Ιδιαίτερα έντονη είναι φέτος η κυκλοφορία του ιού του Δυτικού Νείλου, με την Αττική να συγκεντρώνει τη μεγάλη πλειονότητα των καταγεγραμμένων περιστατικών. Τα στοιχεία του ΕΟΔΥ δείχνουν ταχεία αύξηση των κρουσμάτων μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ η περίοδος υψηλής δραστηριότητας των κουνουπιών βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Σύμφωνα με την τελευταία διαθέσιμη εβδομαδιαία έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης του ΕΟΔΥ, έως τις 5 Αυγούστου 2026 είχαν διαγνωστεί 65 εγχώρια κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Από αυτά, τα 54 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση, ενώ 11 είχαν ηπιότερες εκδηλώσεις ή δεν παρουσίασαν συμπτώματα από το ΚΝΣ.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό της δυναμικής της φετινής περιόδου είναι ότι 23 από τα 65 κρούσματα δηλώθηκαν μέσα σε μόλις μία εβδομάδα. Μέχρι την ίδια ημερομηνία είχαν καταγραφεί έξι θάνατοι, όλοι σε ασθενείς άνω των 65 ετών. Η διάμεση ηλικία των θανόντων ήταν τα 79 έτη.
Παράλληλα, στις 5 Αυγούστου 20 ασθενείς εξακολουθούσαν να νοσηλεύονται, εκ των οποίων οι οκτώ σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.
Η Αττική συγκεντρώνει 48 από τα 65 κρούσματα
Η γεωγραφική κατανομή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Αττική αποτελεί σαφώς το επίκεντρο της φετινής κυκλοφορίας του ιού.
Από τα στοιχεία ανά εκτιμώμενο Δήμο έκθεσης προκύπτει ότι 48 από τα 65 εγχώρια περιστατικά έως τις 5 Αυγούστου αφορούν περιοχές της Αττικής.
Ιδιαίτερα επιβαρυμένη εμφανίζεται η Ανατολική Αττική. Στον Δήμο Σπάτων–Αρτέμιδος αντιστοιχούν συνολικά 11 περιστατικά, στον Μαρκόπουλο Μεσογαίας επτά, στην Παλλήνη πέντε και στη Βάρη–Βούλα–Βουλιαγμένη τρία. Περιστατικά έχουν επίσης καταγραφεί σε Αχαρνές, Κρωπία, Λαυρεωτική, Μαραθώνα, Παιανία και Ραφήνα–Πικέρμι.
Στον Βόρειο Τομέα Αθηνών έχουν καταγραφεί κρούσματα σε Αγία Παρασκευή, Χαλάνδρι, Νέα Ιωνία και Παπάγου–Χολαργό, ενώ περιστατικά υπάρχουν επίσης σε περιοχές του Δήμου Αθηναίων, στη Φυλή, στην Ηλιούπολη και στη Γλυφάδα.
Μάλιστα, πέρα από τις περιοχές όπου έχουν ήδη εμφανιστεί ανθρώπινα κρούσματα, ο ΕΟΔΥ έχει χαρακτηρίσει ως «υψηλού κινδύνου» και τους Δήμους Αμαρουσίου, Ηρακλείου, Φιλοθέης–Ψυχικού και Μεταμόρφωσης, τη 1η και 4η Δημοτική Κοινότητα Αθηναίων και τον Δήμο Νέας Φιλαδέλφειας–Νέας Χαλκηδόνας. Στις περιοχές αυτές δεν είχε καταγραφεί μέχρι τότε ανθρώπινο κρούσμα, αλλά συνυπάρχουν παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο επικείμενης μετάδοσης.
Εκτός Αττικής έχουν καταγραφεί περιστατικά στη Θεσσαλία και την Κεντρική Μακεδονία, μεταξύ άλλων σε Λάρισα, Τέμπη, Παλαμά, Τρίκαλα, Πέλλα, Σκύδρα και Νέα Ζίχνη.
Γιατί έχει σημασία η απότομη αύξηση
Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν είναι καινούργιος στην Ελλάδα. Κρούσματα καταγράφονται συστηματικά από το 2010 και ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι ο ιός έχει πλέον εγκατασταθεί στη χώρα, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η εμφάνιση περιστατικών κατά τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες θεωρείται συνεπώς αναμενόμενη. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Αυτό που απαιτεί φέτος αυξημένη προσοχή είναι η ένταση της κυκλοφορίας και η ταχύτητα με την οποία αυξάνονται τα περιστατικά, ιδιαίτερα στην Αττική.
Η καταγραφή 23 νέων περιστατικών μέσα σε μία εβδομάδα δείχνει ότι η δραστηριότητα του ιού βρίσκεται σε εξέλιξη. Παράλληλα, ο ίδιος ο ΕΟΔΥ τονίζει ότι οι περιοχές στις οποίες θα εμφανιστούν νέα κρούσματα δεν μπορούν να προβλεφθούν με ασφάλεια και για τον λόγο αυτό συστήνει μέτρα προστασίας σε ολόκληρη τη χώρα.
Πώς μεταδίδεται
Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένων κοινών κουνουπιών, κυρίως του γένους Culex. Τα κουνούπια μολύνονται τρεφόμενα από μολυσμένα πτηνά και στη συνέχεια μπορούν να μεταδώσουν τον ιό στον άνθρωπο.
Ο άνθρωπος δεν αποτελεί ουσιαστικά πηγή περαιτέρω μετάδοσης προς τα κουνούπια και ο ιός δεν μεταδίδεται με τη συνηθισμένη κοινωνική επαφή από άνθρωπο σε άνθρωπο. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Η ανάπτυξη των πληθυσμών των κουνουπιών επηρεάζεται σημαντικά από τις περιβαλλοντικές και μετεωρολογικές συνθήκες. Υψηλές θερμοκρασίες, υγρασία και διαθέσιμες εστίες στάσιμου νερού μπορούν να δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες αναπαραγωγής.
Οι περισσότεροι δεν θα εμφανίσουν συμπτώματα
Χρειάζεται εγρήγορση, όχι πανικός. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, περίπου 80% των ανθρώπων που μολύνονται δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα, ενώ περίπου 20% εκδηλώνουν ήπια νόσο με πυρετό, πονοκέφαλο, αδυναμία, μυαλγίες ή άλλα συμπτώματα.
Λιγότερο από το 1% των ανθρώπων που μολύνονται εμφανίζει σοβαρή νόσο του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος, όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σοβαρής νόσησης αφορά κυρίως άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, ανοσοκατεσταλμένους και ανθρώπους με χρόνια υποκείμενα νοσήματα. Η ηλικία άνω των 50 ετών θεωρείται σημαντικός παράγοντας κινδύνου, με τον κίνδυνο να αυξάνεται όσο προχωρά η ηλικία. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Ιδιαίτερη σημασία έχει και μία παλαιότερη οροεπιδημιολογική μελέτη την οποία επικαλείται ο ΕΟΔΥ: εκτιμάται ότι για κάθε ένα καταγεγραμμένο κρούσμα με προσβολή του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος αντιστοιχούν περίπου 140 άνθρωποι που έχουν μολυνθεί, οι περισσότεροι χωρίς συμπτώματα ή με πολύ ήπια νόσο.
Τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες
Η πρόληψη βασίζεται πρώτα απ’ όλα στην αποφυγή των τσιμπημάτων και στην εξάλειψη των σημείων όπου μπορούν να αναπαραχθούν κουνούπια.
Ο ΕΟΔΥ συστήνει εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά σώματος και χώρου, σήτες σε πόρτες και παράθυρα, κουνουπιέρες, κλιματιστικά ή ανεμιστήρες και κατάλληλα μακριά ρούχα, ιδιαίτερα τις ώρες αυξημένης δραστηριότητας των κουνουπιών. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Παράλληλα, πρέπει να απομακρύνεται κάθε πιθανή εστία στάσιμου νερού: πιατάκια γλαστρών, κουβάδες, δοχεία, υδρορροές, φρεάτια, λούκια και οποιοδήποτε αντικείμενο μπορεί να συγκρατεί νερό. Ο ΕΟΔΥ συνιστά τα αντικείμενα αυτά να αδειάζουν, να αναποδογυρίζονται ή να καλύπτονται και το νερό να ανανεώνεται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες πρέπει να βρίσκονται σε συνεχή επιφυλακή
Η αντιμετώπιση του προβλήματος, όμως, δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στους πολίτες ούτε μόνο σε έκτακτους ψεκασμούς μετά την εμφάνιση ενός κρούσματος.
Ο ίδιος ο ΕΟΔΥ θεωρεί ως βασικούς πυλώνες πρόληψης την επιδημιολογική επιτήρηση, την έγκαιρη εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων διαχείρισης κουνουπιών και την ατομική προστασία. Παράλληλα υπογραμμίζει την ανάγκη συνεχούς εγρήγορσης των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών. (Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας)
Για τους Δήμους και τις Περιφέρειες αυτό σημαίνει συστηματική χαρτογράφηση και παρακολούθηση εστιών, προνυμφοκτονίες όπου απαιτούνται, καθαρισμό φρεατίων και σημείων συγκέντρωσης νερού, άμεση εφαρμογή των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων όταν εμφανίζεται κρούσμα και, κυρίως, συνεχή ενημέρωση των κατοίκων.
Οι ψεκασμοί από μόνοι τους δεν μπορούν να εξαφανίσουν τα κουνούπια. Η υπερβολική χρήση εντομοκτόνων δεν αποτελεί λύση, καθώς επιβαρύνει και άλλους οργανισμούς και το οικοσύστημα. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση απαιτεί συνδυασμό παρεμβάσεων και έμφαση στην εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής.
Πρόσθετη πίεση και στην αιμοδοσία
Η εξάπλωση του ιού δημιουργεί ακόμη μία λιγότερο ορατή αλλά σοβαρή συνέπεια: περιορίζει προσωρινά τη δεξαμενή διαθέσιμων αιμοδοτών.
Το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας εφαρμόζει μέτρα για την ασφάλεια του αίματος στις περιοχές που χαρακτηρίζονται επηρεαζόμενες. Μεταξύ αυτών προβλέπεται αποκλεισμός από την αιμοδοσία για 28 ημέρες μετά την αποχώρηση από περιοχή στην οποία έχουν σημειωθεί κρούσματα, όταν δεν είναι δυνατό να διενεργηθεί μοριακός έλεγχος NAT. Ως έκθεση επισκέπτη θεωρείται τουλάχιστον μία διανυκτέρευση στην επηρεαζόμενη περιοχή. (EKEA)
Καθώς όλο και περισσότερες περιοχές εντάσσονται στον σχετικό κατάλογο, οι περιορισμοί αυτοί έρχονται να προστεθούν στη συνήθη θερινή μείωση της αιμοδοσίας, αυξάνοντας την πίεση στο σύστημα και καθιστώντας ακόμη σημαντικότερη την προσέλευση εθελοντών που μπορούν να δώσουν αίμα.
Χωρίς πανικό, αλλά με μεγαλύτερη εγρήγορση
Η φετινή εικόνα δεν δικαιολογεί πανικό, αλλά δεν επιτρέπει και εφησυχασμό. Τα 65 κρούσματα και οι έξι θάνατοι που είχαν ήδη καταγραφεί στις αρχές Αυγούστου, η προσθήκη 23 περιστατικών σε μία μόνο εβδομάδα και η εκτεταμένη κυκλοφορία του ιού στην Αττική καθιστούν αναγκαία την αυξημένη επιτήρηση για το υπόλοιπο του καλοκαιριού.
Για τους πολίτες, το μήνυμα είναι απλό: προστασία από τα τσιμπήματα και κανένα στάσιμο νερό γύρω από το σπίτι. Για τους Δήμους και τις Περιφέρειες, όμως, η ευθύνη είναι ευρύτερη: συνεχές πρόγραμμα καταπολέμησης των κουνουπιών, έγκαιρες παρεμβάσεις και συστηματική ενημέρωση του πληθυσμού — ιδιαίτερα των ηλικιωμένων και των άλλων ομάδων υψηλού κινδύνου.
