Διαβάζοντας τα στοιχεία που δίνουν τα δορυφορικά δεδομένα του ευρωπαϊκού μηχανισμού Copernicus EMS και την επεξεργασία τους από το meteo.gr του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, με συνολική καμένη έκταση από τις πυρκαγιές μέχρι σήμερα, σε Βοιωτία και Πόρτο Γερμενό να ξεπερνά τα 65.000 στρέμματα, αμέσως το μυαλό μας πάει στο πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ» το μεγαλύτερο πρόγραμμα Πολιτικής Προστασίας που εκπονήθηκε ποτέ στην Ελλάδα.
Με το σκεπτικό ότι η κλιματική κρίση έχει αναδείξει με τον πιο δραματικό τρόπο ότι η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στην αντιμετώπιση των καταστροφών, αλλά απαιτεί σύγχρονο σχεδιασμό, πρόληψη, τεχνολογία και ισχυρή επιχειρησιακή ετοιμότητα, σχεδιάστηκε το Εθνικό Πρόγραμμα Πολιτικής Προστασίας «ΑΙΓΙΣ».
Με συνολικό προϋπολογισμό 2,1 δισεκατομμυρίων ευρώ, το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και το ΕΣΠΑ και περιλαμβάνει εκατοντάδες έργα, προμήθειες και τεχνολογικές παρεμβάσεις που αφορούν όχι μόνο το Πυροσβεστικό Σώμα, αλλά και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τις Περιφέρειες, τις εθελοντικές οργανώσεις και συνολικά τον μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της χώρας.
Η θεσμική αφετηρία του «ΑΙΓΙΣ» τοποθετείται στο 2021, όταν με τη δημιουργία του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας καταρτίστηκε το νέο εθνικό σχέδιο θωράκισης της χώρας απέναντι σε φυσικές καταστροφές.
Τον Μάρτιο του 2022 παρουσιάστηκε επισήμως ο σχεδιασμός του προγράμματος, το οποίο τότε είχε προϋπολογισμό περίπου 1,7 δισ. ευρώ. Στη συνέχεια, ο προϋπολογισμός αυξήθηκε στα 2,1 δισ. ευρώ, ενσωματώνοντας νέες δράσεις και πρόσθετες χρηματοδοτήσεις.
Τον Απρίλιο του 2022, το πρόγραμμα εντάχθηκε στο ΤΑΙΠΕΔ, μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας, προκειμένου να επιταχυνθούν οι διεθνείς διαγωνισμοί για την προμήθεια νέων πυροσβεστικών αεροσκαφών, ελικοπτέρων, οχημάτων και ψηφιακών συστημάτων.
Οι πρώτες συμβάσεις υπογράφηκαν μέσα στο διάστημα 2022-2023, ενώ το μεγαλύτερο κύμα δημοπρατήσεων και συμβασιοποιήσεων πραγματοποιήθηκε κατά τη διετία 2024-2025.
Η πορεία υλοποίησης των έργων
Η υλοποίηση του «ΑΙΓΙΣ» εξελίσσεται παράλληλα σε δύο επίπεδα.
Το πρώτο αφορά τη συμβασιοποίηση, δηλαδή την ολοκλήρωση των διαγωνιστικών διαδικασιών και την υπογραφή των συμβάσεων με τους αναδόχους.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, μέσα στο 2025 συμβασιοποιήθηκαν έργα συνολικού ύψους 652 εκατ. ευρώ, γεγονός που σημαίνει ότι το 31% των έργων του προγράμματος έχει ήδη δεσμευθεί νομικά και βρίσκεται σε στάδιο υλοποίησης ή παράδοσης. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται οι προμήθειες νέων πυροσβεστικών οχημάτων, αεροσκαφών Canadair, ελικοπτέρων, drones, γεφυρών Bailey και μεγάλου τεχνολογικού εξοπλισμού.
Το δεύτερο επίπεδο αφορά την πραγματική απορρόφηση των κονδυλίων, δηλαδή τις πληρωμές που πραγματοποιούνται όταν παραδίδεται ο εξοπλισμός.
Το 2025 οι ταμειακές πληρωμές ανήλθαν σε 139 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2026 προβλέπεται σημαντική επιτάχυνση, με πληρωμές που εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 427,5 εκατ. ευρώ, καθώς ολοκληρώνονται οι παραδόσεις μεγάλου μέρους του εξοπλισμού.
Αυτό σημαίνει ότι, ενώ σχεδόν ολόκληρος ο προϋπολογισμός έχει ήδη δεσμευθεί μέσω συμβάσεων, η οικονομική απορρόφηση πραγματοποιείται σταδιακά, ανάλογα με την πρόοδο των έργων.
Οι Δήμοι αποτελούν βασικό πυλώνα του «ΑΙΓΙΣ»
Σε αντίθεση με ό,τι συχνά πιστεύεται, το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στην ενίσχυση του Πυροσβεστικού Σώματος.
Μεγάλο μέρος των δράσεων αφορά άμεσα τους Δήμους, οι οποίοι καλούνται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην πρόληψη και τη διαχείριση φυσικών καταστροφών.
Η ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αναπτύσσεται σε πέντε βασικούς άξονες.
1. Ψηφιακός μετασχηματισμός της Πολιτικής Προστασίας
Ένα από τα σημαντικότερα έργα είναι η πλήρης ψηφιακή διασύνδεση των Δήμων με τον εθνικό μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας.
Προβλέπεται:
- εγκατάσταση του συστήματος ENGAGE στα δημοτικά γραφεία Πολιτικής Προστασίας,
- διασύνδεση των Δήμων με τα εθνικά επιχειρησιακά κέντρα,
- εγκατάσταση GPS στα δημοτικά οχήματα,
- τηλεματική για τον στόλο υδροφόρων και μηχανημάτων έργου,
- δυνατότητα παρακολούθησης όλων των επιχειρησιακών μέσων σε πραγματικό χρόνο.
Με τον τρόπο αυτό οι Δήμοι θα γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή:
- ποια οχήματα επιχειρούν,
- πού βρίσκονται,
- ποιες δυνάμεις είναι διαθέσιμες,
- ποια συμβάντα εξελίσσονται στην περιοχή τους.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια πλήρη ψηφιακή εικόνα του πεδίου επιχειρήσεων.
2. Έγκαιρη προειδοποίηση μέσω αισθητήρων και drones
Το πρόγραμμα προβλέπει επίσης την ανάπτυξη ενός μεγάλου δικτύου έξυπνων συστημάτων παρακολούθησης.
Μεταξύ άλλων προβλέπεται:
- αισθητήρες στάθμης νερού σε επικίνδυνα ρέματα,
- θερμικές κάμερες σε δασικές περιοχές,
- drones επιτήρησης,
- μετεωρολογικοί σταθμοί,
- αυτόματη αποστολή ειδοποιήσεων στις τοπικές αρχές.
Στόχος είναι οι Δήμοι να ενημερώνονται πριν ακόμη εξελιχθεί ένα περιστατικό σε καταστροφή.
3. Τα νέα Περιφερειακά Κέντρα Επιχειρήσεων
Το «ΑΙΓΙΣ» χρηματοδοτεί τη δημιουργία 13 Περιφερειακών Κέντρων Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας, ένα σε κάθε Περιφέρεια της χώρας.
Τα κέντρα αυτά θα λειτουργούν ως επιχειρησιακοί κόμβοι μεταξύ:
- Υπουργείου,
- Περιφερειών,
- Δήμων,
- Πυροσβεστικού Σώματος,
- ΕΛ.ΑΣ.,
- ΕΚΑΒ.
Στόχος είναι να υπάρχει ένας ενιαίος συντονισμός σε πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκεια κρίσεων.
Νέος εξοπλισμός για τις τοπικές κοινωνίες
Το πρόγραμμα προβλέπει σημαντικές προμήθειες εξοπλισμού που μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα από τους Δήμους.
Μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται:
- υδροφόρες,
- βυτιοφόρα,
- εκσκαφείς,
- φορτωτές,
- μηχανήματα έργου,
- ειδικά οχήματα 4×4,
- πτυσσόμενες γέφυρες Bailey,
- προσωρινοί οικίσκοι για πληγέντες.
Τα μέσα αυτά θα χρησιμοποιούνται τόσο για πρόληψη όσο και για την αποκατάσταση ζημιών μετά από πλημμύρες, πυρκαγιές ή άλλες φυσικές καταστροφές.
Ενίσχυση των εθελοντών
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις εθελοντικές ομάδες των Δήμων.
Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί:
- στολές,
- κράνη δασοπυρόσβεσης,
- άρβυλα,
- ασυρμάτους,
- εξοπλισμό επικοινωνιών,
- πιστοποιημένη εκπαίδευση.
Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται η δημιουργία ενός ενιαίου και επαγγελματικά εκπαιδευμένου δικτύου εθελοντών σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι μεγαλύτερες προμήθειες του «ΑΙΓΙΣ»
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μία από τις μεγαλύτερες ανανεώσεις εξοπλισμού που έχει πραγματοποιήσει ποτέ η Ελλάδα.
Συγκεκριμένα προβλέπονται:
Εναέρια μέσα
- 7 νέα πυροσβεστικά αεροσκάφη Canadair DHC-515.
- Εκσυγχρονισμός 7 Canadair CL-415.
- 8 (+2) πυροσβεστικά ελικόπτερα Airbus H215.
- 25 αμφίβια αεροσκάφη πυρόσβεσης.
- 3 αεροσκάφη εναέριας επιτήρησης.
- 2 ελικόπτερα αεροδιακομιδών.
- 1 ελικόπτερο επιχειρησιακού συντονισμού.
- 101 drones επιτήρησης και πυρανίχνευσης.
Επίγεια μέσα
Προβλέπεται η προμήθεια:
- περισσότερων από 1.100 πυροσβεστικών και διασωστικών οχημάτων,
- 300 οχημάτων για τη Δασική Υπηρεσία,
- 523 νέων οχημάτων για την Ελληνική Αστυνομία,
- 140 οχημάτων για το Λιμενικό Σώμα,
- νέων ασθενοφόρων και ειδικών οχημάτων για το ΕΚΑΒ και τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Επιχειρησιακός εξοπλισμός
Παράλληλα αποκτώνται:
- 11.000 άρβυλα δασοπυρόσβεσης,
- 5.300 ειδικές μπότες,
- 2.560 κράνη δασοπυρόσβεσης,
- νέες στολές προστασίας,
- φορητοί ασύρματοι,
- σταθμοί βάσης επικοινωνιών.
Μόνιμη επένδυση και όχι έκτακτη χρηματοδότηση
Σε αντίθεση με τα ετήσια κονδύλια πυροπροστασίας που διανέμονται στους Δήμους μέσω των ΚΑΠ για καθαρισμούς οικοπέδων, αντιπυρικές ζώνες και προληπτικές εργασίες, το «ΑΙΓΙΣ» δημιουργεί μόνιμες υποδομές, οι οποίες θα παραμείνουν στην υπηρεσία του κρατικού μηχανισμού και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για τα επόμενα χρόνια.
Η πλήρης ανάπτυξη του προγράμματος αναμένεται να ολοκληρωθεί σταδιακά έως το 2027, σηματοδοτώντας μια συνολική αναβάθμιση της επιχειρησιακής ετοιμότητας της χώρας απέναντι στις ολοένα συχνότερες φυσικές καταστροφές. Το ζητούμενο πλέον είναι η έγκαιρη ολοκλήρωση των παραδόσεων, η αξιοποίηση του νέου εξοπλισμού και η ουσιαστική ενσωμάτωσή του στην καθημερινή λειτουργία των Δήμων και των υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας.
