειστικά για πράσινες επενδύσεις.
• Διάθεση του 6% των αποθεματικών του Πράσινου Ταμείου στην Αυτοδιοίκηση για περιβαλλοντικά έργα.
• Απόδοση του 40% των πόρων του νέου ΕΣΠΑ 2028–2034 στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, εκ των οποίων τουλάχιστον 6 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν σε έργα Δήμων.
• Δημιουργία νέου προγράμματος «Φιλόδημος», με ετήσια δέσμευση 250 εκατ. ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, τα οποία μέσω μόχλευσης με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα διαμορφώσουν πρόγραμμα ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ ανά πενταετία.
Παράλληλα, προβλέπεται μόνιμος μηχανισμός τεχνικής υποστήριξης και ωρίμανσης μελετών, ιδιαίτερα για μικρούς και ορεινούς Δήμους που δεν διαθέτουν τεχνικές υπηρεσίες.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, το συνολικό πακέτο χρηματοδότησης προς την Αυτοδιοίκηση θα προσεγγίζει τα 13 έως 15 δισ. ευρώ σε μία δημοτική θητεία.
Καμία αρμοδιότητα χωρίς προσωπικό και πόρους
Βασική αρχή του σχεδίου αποτελεί ότι καμία νέα αρμοδιότητα δεν θα μεταφέρεται στους Δήμους ή στις Περιφέρειες χωρίς να συνοδεύεται από το αναγκαίο προσωπικό και τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους.
Όπως τονίστηκε, η μεταφορά ευθυνών χωρίς χρηματοδότηση αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες δυσλειτουργίας της σημερινής Αυτοδιοίκησης.
Επιστροφή στον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών
Ο Αλέξης Τσίπρας άσκησε επίσης κριτική στην κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Η πρόταση προβλέπει την επαναφορά του συστήματος εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών με 50% συν μία ψήφο, ώστε, εφόσον κανένας υποψήφιος δεν συγκεντρώνει την απαιτούμενη πλειοψηφία στον πρώτο γύρο, να διεξάγεται δεύτερος γύρος μεταξύ των δύο πρώτων.
Κατά την άποψή του, η διαδικασία αυτή εξασφαλίζει μεγαλύτερη πολιτική νομιμοποίηση και ευρύτερες κοινωνικές συναινέσεις.
Στόχος η αναγέννηση των τοπικών κοινοτήτων
Το δεύτερο μέρος της παρουσίασης ολοκληρώθηκε με την επισήμανση ότι η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην εκλογή των δημοτικών αρχών κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια.
Αντίθετα, όπως υποστήριξε, απαιτεί ενεργές τοπικές κοινωνίες, ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών και ενίσχυση των κοινοτήτων ως βασικών κυττάρων της Αυτοδιοίκησης.
Μετά τις προτάσεις για την ενίσχυση των Περιφερειών, την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, την αναδιάρθρωση των Δήμων και την οικονομική αυτονομία της Αυτοδιοίκησης, η τελευταία ενότητα του σχεδίου επικεντρώθηκε στη δημοκρατική λειτουργία των τοπικών κοινωνιών.
Κεντρική θέση της πρότασης είναι ότι οι πολίτες δεν πρέπει να αποτελούν απλούς αποδέκτες των αποφάσεων των δημοτικών αρχών, αλλά να συμμετέχουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση, στην ιεράρχηση και στον έλεγχο της εφαρμογής τους.
Άμεση εκλογή των προέδρων των κοινοτήτων
Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» προβλέπει την απευθείας εκλογή των προέδρων των κοινοτήτων από τους πολίτες κάθε χωριού ή τοπικής κοινότητας.
Η πρόταση αποσκοπεί στην ενίσχυση της πολιτικής και θεσμικής αυτονομίας των κοινοτήτων, ώστε οι εκπρόσωποί τους να διαθέτουν άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση και να λογοδοτούν πρωτίστως στους κατοίκους που τους εξέλεξαν.
Οι κοινότητες δεν θα λειτουργούν πλέον ως περιφερειακά ή συμβουλευτικά όργανα των κεντρικών δημοτικών διοικήσεων, αλλά ως πραγματικά «κύτταρα της Αυτοδιοίκησης», με συγκεκριμένες αρμοδιότητες, δικό τους προϋπολογισμό και δυνατότητα παρέμβασης στα ζητήματα της καθημερινότητας.
Συμμετοχικοί προϋπολογισμοί
Μία από τις βασικότερες καινοτομίες του σχεδίου είναι η καθιέρωση συμμετοχικών προϋπολογισμών.
Μέσα από τη διαδικασία αυτή, οι πολίτες κάθε κοινότητας θα μπορούν να προτείνουν, να αξιολογούν και να επιλέγουν έργα τοπικού χαρακτήρα, τα οποία θα χρηματοδοτούνται από προκαθορισμένο μέρος του δημοτικού προϋπολογισμού.
Οι αποφάσεις των τοπικών συνελεύσεων δεν θα έχουν απλώς συμβουλευτικό χαρακτήρα. Όπως προβλέπει η πρόταση, τα έργα που εγκρίνονται από τη συνέλευση της κοινότητας θα εγγράφονται δεσμευτικά και αυτομάτως στον προϋπολογισμό του Δήμου.
Με τον τρόπο αυτό, η απόφαση της τοπικής κοινωνίας δεν θα αποτελεί μία απλή ευχή ή μία πρόταση προς τη δημοτική αρχή, αλλά συγκεκριμένη και χρηματοδοτημένη διοικητική δέσμευση.
Ξεχωριστή και κατοχυρωμένη χρηματοδότηση για κάθε κοινότητα
Το σχέδιο προβλέπει ξεχωριστό προϋπολογισμό και θεσμοθετημένη ετήσια χρηματοδότηση για όλες τις κοινότητες της χώρας.
Η κατανομή των πόρων θα γίνεται με διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια, ενώ η χρηματοδότηση θα είναι κατοχυρωμένη, ώστε να καταλήγει απευθείας στην κοινότητα χωρίς ενδιάμεσες παρεμβάσεις ή εξαρτήσεις.
Στόχος είναι να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο κατά το οποίο οι μικρότεροι οικισμοί και τα χωριά παραμένουν στο περιθώριο των δημοτικών προϋπολογισμών, επειδή οι διαθέσιμοι πόροι κατευθύνονται κατά κύριο λόγο προς τις έδρες των Δήμων ή τις πολυπληθέστερες δημοτικές ενότητες.
Η ετήσια χρηματοδότηση θα συνδέεται με τις πραγματικές ανάγκες κάθε κοινότητας και με αποφάσεις που θα λαμβάνονται μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες.
Τοπικά δημοψηφίσματα και δημόσια διαβούλευση
Στο πλαίσιο της ενίσχυσης της τοπικής δημοκρατίας προτείνεται επίσης η καθιέρωση τοπικών δημοψηφισμάτων για ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή και τη φυσιογνωμία μιας περιοχής.
Παράλληλα, προβλέπονται ανοιχτές διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης και ουσιαστικής λογοδοσίας των αιρετών απέναντι στους πολίτες.
Η πρόταση βασίζεται στην αντίληψη ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να εξαντλείται στην εκλογική διαδικασία κάθε τέσσερα ή πέντε χρόνια. Αντίθετα, πρέπει να αποτελεί μια διαρκή διαδικασία συμμετοχής, ελέγχου και συνδιαμόρφωσης των δημόσιων πολιτικών.
Συμμετοχική διακυβέρνηση μέσω ψηφιακών εργαλείων
Η μεγάλη καινοτομία του σχεδίου, σύμφωνα με την παρουσίαση, είναι η θεσμοθέτηση ενός μοντέλου συμμετοχικής διακυβέρνησης.
Κάθε Δήμος θα πρέπει να προσδιορίζει εκ των προτέρων ποια τμήματα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων μεταφέρονται στους πολίτες. Αυτά μπορεί να αφορούν:
* την επιλογή και την ιεράρχηση έργων,
* την αξιολόγηση προτάσεων,
* την κατάθεση συμβουλευτικής γνώμης,
* την παρακολούθηση της πορείας υλοποίησης,
* τον έλεγχο των αποτελεσμάτων.
Η συμμετοχή θα πραγματοποιείται και μέσω ανοιχτών ψηφιακών διαδικασιών, στις οποίες οι πολίτες θα μπορούν να υποβάλλουν προτάσεις, να ενημερώνονται για την τεχνική τους αξιολόγηση και να συμμετέχουν σε δημόσιες ψηφοφορίες.
Η ψηφιοποίηση, σύμφωνα με τη λογική του σχεδίου, μπορεί να διευκολύνει την άμεση συμμετοχή, να περιορίσει τα εμπόδια πρόσβασης και να επιτρέψει τη συμμετοχή περισσότερων πολιτών στις αποφάσεις της τοπικής διοίκησης.
Ενισχυμένες αρμοδιότητες για την καθημερινότητα
Οι κοινότητες προβλέπεται να αποκτήσουν ενισχυμένες αρμοδιότητες σε ζητήματα καθημερινότητας, ώστε να μπορούν να παρεμβαίνουν άμεσα σε προβλήματα που σήμερα απαιτούν αποφάσεις από την κεντρική διοίκηση του Δήμου.
Οι αρμοδιότητες αυτές θα συνδυάζονται με συγκεκριμένους πόρους και με τη δυνατότητα των τοπικών οργάνων να προγραμματίζουν και να υλοποιούν μικρής κλίμακας παρεμβάσεις.
Η πρόταση επιχειρεί έτσι να αποκαταστήσει την αρχή της εγγύτητας, ώστε οι αποφάσεις για έναν οικισμό να λαμβάνονται από εκείνους που γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες του και βιώνουν καθημερινά τα προβλήματά του.
Η τέταρτη εγγύηση: Διαφανής και ψηφιακή διακυβέρνηση
Η τέταρτη θεσμική εγγύηση του «Σχεδίου Αριστοτέλης» αφορά τη δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος διαφανούς, ψηφιακής και αποτελεσματικής διακυβέρνησης.
Όλες οι βαθμίδες της Αυτοδιοίκησης θα λειτουργούν με κοινά ψηφιακά συστήματα, ανοιχτά δεδομένα και αντικειμενικούς μηχανισμούς αξιολόγησης.
Οι πολίτες θα μπορούν να γνωρίζουν σε πραγματικό χρόνο:
* πώς κατανέμονται και αξιοποιούνται οι δημόσιοι πόροι,
* ποια έργα έχουν εγκριθεί,
* σε ποιο στάδιο βρίσκεται η υλοποίησή τους,
* ποια έργα καθυστερούν,
* ποια αποτελέσματα έχουν παραχθεί.
Η διαφάνεια, η αξιολόγηση και η λογοδοσία παρουσιάστηκαν ως απαραίτητες προϋποθέσεις για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες, στην Αυτοδιοίκηση και στο κράτος.
«Μεταρρύθμιση για τις επόμενες γενιές»
Ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι το «Σχέδιο Αριστοτέλης» δεν αποτελεί μία μεταρρύθμιση περιορισμένη στη διάρκεια μιας κυβερνητικής θητείας, αλλά ένα σχέδιο που αφορά τις επόμενες γενιές και τη διοικητική εικόνα της Ελλάδας του 2030.
Όπως ανέφερε, η επιτυχία της πρότασης θα κριθεί από το αν οι Περιφέρειες, οι Δήμοι και οι κοινότητες θα μπορούν πραγματικά να σχεδιάζουν το μέλλον τους, αντί να περιμένουν αποφάσεις, χρηματοδοτήσεις και εγκρίσεις από την κεντρική διοίκηση.
Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας για την Αυτοδιοίκηση, σύμφωνα με την παρουσίαση, είναι η οικοδόμηση μιας νέας σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στο κράτος και στις τοπικές κοινωνίες.
Σε διαβούλευση με την Αυτοδιοίκηση και τους πολίτες
Το σχέδιο αναμένεται να τεθεί σε διαβούλευση με τους ανθρώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τους αιρετούς και τους πολίτες, προκειμένου να εξειδικευτούν οι προτάσεις και να ενσωματωθούν οι παρατηρήσεις των τοπικών κοινωνιών.
Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε το «Σχέδιο Αριστοτέλης» ως ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, το οποίο θα διαμορφωθεί «από την κοινωνία, με την κοινωνία και για την κοινωνία».
Η συνολική πρόταση περιλαμβάνει ισχυρότερες αιρετές Περιφέρειες, αναδιάρθρωση του διοικητικού χάρτη των Δήμων, οικονομική αυτονομία των ΟΤΑ, μόνιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, μητροπολιτική συνεργασία, ενεργειακές κοινότητες, ενίσχυση των χωριών και νέα εργαλεία συμμετοχικής δημοκρατίας.
Το βασικό πολιτικό μήνυμα είναι ότι η αλλαγή της χώρας δεν μπορεί να περιοριστεί σε αλλαγές προσώπων ή επιμέρους νομοθετικών ρυθμίσεων, αλλά απαιτεί μια συνολική αναθεώρηση της σχέσης ανάμεσα στο κεντρικό κράτος, την Αυτοδιοίκηση και τον πολίτη.
