Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε το νέο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Νέο πλαίσιο μέτρων στεγαστικής αρωγής και λοιπών ενισχύσεων μετά από φυσικές καταστροφές, βελτίωση πλαισίου κρατικής αρωγής και ιδιωτικής ασφάλισης επιχειρήσεων έναντι φυσικών καταστροφών». Πρόκειται για μία συνολική αναμόρφωση του ισχύοντος συστήματος κρατικής αρωγής, η οποία αντικαθιστά σε μεγάλο βαθμό το κατακερματισμένο πλαίσιο που εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες και εισάγει νέες διαδικασίες για την αποκατάσταση των ζημιών από σεισμούς, πυρκαγιές, πλημμύρες και λοιπά ακραία φυσικά φαινόμενα.
Το σχέδιο νόμου αποτελείται από τρία μέρη και 37 άρθρα και επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ενιαίο, ψηφιακό και περισσότερο διαφανές σύστημα αποζημιώσεων και στεγαστικής αρωγής, ενώ παράλληλα ενισχύει τους μηχανισμούς ελέγχου και συνδέει ακόμη περισσότερο την κρατική ενίσχυση με την υποχρέωση ιδιωτικής ασφάλισης των επιχειρήσεων.
Νέο ενιαίο πλαίσιο στεγαστικής αρωγής
Βασικός στόχος του νομοσχεδίου είναι η ταχύτερη αποκατάσταση των ζημιών που προκαλούνται από φυσικές καταστροφές και η άμεση κάλυψη των πρώτων αναγκών των πληγέντων. Για πρώτη φορά συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο όλες οι διαδικασίες που μέχρι σήμερα βρίσκονταν διάσπαρτες σε διαφορετικούς νόμους και πράξεις νομοθετικού περιεχομένου.
Παράλληλα καθορίζονται με σαφήνεια:
- οι δικαιούχοι στεγαστικής αρωγής,
- οι μορφές οικονομικής ενίσχυσης,
- η διαδικασία χορήγησης πρώτης αρωγής,
- οι έλεγχοι,
- οι υποχρεώσεις των δικαιούχων,
- οι περιπτώσεις ανάκτησης αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
Περισσότερες επιλογές για τους ιδιοκτήτες
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες είναι ότι ο ιδιοκτήτης ενός πληγέντος ακινήτου δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στην επισκευή ή ανακατασκευή του ίδιου κτιρίου.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ο δικαιούχος μπορεί να χρησιμοποιήσει τη στεγαστική αρωγή για:
- ανέγερση νέου κτιρίου σε άλλο οικόπεδο,
- αγορά έτοιμης κατοικίας ή επαγγελματικού χώρου (αυτοστέγαση),
- αποπεράτωση ημιτελούς ακινήτου ιδιοκτησίας του.
Η δυνατότητα αυτή δίνει μεγαλύτερη ευελιξία ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η ανοικοδόμηση είναι δυσχερής ή δεν αποτελεί την πλέον ασφαλή επιλογή.
Ψηφιακή διαδικασία μέσω e-Άδειες
Σημαντική αλλαγή αποτελεί η πλήρης ψηφιοποίηση της διαδικασίας.
Οι αιτήσεις για τον καθορισμό δικαιούχου και τη χορήγηση στεγαστικής αρωγής θα υποβάλλονται αποκλειστικά μέσω του πληροφοριακού συστήματος e-Άδειες, από εξουσιοδοτημένο μηχανικό ή τεχνική εταιρεία. Μέσα από το ίδιο πληροφοριακό σύστημα θα παρακολουθείται ολόκληρη η πορεία του φακέλου, από την αυτοψία μέχρι την ολοκλήρωση των εργασιών και την καταβολή των δόσεων της ενίσχυσης.
Καταβολή της ενίσχυσης σε στάδια
Το νομοσχέδιο προβλέπει συγκεκριμένα στάδια εκταμίευσης της στεγαστικής αρωγής.
Για τις περιπτώσεις ανακατασκευής προβλέπεται:
- πρώτη δόση 50% μετά την έκδοση της άδειας και την κατεδάφιση του πληγέντος κτιρίου,
- δεύτερη δόση 30% μετά την ολοκλήρωση του φέροντος οργανισμού,
- τρίτη δόση 20% μετά τον τελικό έλεγχο και την πιστοποίηση ολοκλήρωσης των εργασιών.
Αντίστοιχα προβλέπονται ειδικές διαδικασίες για επισκευές, αυτοστέγαση και αποπεράτωση ημιτελών ακινήτων.
Πρώτη αρωγή και οικονομικές ενισχύσεις
Διατηρείται ο θεσμός της πρώτης αρωγής, η οποία θα μπορεί να χορηγείται άμεσα στις περιπτώσεις εκτεταμένων φυσικών καταστροφών ως προκαταβολή έναντι της τελικής στεγαστικής αρωγής.
Παράλληλα προβλέπονται:
- επιδότηση ενοικίου ή συγκατοίκησης για προσωρινή στέγαση,
- εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις για αντικατάσταση οικοσκευής,
- κάλυψη πρώτων βιοτικών αναγκών,
- επισκευές βοηθητικών χώρων,
- αποκατάσταση εξοπλισμού όπως ανελκυστήρες, καυστήρες και λέβητες,
- παραχώρηση προσωρινών οικίσκων όπου απαιτείται.
Αυστηρότεροι έλεγχοι και νέος μηχανισμός εποπτείας
Το σχέδιο νόμου ενισχύει σημαντικά τον μηχανισμό ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.
Προβλέπεται η δημιουργία Αυτοτελούς Τμήματος Ελέγχων στη Γενική Διεύθυνση Κρατικής Αρωγής, το οποίο θα πραγματοποιεί δειγματοληπτικούς και έκτακτους ελέγχους, θα παρακολουθεί τη συμμόρφωση των δικαιούχων και θα συντάσσει ετήσιες εκθέσεις. Παράλληλα αυξάνεται από πέντε σε δέκα έτη ο χρόνος υποχρεωτικής τήρησης των σχετικών φακέλων και δικαιολογητικών.
Σύνδεση της κρατικής αρωγής με την ιδιωτική ασφάλιση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ρυθμίσεις για τις επιχειρήσεις.
Το νομοσχέδιο διευκρινίζει ότι οι επιχειρήσεις που υποχρεούνται από τη νομοθεσία να διαθέτουν ασφαλιστική κάλυψη έναντι φυσικών καταστροφών και δεν έχουν ασφαλιστεί, αποκλείονται από την κρατική επιχορήγηση για τις υλικές ζημιές τους.
Αντίθετα, όταν υπάρχει ασφαλιστήριο συμβόλαιο, η κρατική αρωγή καλύπτει το μέρος της ζημιάς που δεν αποζημιώνεται από την ασφαλιστική εταιρεία.
Μεταβατικές διατάξεις και εκκρεμείς υποθέσεις
Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις για παλαιότερες φυσικές καταστροφές, δίνοντας τη δυνατότητα σε πολίτες που δεν είχαν ακόμη αναγνωριστεί ως δικαιούχοι στεγαστικής συνδρομής να ενταχθούν στο νέο καθεστώς, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Παράλληλα παρατείνεται η δυνατότητα ολοκλήρωσης διαδικασιών που αφορούν τις πυρκαγιές του Ιουλίου 2018 στο Μάτι και τις πληγείσες περιοχές της Ανατολικής Αττικής.
Τι σημαίνει το νέο πλαίσιο
Το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου επιχειρεί να μεταφέρει τη διαχείριση των φυσικών καταστροφών σε ένα πιο σύγχρονο και ψηφιακό μοντέλο, με σαφείς κανόνες, ταχύτερες διαδικασίες και ενισχυμένους μηχανισμούς ελέγχου.
Παράλληλα, ενσωματώνει την εμπειρία των τελευταίων ετών από μεγάλες φυσικές καταστροφές, εισάγοντας περισσότερες επιλογές για τους πληγέντες, ενισχύοντας τη διαφάνεια στη διαχείριση των κρατικών ενισχύσεων και καθιστώντας την ιδιωτική ασφάλιση βασικό πυλώνα του συνολικού συστήματος αποζημιώσεων. Το σχέδιο νόμου παραμένει σε δημόσια διαβούλευση και ενδέχεται να υποστεί τροποποιήσεις πριν από την κατάθεσή του στη Βουλή.
Για τους Δήμους, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει αρκετές σημαντικές ρυθμίσεις, καθώς τους αναθέτει συγκεκριμένες υποχρεώσεις αλλά και αρμοδιότητες στη διαχείριση των συνεπειών των φυσικών καταστροφών.
1. Οι Δήμοι θα μπορούν να χορηγούν οικονομικές ενισχύσεις στους πληγέντες
Το νομοσχέδιο διατηρεί τη δυνατότητα οι Δήμοι να καταβάλλουν τις εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις (π.χ. για οικοσκευή, πρώτες βιοτικές ανάγκες και απλές επισκευές), όμως πλέον προβλέπεται ότι οι διαδικασίες αυτές θα ελέγχονται από τη Γενική Διεύθυνση Στεγαστικής Αρωγής του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης.
2. Υποχρέωση τήρησης φακέλων για 10 χρόνια
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές.
Οι υπηρεσίες των Δήμων υποχρεώνονται:
- να τηρούν για τουλάχιστον δέκα (10) χρόνια όλους τους φακέλους,
- τα δικαιολογητικά,
- τις αποφάσεις,
- τα στοιχεία των οικονομικών ενισχύσεων,
- καθώς και όλα τα στοιχεία που αφορούν την παραχώρηση προσωρινών οικίσκων.
Παράλληλα, θα πρέπει να παρέχουν οποιοδήποτε στοιχείο ζητηθεί από τη Γενική Διεύθυνση Στεγαστικής Αρωγής κατά τη διάρκεια ελέγχων.
3. Παραχώρηση προσωρινών οικίσκων
Οι Δήμοι αποκτούν σημαντικό ρόλο στη διαχείριση των προσωρινών κατοικιών.
Η διαδικασία προβλέπει ότι:
- το Υπουργείο προμηθεύεται και διαχειρίζεται τους οικίσκους,
- οι Δήμοι υποβάλλουν αίτημα όταν υπάρχει ανάγκη,
- οι οικίσκοι παραχωρούνται στους Δήμους,
- εγκαθίστανται σε δημοτικές ή δημόσιες εκτάσεις,
- χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την προσωρινή στέγαση των πληγέντων.
4. Υποχρέωση επιστροφής των οικίσκων
Το νομοσχέδιο αντιμετωπίζει ένα χρόνιο πρόβλημα που παρατηρήθηκε μετά από προηγούμενες φυσικές καταστροφές.
Οι προσωρινοί οικίσκοι:
- δεν μπορούν να παραμένουν επ’ αόριστον,
- επιστρέφονται μετά την ολοκλήρωση της αποκατάστασης των κατοικιών,
- ακόμη και οικίσκοι που έχουν παραχωρηθεί πριν από δέκα χρόνια προβλέπεται να επιστραφούν.
Σε περίπτωση μη επιστροφής ή καθυστέρησης προβλέπονται:
- διοικητικές κυρώσεις,
- καταλογισμός των σχετικών δαπανών.
5. Οι Δήμοι υπόκεινται σε έκτακτους ελέγχους
Για πρώτη φορά προβλέπεται ρητά ότι η Γενική Διεύθυνση Στεγαστικής Αρωγής μπορεί να διενεργεί έκτακτους και δειγματοληπτικούς ελέγχους στους Δήμους για:
- τη χορήγηση οικονομικών ενισχύσεων,
- τη διαχείριση των οικίσκων,
- την τήρηση των διαδικασιών.
Τα αποτελέσματα των ελέγχων μπορούν να κοινοποιούνται στις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές.
6. Συμμετοχή της ΚΕΔΕ στο Παρατηρητήριο Ιδιωτικής Ασφάλισης
Το νομοσχέδιο τροποποιεί τη σύνθεση του Παρατηρητηρίου Ιδιωτικής Ασφάλισης έναντι Φυσικών Καταστροφών.
Για πρώτη φορά προβλέπεται η συμμετοχή:
- ενός εκπροσώπου της ΚΕΔΕ,
- ενός εκπροσώπου της ΕΝΠΕ.
Με αυτόν τον τρόπο η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποκτά θεσμική εκπροσώπηση στη διαμόρφωση πολιτικών που σχετίζονται με την ασφάλιση και την κρατική αρωγή μετά από φυσικές καταστροφές.
Τι σημαίνουν πρακτικά οι αλλαγές για τους Δήμους
Από τη μελέτη του σχεδίου νόμου προκύπτει ότι οι Δήμοι:
- αποκτούν σαφέστερο ρόλο στην υποστήριξη των πληγέντων,
- διατηρούν την εμπλοκή τους στις οικονομικές ενισχύσεις,
- αναλαμβάνουν αυξημένες υποχρεώσεις τήρησης αρχείων και διαφάνειας,
- υπόκεινται σε ενισχυμένους κρατικούς ελέγχους,
- συμμετέχουν θεσμικά στον σχεδιασμό της πολιτικής για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών μέσω της ΚΕΔΕ,
- αναλαμβάνουν ευθύνη για τη σωστή διαχείριση και επιστροφή των προσωρινών οικίσκων.
Συνολικά, το νομοσχέδιο δεν μεταφέρει νέες αρμοδιότητες πολιτικής προστασίας στους Δήμους, αλλά ενισχύει τον ρόλο τους ως φορείς εφαρμογής των μέτρων στήριξης των πληγέντων, θέτοντας παράλληλα αυστηρότερο πλαίσιο λογοδοσίας και ελέγχου.
