Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε η εναρκτήρια διαδικτυακή συνάντηση εργασίας που διοργάνωσαν η ΚΕΔΕ, η ΕΕΤΑΑ και η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού / Συμβούλιο Βιομηχανικής Κληρονομιάς για την σημασία της δημιουργίας Δικτύου ΟΤΑ για την προστασία της Βιομηχανικής Κληρονομιάς. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η ανάγκη οι παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις, τα κτήρια, τα μηχανήματα, τα αρχεία και τα βιομηχανικά τοπία να μην αντιμετωπίζονται ως εγκαταλελειμμένα κελύφη, αλλά ως ζωντανό απόθεμα μνήμης, ταυτότητας και τοπικής ανάπτυξης.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 3 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Πρωτοκόλλου Συνεργασίας που έχουν υπογράψει οι τρεις φορείς, με στόχο την προστασία της βιομηχανικής κληρονομιάς σε πανελλαδικό επίπεδο και την ανάδειξή της ως σημαντικού πολιτιστικού πόρου για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Ο Πρόεδρος της Επιτροπής Πολιτισμού και Νεολαίας της ΚΕΔΕ και Δήμαρχος Ωραιοκάστρου, Παντελής Τσακίρης, υπογράμμισε ότι η συζήτηση για τη βιομηχανική κληρονομιά πρέπει να μετακινηθεί από την αντίληψη του «ιστορικού κελύφους» προς την αντίληψη του αναπτυξιακού πόλου. Όπως τόνισε, ζητούμενο είναι η επανάχρηση των παλαιών βιομηχανικών χώρων με ευέλικτες και μικτές χρήσεις, που μπορούν να φιλοξενήσουν σύγχρονες και βιώσιμες δραστηριότητες, πολιτισμό, καινοτομία και τοπική επιχειρηματικότητα.
Το Δίκτυο ως επιχειρησιακό εργαλείο για τους δήμους
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στον ρόλο του Δικτύου, το οποίο, όπως επισημάνθηκε, δεν πρέπει να λειτουργήσει ως μια ακόμη γραφειοκρατική δομή, αλλά ως καθαρό επιχειρησιακό εργαλείο. Στόχος είναι να υποστηρίξει τους δήμους με ψηφιακές καταγραφές, οδηγούς χρήσεων, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και κοινή διεκδίκηση χρηματοδοτικών εργαλείων για ώριμα έργα.
Από την πλευρά της ΕΕΤΑΑ επισημάνθηκε ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει στρατηγικό ρόλο στη διατήρηση και ανάδειξη της βιομηχανικής κληρονομιάς, καθώς οι δήμοι βρίσκονται πιο κοντά στα μνημεία και στις τοπικές κοινωνίες που μπορούν να τα αξιοποιήσουν.
Στο πλαίσιο της συνάντησης παρουσιάστηκαν οι βασικές αρχές του υπό διαμόρφωση Δικτύου, η ανάγκη καταγραφής του βιομηχανικού αποθέματος, το θεσμικό πλαίσιο προστασίας, καθώς και καλές πρακτικές αποκατάστασης και επανάχρησης από την Ελλάδα και την Ευρώπη.
Καλές πρακτικές από την Ελλάδα και την Ευρώπη
Μεταξύ των παραδειγμάτων που αναφέρθηκαν ήταν η Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων και το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου, ως χαρακτηριστική περίπτωση επανάχρησης ενός ιστορικού βιομηχανικού χώρου που συνδυάζει πολιτιστικές εκδηλώσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκθέσεις και δράσεις για το κοινό. Αναφέρθηκαν, επίσης, παραδείγματα που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Διαδρομή Βιομηχανικής Κληρονομιάς, όπως το Δίκτυο του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, το Μουσείο Τηλεπικοινωνιών του Ομίλου ΟΤΕ, το Κέντρο Τεχνικού Πολιτισμού και Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης, το Μουσείο Τυπογραφίας στα Χανιά, το Μουσείο Άλατος στο Μεσολόγγι, το Βιομηχανικό Μουσείο Ντομάτας στη Σαντορίνη, το Ορυκτολογικό Μουσείο Λαυρεωτικής, το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου, καθώς και νεότερες εντάξεις, όπως μικρός υδροηλεκτρικός σταθμός στην Αγιά Χανίων.
Οι καλές πρακτικές ανέδειξαν ότι η βιομηχανική κληρονομιά μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο αντικείμενο προστασίας, αλλά και ενεργό πεδίο πολιτισμού, εκπαίδευσης, τουρισμού, τοπικής οικονομίας και συμμετοχής των πολιτών.
Προτάσεις για χρηματοδότηση, επανάχρηση και βιώσιμη διαχείριση
Στη διάρκεια της συνάντησης διατυπώθηκαν συγκεκριμένες προτάσεις για τη στρατηγική, το διοικητικό μοντέλο και τα χρηματοδοτικά εργαλεία που μπορούν να στηρίξουν την προστασία και επανάχρηση της βιομηχανικής κληρονομιάς. Μεταξύ αυτών, η ανάγκη μετάβασης από την αντίληψη του «ιστορικού κελύφους» στην αντίληψη του αναπτυξιακού πόλου, η προώθηση ευέλικτων και μικτών χρήσεων, η αξιοποίηση σύγχρονων σχημάτων διοίκησης και asset management, καθώς και η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα μέσω συμπράξεων.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη χρηματοδότηση, με έμφαση στην ανάγκη πολυεπίπεδης διεκδίκησης πόρων, όχι μόνο από το Υπουργείο Πολιτισμού, αλλά και από άλλα διαθέσιμα εθνικά και ευρωπαϊκά εργαλεία. Παράλληλα, επισημάνθηκε η σημασία της συμμετοχής των δήμων σε ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το Creative Europe, καθώς και σε αξιόπιστα διεθνή δίκτυα, τα οποία μπορούν να ενισχύσουν τις πιθανότητες χρηματοδότησης και να διευρύνουν τις δυνατότητες συνεργασίας.
Οι παρεμβάσεις ανέδειξαν ότι η βιομηχανική κληρονομιά δεν αφορά μόνο τα κτήρια, αλλά και την άυλη διάσταση της παραγωγικής ιστορίας: την τεχνογνωσία, τα αρχεία, τις φωτογραφίες, τους χάρτες και τις προφορικές μαρτυρίες εργαζομένων, που μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα με τη νέα γενιά. Η συνάντηση ολοκληρώθηκε με συζήτηση, καταγραφή συμπερασμάτων και προγραμματισμό επόμενων δράσεων, με την ΚΕΔΕ να δηλώνει αρωγός στην προσπάθεια για την προστασία και αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς ως πόρου βιώσιμης ανάπτυξης για τις πόλεις και τις τοπικές κοινωνίες.
Περισσότερες πληροφορίες για τη συνάντηση εργασίας, τις προτάσεις, τα βασικά σημεία και τις εισηγήσεις μπορείτε να δείτε ΕΔΩ.
Σημμειώνουμε ότι νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν. 5314/2026) με τα άρθρα 561, 556 και 558 εκσυγχρονίζει το πλαίσιο που διέπει τη μεταβίβαση και την παραχώρηση οχημάτων και λοιπού κινητού εξοπλισμού μεταξύ των δήμων και άλλων δημόσιων φορέων, παρέχοντας μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση της δημοτικής περιουσίας. Ειδικότερα, οι δήμοι μπορούν, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, να προχωρούν είτε σε δωρεά κατά κυριότητα οχημάτων προς άλλους δήμους ή περιφέρειες είτε σε δωρεάν παραχώρηση της χρήσης τους για ορισμένο χρονικό διάστημα, όταν αυτό εξυπηρετεί τις ανάγκες του αποδέκτη. Παράλληλα, σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπως φυσικές καταστροφές ή άλλες κρίσεις, παρέχεται η δυνατότητα στον δήμαρχο να εγκρίνει άμεσα την προσωρινή παραχώρηση οχημάτων προς άλλους δήμους, περιφέρειες, το Δημόσιο ή ΝΠΔΔ, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
Αντίστοιχες προβλέψεις ισχύουν και για τον λοιπό κινητό εξοπλισμό των δήμων, όπως μηχανήματα, τεχνικά μέσα και άλλα κινητά πράγματα, πλην των οχημάτων. Ο νόμος επιτρέπει την απευθείας εκποίησή τους, χωρίς δημοπρασία, προς άλλους δήμους, το Δημόσιο, περιφέρειες, ΝΠΔΔ και άλλους δημόσιους φορείς, υπό την προϋπόθεση ότι η σχετική απόφαση λαμβάνεται από το Δημοτικό Συμβούλιο με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του. Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα δωρεάν παραχώρησης της χρήσης του εξοπλισμού είτε με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου για την εξυπηρέτηση των αναγκών των φορέων είτε, σε έκτακτες περιστάσεις, με απόφαση του δημάρχου, διευκολύνοντας την ταχεία αλληλοϋποστήριξη μεταξύ των οργανισμών της δημόσιας διοίκησης.
