Κατόπιν προτροπής του κόμματος Πράσινοι-Οικολογία, το myota.gr αναλαμβάνει πρωτοβουλία , με στόχο ο παλαιότερος ή αναξιοποίητος δημοτικός εξοπλισμός να μην οδηγείται αυτομάτως στην καταστροφή ή την ανακύκλωση, όταν μπορεί ακόμη να αξιοποιηθεί από έναν άλλο Δήμο. Με αφορμή δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις του Δήμου Θεσσαλονίκης, το myota.gr θα δημοσιεύει δωρεάν ανακοινώσεις Δήμων που διαθέτουν εξοπλισμό τον οποίο δεν χρειάζονται πλέον, ώστε να διερευνάται πρώτα η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησής του από άλλον ΟΤΑ.
Η κυκλική οικονομία στη διαχείριση των δημοτικών υλικών δεν μπορεί να αρχίζει μόνο από την ανακύκλωση. Πριν ένα αντικείμενο χαρακτηριστεί άχρηστο, εκποιηθεί ή οδηγηθεί προς καταστροφή, υπάρχει ένα προηγούμενο ερώτημα που αξίζει να τίθεται συστηματικά: μήπως αυτό που δεν χρειάζεται πλέον ένας Δήμος μπορεί να είναι χρήσιμο για έναν άλλο;
Αυτή ακριβώς τη λογική επιχειρεί να υπηρετήσει η νέα πρωτοβουλία του myota.gr, δημιουργώντας στην πράξη έναν ανοικτό δίαυλο ενημέρωσης μεταξύ των Δήμων για παλαιότερα αποθέματα, εξοπλισμό και υλικά που παραμένουν λειτουργικά ή αξιοποιήσιμα, αλλά έχουν πάψει να εξυπηρετούν τις ανάγκες του φορέα που τα διαθέτει.
Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης
Αφορμή αποτελούν δύο πρόσφατα έγγραφα του Δήμου Θεσσαλονίκης, τα οποία καταδεικνύουν πόσο σημαντικές ποσότητες υλικών μπορεί να παραμένουν επί χρόνια στις δημοτικές αποθήκες χωρίς να χρησιμοποιούνται. Τις αποφάσεις μας έστειλε ο δημοτικός σύμβουλος και πρ. Ευρωβουλευτής και Μ. Τρεμόπουλος.
Στην πρώτη περίπτωση, ο Δήμος Θεσσαλονίκης καταγράφει 4.014 τεμάχια βουρτσών, ξυστρών, δακτυλίων και άλλων εξαρτημάτων σαρώθρων, συνολικού βάρους 12.152,40 κιλών, τα οποία βρίσκονται επί μακρόν αποθηκευμένα χωρίς κίνηση. Ο βασικός λόγος είναι ότι δεν υπάρχουν πλέον τα αντίστοιχα οχήματα στα οποία χρησιμοποιούνταν. Είχε προηγηθεί απόφαση εκποίησης, όμως ο πλειοδότης ενημέρωσε τον Δήμο ότι τα συγκεκριμένα υλικά δεν είναι διαχειρίσιμα και ανακυκλώσιμα, με αποτέλεσμα να κινηθεί τελικά η διαδικασία χαρακτηρισμού τους ως αντικειμένων χωρίς αξία και καταστροφής ή ανακύκλωσης.
Η συγκεκριμένη περίπτωση είναι χαρακτηριστική: ένας Δήμος μπορεί να μην διαθέτει πλέον τα οχήματα στα οποία εφαρμόζονται συγκεκριμένα ανταλλακτικά, χωρίς αυτό να σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι δεν υπάρχουν αλλού στη χώρα ΟΤΑ που εξακολουθούν να λειτουργούν αντίστοιχο στόλο.
Στη δεύτερη περίπτωση, ο Δήμος Θεσσαλονίκης έχει στις αποθήκες των Τεχνικών Υπηρεσιών μεγάλη ποσότητα παλαιού ηλεκτρολογικού υλικού, μεταξύ άλλων χιλιάδες λαμπτήρες και πολλά χιλιόμετρα φωτοσωλήνων, που είχαν προμηθευτεί κυρίως πριν από το 2015. Ο Δήμος επισημαίνει ότι η τεχνολογία τους έχει πλέον καταστεί παρωχημένη μετά τη γενικευμένη μετάβαση στον φωτισμό LED, ο οποίος μπορεί να εξασφαλίσει εξοικονόμηση ηλεκτρικής ενέργειας έως και 80%. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η απομάκρυνση και ανακύκλωση των υλικών, ενώ προβλέπεται και οικονομικό αντίτιμο από την εταιρεία ανακύκλωσης.
Οι δύο περιπτώσεις δεν είναι ίδιες. Στη δεύτερη, η τεχνολογική απαξίωση μπορεί πράγματι να καθιστά πολλά από τα υλικά ακατάλληλα για περαιτέρω χρήση. Στην πρώτη όμως αναδεικνύεται με σαφήνεια ένα ευρύτερο ζήτημα: πριν από την εκποίηση, την καταστροφή ή την ανακύκλωση, θα μπορούσε να προηγείται μια οργανωμένη αναζήτηση ενδιαφέροντος από άλλους Δήμους.
Από την ανακύκλωση στην επαναχρησιμοποίηση
Η ευρωπαϊκή λογική της κυκλικής οικονομίας στηρίζεται σε μια σαφή ιεράρχηση: η πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων και η επαναχρησιμοποίηση προηγούνται της ανακύκλωσης.
Για τους Δήμους αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε μια πολύ απλή πρακτική: «Δεν το χρειάζομαι εγώ – μπορεί να το χρειάζεται ένας άλλος Δήμος». Αντί, επομένως, λειτουργικός ή αξιοποιήσιμος εξοπλισμός να καταλαμβάνει για χρόνια αποθήκες και τελικά να οδηγείται στην εκποίηση ή στην ανακύκλωση, μπορεί να δημιουργηθεί μια άτυπη αρχικά, αλλά λειτουργική, διαδημοτική αγορά επαναχρησιμοποίησης χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα, σύμφωνα πάντοτε με τις διαδικασίες που προβλέπει η νομοθεσία.
Σε αυτήν τη λογική, το myota.gr θα διαθέτει χώρο για τη δημοσίευση σχετικών ανακοινώσεων των Δήμων, ώστε οι υπηρεσίες να μπορούν να γνωστοποιούν εξοπλισμό που δεν χρησιμοποιούν πλέον και να αναζητούν άλλον ΟΤΑ που έχει πραγματική ανάγκη από αυτόν.
Τι προβλέπει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Ν. 5314/2026, παρέχει ήδη θεσμικά εργαλεία που μπορούν να υποστηρίξουν τέτοιες πρακτικές.
Σύμφωνα με το άρθρο 558, ένας Δήμος μπορεί να παραχωρεί δωρεάν τη χρήση κινητών πραγμάτων και ειδών τεχνικού εξοπλισμού, με εξαίρεση τα οχήματα, για ορισμένο χρονικό διάστημα.
Η παραχώρηση μπορεί να γίνεται προς:
- το Ελληνικό Δημόσιο,
- ΝΠΔΔ,
- άλλους Δήμους,
- Περιφέρειες,
- καθώς και τα νομικά πρόσωπα που προβλέπονται στον Κώδικα.
Όταν η παραχώρηση γίνεται για την εξυπηρέτηση των σκοπών των παραπάνω φορέων, απαιτείται απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Σε περίπτωση αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, η σχετική απόφαση μπορεί να λαμβάνεται από τον Δήμαρχο. Το ίδιο άρθρο επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, την παραχώρηση χρήσης κινητών πραγμάτων και τεχνικού εξοπλισμού και προς φορείς Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας που έχουν έδρα ή δραστηριοποιούνται στον συγκεκριμένο Δήμο.
Παράλληλα, το άρθρο 566 ρυθμίζει την αντίστροφη περίπτωση, δηλαδή τη δωρεάν παραχώρηση περιουσιακών στοιχείων και εξοπλισμού από το Ελληνικό Δημόσιο ή δημόσια ΝΠΔΔ προς τους Δήμους. Προς έναν Δήμο μπορεί να παραχωρηθεί δωρεάν είτε η κυριότητα είτε η χρήση περιουσιακών στοιχείων. Αντίθετα, όταν πρόκειται για δημοτικές επιχειρήσεις, όπως ΔΕΥΑ ή ΦοΔΣΑ με επιχειρηματική μορφή, η παραχώρηση προβλέπεται μόνο κατά χρήση και χωρίς αντάλλαγμα. Το άρθρο 597 προβλέπει περαιτέρω ότι η διαδικασία, οι ειδικοί όροι και οι συνέπειες από τη μη τήρησή τους καθορίζονται με τις προβλεπόμενες υπουργικές αποφάσεις.
Ένα «Reuse μεταξύ Δήμων»
Η πρωτοβουλία του myota.gr μπορεί να λειτουργήσει ως ένα πρώτο πρακτικό βήμα για τη δημιουργία μιας κουλτούρας municipal reuse – διαδημοτικής επαναχρησιμοποίησης.
Ένας Δήμος μπορεί, για παράδειγμα, να διαθέτει:
παλαιότερο τεχνικό εξοπλισμό, ανταλλακτικά μηχανημάτων, εξοπλισμό γραφείων, έπιπλα, ηλεκτρολογικό ή μηχανολογικό υλικό, εξοπλισμό πολιτικής προστασίας, εξοπλισμό συνεργείων, κάδους ή άλλο υλικό καθαριότητας, μηχανήματα που αντικαθίστανται από νεότερη τεχνολογία ή αποθέματα που δεν χρησιμοποιούνται πλέον.
Ένας άλλος, μικρότερος ή οικονομικά ασθενέστερος Δήμος μπορεί την ίδια στιγμή να χρειάζεται ακριβώς αυτόν τον εξοπλισμό.
Το κόστος αγοράς για τον δεύτερο Δήμο αποφεύγεται, ο πρώτος απελευθερώνει πολύτιμο αποθηκευτικό χώρο και το Δημόσιο συνολικά αξιοποιεί καλύτερα την περιουσία που έχει ήδη αποκτήσει με χρήματα των πολιτών.
Πριν γίνει απόβλητο, να ελέγχεται αν είναι πόρος
Η πρωτοβουλία δεν έρχεται να υποκαταστήσει τις νόμιμες διαδικασίες χαρακτηρισμού, εκποίησης, παραχώρησης ή ανακύκλωσης δημοτικής περιουσίας. Μπορεί όμως να προσθέσει ένα κρίσιμο προηγούμενο στάδιο ενημέρωσης. Πριν μια δημοτική υπηρεσία καταλήξει ότι ένα υλικό δεν έχει πλέον χρησιμότητα, μπορεί να δημοσιοποιεί την πρόθεσή της να το διαθέσει και να δίνει ένα εύλογο χρονικό διάστημα ώστε να διαπιστωθεί εάν υπάρχει ενδιαφέρον από άλλον Δήμο. Αν δεν υπάρχει, τότε η διαδικασία εκποίησης ή ανακύκλωσης συνεχίζεται κανονικά. Αν όμως υπάρχει, μπορεί να ενεργοποιηθεί το θεσμικό πλαίσιο του νέου Κώδικα για τη νόμιμη παραχώρηση της χρήσης του. Έτσι, η έννοια της κυκλικής οικονομίας αποκτά πραγματικό περιεχόμενο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση: λιγότερες νέες προμήθειες, μικρότερη παραγωγή αποβλήτων, εξοικονόμηση δημοτικών πόρων και καλύτερη αξιοποίηση του ήδη αγορασμένου δημόσιου εξοπλισμού.
Το myota.gr καλεί τους Δήμους που διαθέτουν παλαιό ή αναξιοποίητο εξοπλισμό, ο οποίος μπορεί ακόμη να χρησιμοποιηθεί, να αποστέλλουν σχετικές ανακοινώσεις προς δημοσίευση, ώστε να δημιουργηθεί σταδιακά ένα δίκτυο ενημέρωσης και επαναχρησιμοποίησης μεταξύ των ΟΤΑ. Με περιγραφή του αντικειμένου, ποσότητα, δυνατότητα ή απαιτήσεις μεταφοράς και όνομα mail και τηλέφωνο υπεύθυνου.
Γιατί πριν κάτι χαρακτηριστεί «άχρηστο» για έναν Δήμο, αξίζει να ελεγχθεί αν μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο δημόσιο πόρο για έναν άλλο.
