Το φαινόμενο του ιού του Δυτικού Νείλου και οι επικείμενες βροχοπτώσεις του Φθινοπώρου καθιστούν τον καθαρισμό των φρεατίων από τους Δήμους μια πολύ σημαντική και επιτακτική ανάγκη. Η paxida-ota και σε αυτόν τον τομέα παραγματοπήοισε έρευνα των συμβάσεων μέσω ειδικού agent ΑΙ που έχει δημιουργήσει.
Αναλυτική έρευνα 96 δημοτικών συμβάσεων: τι διαπιστώθηκε και ποιες οδηγίες δίνουμε στις αναθέτουσες αρχές. Ενιαίο άρθρο βασισμένο σε δείγμα δημοσιευμένων συμβάσεων ΔΙΑΥΓΕΙΑ/ΚΗΜΔΗΣ, 2023-2026.
ΠΡΟΣΟΧΉ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΎΝΗΣ
1. Εισαγωγή και μεθοδολογία
Το άρθρο αυτό απευθύνεται σε τεχνικές υπηρεσίες και οικονομικές διευθύνσεις Δήμων που συντάσσουν ή εγκρίνουν συμβάσεις καθαρισμού φρεατίων, αγωγών αποχέτευσης-ομβρίων και συναφών δικτύων ύδρευσης. Συνδυάζει δύο επίπεδα ανάλυσης σε ένα ενιαίο κείμενο: αφενός, τι δείχνουν συγκριτικά τα στοιχεία (τιμές, κατηγορίες, πρότυπα, εύρος αξιών) και αφετέρου, ποιες συγκεκριμένες οδηγίες προκύπτουν από αυτά για τη σύνταξη μιας πιο πλήρους, ελέγξιμης και οικονομικά ρεαλιστικής σύμβασης. Κάθε ενότητα ακολουθεί τη λογική «τι διαπιστώθηκε» → «τι συστήνουμε».
Η βάση δεδομένων είναι 96 πραγματικές, υπογεγραμμένες και δημοσιευμένες συμβάσεις (ΑΔΑΜ της μορφής «…SYMV…»), από περισσότερους από 35 Δήμους σε όλη την επικράτεια, 2023-2026, καθώς και μία πρόσθετη μελέτη διαγωνισμού πολυετούς σύμβασης (2026-2028) που αξιολογείται ξεχωριστά στο Παράρτημα. Σκοπός δεν είναι η κριτική συγκεκριμένων Δήμων — για τον λόγο αυτό καμία ονομαστική αναφορά σε Δήμο δεν διατηρείται στο κείμενο — αλλά η ανάδειξη επαναλαμβανόμενων προτύπων, κενών και καλών πρακτικών στο σύνολο του δείγματος.
Η ανάλυση βασίζεται σε συστηματική εξαγωγή και σύγκριση των πινάκων τιμολογίου («Α/Α – Περιγραφή/Είδος/Εργασία – Μονάδα μέτρησης – Ποσότητα – Τιμή μονάδος – Δαπάνη») και των συμβατικών άρθρων όλων των εγγράφων. Τιμολόγιο με ρητή ανάλυση τιμής μονάδος εντοπίστηκε σε 70 από τις 96 συμβάσεις (73%)· οι υπόλοιπες 26 είναι κυρίως συμβάσεις εφάπαξ/κατ’ αποκοπή ποσού χωρίς αναλυτικό τιμολόγιο, ή στηρίζονται σε έγγραφα μορφής που δεν επέτρεψε αξιόπιστη εξαγωγή κειμένου.
Μεθοδολογική σημείωση: μια πρώτη έκδοση αυτής της ανάλυσης είχε εντοπίσει τιμολόγιο μόνο σε 44 συμβάσεις (46%), επειδή η αρχική αναζήτηση βασίστηκε αποκλειστικά στη λέξη «ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ». Οι στήλες των πινάκων τιμολογίου δεν έχουν ενιαία ονοματολογία μεταξύ Δήμων (άλλοτε «ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ», άλλοτε «ΕΡΓΑΣΙΑ», άλλοτε «ΕΙΔΟΣ»)· η διεύρυνση της αναζήτησης με πολλαπλά εναλλακτικά κλειδιά ανέδειξε 26 επιπλέον πίνακες τιμολογίου και διόρθωσε αρκετά ευρήματα συχνότητας/δειγματοληψίας που παρατίθενται παρακάτω.
Νομικό πλαίσιο ανάθεσης
Το σύνολο σχεδόν των συμβάσεων στηρίζεται στον Ν. 4412/2016 «Δημόσιες Συμβάσεις Έργων, Προμηθειών και Υπηρεσιών» (όπως τροποποιήθηκε, ιδίως με τον Ν. 4782/2021), σε συνδυασμό με το άρθρο 209 του Ν. 3463/2006 (Δημοτικός & Κοινοτικός Κώδικας) για τις υπηρεσίες που ανατίθενται απευθείας από Δήμαρχο.
| Διαδικασία ανάθεσης | Πλήθος* | Χαρακτηριστικά |
| Απευθείας ανάθεση (άρθρο 118 Ν.4412/2016) | 42 | Η συντριπτική πλειοψηφία· όριο εκτιμώμενης αξίας ≤ 30.000 € χωρίς ΦΠΑ· απόφαση Δημάρχου χωρίς προηγούμενη απόφαση συμβουλίου. |
| Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος / συλλογή προσφορών | 7 | Ενδιάμεσης αξίας αναθέσεις, συνήθως έως ~30.000-50.000 €, με συγκριτικό πίνακα προσφορών. |
| Ανοικτός διαγωνισμός μέσω ΕΣΗΔΗΣ | ≈4 | Συμβάσεις μεγαλύτερης αξίας (έως και ~120.000-154.000 €), με πλήρη διακήρυξη, τεύχη δημοπράτησης και εγγυήσεις. |
* Ρητή αναφορά στο κείμενο της σύμβασης· η υπόλοιπη πλειοψηφία συμβάσεων άνευ ρητής αναφοράς εμπίπτει σε πιθανότητα στην ίδια κατηγορία της απευθείας ανάθεσης, με βάση το ύψος της δαπάνης.
2. Κατηγορίες παρεχόμενων υπηρεσιών και τιμολόγιο
Τι διαπιστώθηκε
Υπάρχει σαφής κατηγοριοποίηση, που επαναλαμβάνεται με μικρές παραλλαγές σε όλο το δείγμα. Οι επιμέρους εργασίες οργανώνονται σχεδόν πάντα ως ξεχωριστά «άρθρα» ενός ενδεικτικού τιμολογίου, το καθένα με δική του μονάδα μέτρησης και τιμή μονάδος. Εντοπίστηκαν 12 κατηγορίες που εμφανίζονται συστηματικά:
| Κατηγορία εργασίας | Τυπική μονάδα μέτρησης | Συχνότητα σε δείγμα |
| Α. Καθαρισμός φρεατίων (όμβρια/ακάθαρτα/λύματα/υδροσυλλογή) | τεμάχιο (τεμ.) | Πολύ συχνή — κεντρικό αντικείμενο σχεδόν όλων των συμβάσεων |
| Β. Καθαρισμός / απόφραξη αγωγών αποχέτευσης (όμβριων ή ακαθάρτων) | τρέχον μέτρο (m) ή ώρα | Συχνή — 2η πιο κοινή κατηγορία (CPV 90470000-2 / 90641000-2) |
| Γ. Επισκευή βλάβης αγωγών ύδρευσης «όλων των διαμέτρων» | ανά επισκευή (ενιαία τιμή) | Συχνή σε οικογένεια συμβάσεων ύδρευσης |
| Δ. Καθαρισμός & συντήρηση δεξαμενών ύδρευσης | τεμάχιο | Συχνή, συνοδευτικά της κατηγορίας Γ |
| Ε. Καθαρισμός & συντήρηση υδρομαστεύσεων | τεμάχιο | Συχνή, ίδια οικογένεια |
| ΣΤ. Αποκατάσταση διαρροής σύνδεσης / νέα παροχή ύδρευσης | τεμάχιο | Μέτρια συχνότητα, ίδια οικογένεια |
| Ζ. Καθαρισμός κεντρικού φρεατίου / αντλιοστασίου (μεγάλης κλίμακας) | τεμάχιο (πολύ υψηλότερη τιμή) | Σποραδική, σε ξεχωριστό άρθρο από τα απλά φρεάτια |
| Η. Απάντληση λυμάτων / βοθρολυμάτων με βυτιοφόρο | ώρα, m³ ή «βυτίο» | Σποραδική· κυρίως μικροί νησιωτικοί/ορεινοί Δήμοι |
| Θ. Ψηφιακή βιντεοσκόπηση / τεχνικός έλεγχος αγωγών με κάμερα | τρέχον μέτρο (συνήθως 6,50 €/m) ή τεμάχιο/επιθεώρηση (π.χ. 90 €) | Τουλάχιστον 4 περιπτώσεις· δύο διαφορετικές λογικές χρέωσης συνυπάρχουν στο δείγμα |
| Ι. Απεντόμωση / μυοκτονία / ασβέστωμα φρεατίων | συνήθως bundled, αλλά σε τουλάχιστον 2 συμβάσεις χωριστά τιμολογημένη | Στην πλειονότητα bundled μέσα στην τιμή καθαρισμού· τεκμηριωμένη εξαίρεση με χωριστή τιμολόγηση |
| Κ. Καθαρισμός / μόρφωση τάφρου ή οχετού | τρέχον μέτρο μήκους | Οικογένεια 4 συμβάσεων — 0,80 €/m (τάφρος) έως 13,50 €/m(οχετός) |
| Λ. Καθαρισμός εσχάρας φρεατίου (χωρίς πλήρη καθαρισμό θαλάμου) | τεμάχιο | Σποραδική — ξεχωριστό, φθηνότερο άρθρο (π.χ. 2,95 €/τεμ) |
«Κάθετη» υποκατηγοριοποίηση: τύπος & αριθμός ανοιγμάτων φρεατίου
Σε αρκετές συμβάσεις του δείγματος (π.χ. με CPV 90641000-2 «φρεατίων υδροσυλλογής») το τιμολόγιο δεν σταματά στο «καθαρισμός φρεατίου» ως ενιαίο άρθρο, αλλά διακρίνει περαιτέρω με βάση:
- τον τύπο φρεατίου: «τύπος Α» (με εσχάρα) έναντι «τύπος Τ» (χωρίς εσχάρα, με πλευρικό άνοιγμα)·
- τον αριθμό ανοιγμάτων: υψηλότερη τιμή για το πρώτο/μοναδικό άνοιγμα, χαμηλότερη («για κάθε επιπλέον άνοιγμα») για κάθε επόμενο — τυπική κλιμακωτή τιμολόγηση οικονομιών κλίμακας. Παράδειγμα: 25,80 €/τεμ. για το πρώτο άνοιγμα έναντι 10,30-10,35 €/τεμ. για κάθε επιπλέον άνοιγμα·
- ξεχωριστό άρθρο για «καθαρισμό καναλιών με σχάρα» ανά τρέχον μέτρο (π.χ. 5,00 €/μ.μ.), διακριτό από τα μεμονωμένα φρεάτια.
Αυτή η διάκριση εμφανίζεται κυρίως σε συμβάσεις με πιο αναλυτική τεχνική μελέτη/προϋπολογισμό και είναι χρήσιμος οδηγός για τιμολόγηση μιας προσφοράς με μεγαλύτερη ακρίβεια — βλ. και «Πρότυπο 1β» στην §3.
Ενδεικτικές τιμές μονάδος (χωρίς ΦΠΑ)
Οι τιμές αυτές είναι σημεία αναφοράς, όχι δεσμευτικά όρια — εξαρτώνται έντονα από ποσότητα, γεωγραφία και έτος. Χρησιμεύουν κυρίως στο να εντοπίσει μια αναθέτουσα αρχή αν ο δικός της ενδεικτικός προϋπολογισμός αποκλίνει σημαντικά από την αγορά, προς τα πάνω ή προς τα κάτω.
| Κατηγορία | Τυπικό εύρος | Σχόλιο |
| Καθαρισμός φρεατίου, μεγάλη ποσότητα | 15-26 €/τεμ. | Τυπική τιμή για συμβάσεις με ποσότητες >150 τεμ. |
| Καθαρισμός φρεατίου, μικρή/απομακρυσμένη ανάθεση | 50-500 €/τεμ. | Η τιμή ανεβαίνει απότομα κάτω από ένα όριο ποσότητας/κλίμακας |
| Καθαρισμός/απόφραξη αγωγού | 2-8 €/m (συχνότερα ~5,70-5,95 €/m) | Σταθερή τιμή σε πολλαπλά πρότυπα του δείγματος |
| Επισκευή βλάβης αγωγού ύδρευσης | 55-60 €/επισκευή | Ενιαία τιμή ανεξαρτήτως διαμέτρου σε οικογένεια συμβάσεων |
| Απόφραξη με ειδικές συνθήκες (ρίζες, μπάζα, λεκάνη) | 46-194 €/τεμ. | Σαφώς ακριβότερη από απλή απόφραξη — να τιμολογείται ξεχωριστά, όχι bundled |
| Τεχνικός έλεγχος/βιντεοσκόπηση με κάμερα | 6,50 €/m ή ~90 €/επιθεώρηση | Δύο διαφορετικές λογικές χρέωσης συνυπάρχουν στην αγορά — να επιλέγεται ρητά μία |
Τι συστήνουμε
- Να ορίζεται ρητά, άρθρο προς άρθρο, τι περιλαμβάνει κάθε εργασία καθαρισμού: αφαίρεση στερεών/φερτών υλικών, πλύσιμο με νερό υπό πίεση, καθαρισμός τοιχωμάτων/σωληνώσεων, επανατοποθέτηση εσχάρας, απόρριψη σε αδειοδοτημένο χώρο. Αν η απεντόμωση/μυοκτονία/ασβέστωμα δεν περιλαμβάνεται στην τιμή καθαρισμού, να τιμολογείται ως ξεχωριστό άρθρο — και τα δύο μοντέλα εντοπίστηκαν στο δείγμα, αλλά σπάνια δηλώνεται ρητά ποιο ισχύει.
- Να χρησιμοποιείται σταθερή, αναγνωρίσιμη ονοματολογία στηλών του πίνακα τιμολογίου (π.χ. πάντα «ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ», όχι εναλλάξ «ΕΡΓΑΣΙΑ»/«ΕΙΔΟΣ») — επηρεάζει άμεσα την ικανότητα κάθε ενδιαφερόμενου να συγκρίνει προσφορές μεταξύ διαγωνισμών.
- Να διακρίνονται ρητά κατηγορίες φρεατίων όπου έχει νόημα (τύπος με/χωρίς εσχάρα, μονό/πολλαπλό άνοιγμα), με διαφορετική τιμή για το πρώτο άνοιγμα και για κάθε επιπλέον — πρακτική που αντανακλά σωστά το πραγματικό κόστος (πάγιο κόστος μετάβασης έναντι οριακού κόστους ανά επιπλέον σημείο).
- Να αποφεύγεται η ασυνεπής ταξινόμηση CPV για το ίδιο ακριβώς αντικείμενο (εντοπίστηκαν Δήμοι που χρησιμοποιούν 90641000-2 και άλλοι 90470000-2 ή 90640000-5 για ουσιαστικά την ίδια υπηρεσία, μερικές φορές εντός του ίδιου Δήμου σε διαφορετικά έτη) — δυσχεραίνει τη συγκριτική έρευνα αγοράς πριν από κάθε νέα ανάθεση.
3. Επαναλαμβανόμενα πρότυπα τιμολογίου (benchmarks)
Τι διαπιστώθηκε
Αρκετές συμβάσεις — υπογεγραμμένες από διαφορετικούς Δήμους σε διαφορετικά έτη — χρησιμοποιούν σχεδόν πανομοιότυπο κείμενο τιμολογίου, προφανώς προερχόμενο από κοινή τεχνική μελέτη/πρότυπο μελετητή. Αυτό επιτρέπει να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της ίδιας τιμής μονάδος στον χρόνο και να τη χρησιμοποιήσουμε ως σημείο αναφοράς για το «τι θεωρείται εύλογη τιμή».
Πρότυπο 1 — «Καθαρισμός φρεατίων & αγωγών ακαθάρτων»
| Σύμβαση | Έτος | €/τεμ. (φρεάτιο) | €/m (αγωγός) |
| 24SYMV014358782 | 2024 | 19,00 € | 5,70 € |
| 25SYMV016634372 | 2025 | 19,00 € | 5,70 € |
| 26SYMV018827620 | 2026 | 19,25 € | 5,95 € |
Πρότυπο 1β — «Τύπος Α/Τ φρεατίων υδροσυλλογής, πρώτο/επιπλέον άνοιγμα»
Ξεχωριστό, πιο αναλυτικό πρότυπο (βλ. και §2, «κάθετη υποκατηγοριοποίηση»), εντοπισμένο σε τουλάχιστον 4 πραγματικά υπογεγραμμένες συμβάσεις μεταξύ 2023 και 2026, πέρα από την υπό αξιολόγηση μελέτη του Παραρτήματος:
| Σύμβαση | Έτος | Τύπος Τ (χωρίς εσχάρα), 1ο άνοιγμα | Τύπος Α (με εσχάρα), 1ο άνοιγμα |
| 23SYMV013471329 | 2023 | — (δεν προβλέπεται) | 25,80 € |
| 25SYMV016397254 | 2025 | 40,00 € | 25,00 € |
| 26SYMV018535013 | Φεβ. 2026 | 41,20 € | 25,80 € |
| 26SYMV018625078 | Μάρ. 2026 | 41,20 € | 25,80 € |
| Υπό αξιολόγηση μελέτη (Παράρτημα) | 2026, εκκρεμεί | 37,00 € | 23,00 € |
Οι 4 υπογεγραμμένες συμβάσεις συγκλίνουν σταθερά γύρω στα 40-41 €/τεμ. (τύπος Τ) και 25-26 €/τεμ. (τύπος Α) καθ’ όλη την περίοδο 2023-2026. Προσοχή: εντοπίστηκε και μία δομικά όμοια αλλά τιμολογιακά ασύμβατη παραλλαγή του ίδιου προτύπου, όπου «τύπος Α» = 8,90 €/τεμ. και «τύπος Τ» = 11,80 €/τεμ. — αντίστροφη διάταξη τιμών και τιμές πολύ χαμηλότερες. Η ίδια ορολογία («τύπος Α/Τ») δεν εγγυάται συγκρίσιμες τιμές χωρίς έλεγχο και του υπόλοιπου κειμένου της περιγραφής.
| Κατηγορία | Μονάδα | Εύρος τιμής (χωρίς ΦΠΑ) | Παρατηρήσεις |
| Καθαρισμός φρεατίου (μικρής/μεσαίας κλίμακας) | τεμ. | 9,00 € – 60,00 € | Πλειοψηφία στα 15-25 €/τεμ. για ποσότητες >150 τεμ.· ανεβαίνει στα 50-60 € για μικρές αναθέσεις. |
| Καθαρισμός φρεατίου (απομακρυσμένος/νησιωτικός Δήμος, μικρή ποσότητα) | τεμ. | 130,00 € – 500,00 € | — |
| Καθαρισμός κεντρικού φρεατίου / αντλιοστασίου | τεμ. | 1.500,00 € – 4.500,00 € | Ξεχωριστό, πολύ ακριβότερο άρθρο λόγω μεγέθους/πολυπλοκότητας. |
| Καθαρισμός/απόφραξη αγωγών αποχέτευσης | τρέχον μέτρο (m) | 2,00 € – 8,00 € | Πιο συχνή τιμή στο δείγμα: 5,70-5,95 €/m. |
| Επισκευή βλάβης αγωγών ύδρευσης (ενιαία τιμή) | ανά επισκευή | 55,00 € – 60,00 € | Πολύ σταθερή τιμή σε οικογένεια όμοιων συμβάσεων 2024-2026. |
| Καθαρισμός & συντήρηση δεξαμενών ύδρευσης | τεμ. | 50,00 € – 100,00 € (έως 1.250 € για μεγάλη δεξαμενή) | Τυπική τιμή 50-51 €/τεμ. |
| Καθαρισμός & συντήρηση υδρομαστεύσεων | τεμ. | 40,00 € – 40,50 € | Πολύ σταθερή τιμή σε όλο το δείγμα. |
Πρότυπο 2 — «Επισκευή δικτύου ύδρευσης» (οικογένεια 7 συμβάσεων)
Το πιο πλούσιο πρότυπο του δείγματος: 6 σταθερά άρθρα, που επαναλαμβάνονται πανομοιότυπα σε τουλάχιστον 7 συμβάσεις μεταξύ 2024 και 2026, με μικρές, σταδιακές αυξήσεις τιμών:
| Άρθρο τιμολογίου | 2024 (€) | 2025 (€) | 2026 (€) | Μεταβολή |
| Επισκευή βλάβης αγωγών (ανά επισκευή) | 55,00 | 55,00 | 60,00 | +9% |
| Καθαρισμός/συντήρηση δεξαμενών (τεμ.) | 50,00 | 51,00 | 50,00 | ≈ σταθερή |
| Καθαρισμός/συντήρηση υδρομαστεύσεων (τεμ.) | 40,29 | 40,50 | 40,40 | ≈ σταθερή |
| Καθαρισμός/επισκευή φρεατίων (τεμ.) | 20,30 | 30,50 | 30,10 | +48% |
| Αποκατάσταση διαρροής σύνδεσης (τεμ.) | — | 29,20 | 29,11 | ≈ σταθερή |
| Νέα παροχή ύδρευσης (τεμ.) | 14,28 | 23,20 | 23,11 | +62% |
Αξιοσημείωτο ότι το άρθρο «καθαρισμός/επισκευή φρεατίων» και το άρθρο «νέα παροχή ύδρευσης» έδειξαν τη μεγαλύτερη ετήσια αναπροσαρμογή στο σύνολο του δείγματος (+48% και +62% αντίστοιχα σε δύο έτη) — πιθανή ένδειξη υποτιμολόγησης στην αρχική σύμβαση της οικογένειας.
Πρότυπο 3 — «Κατ’ αποκοπή περιοδικές συμβάσεις» (χωρίς αναλυτικό τιμολόγιο)
Μία ομάδα Δημοτικών Ενοτήτων συνάπτει επαναλαμβανόμενες συμβάσεις καθαρισμού φρεατίων αποχέτευσης με ενιαία (lump-sum) αξία, χωρίς ανάλυση σε τιμή μονάδος — απλώς «Περιγραφή → Αξία». Το ενδιαφέρον σημείο εδώ δεν είναι η τιμή μονάδος αλλά (α) η συχνότητα ανανέωσης (πολλαπλές συμβάσεις τον χρόνο, ενδεικτικό μηνιαίου/τριμηνιαίου κύκλου συντήρησης) και (β) η εναλλαγή συντελεστή ΦΠΑ 0% ↔ 24% ανάλογα με την περίοδο — χαρακτηριστικό του μειωμένου/μηδενικού συντελεστή ΦΠΑ που ίσχυε σε συγκεκριμένα νησιά μέχρι την κατάργησή του.
- Εύρος αξιών: 3.870,94 € – 15.257,00 € ανά σύμβαση.
Πρότυπο 4 — «Δεξαμενές – υδρομαστεύσεις – φρεάτια» με ενιαία τιμή 100/70/50 €
Τρίτη οικογένεια συμβάσεων χρησιμοποιεί σταθερό τιμολόγιο 100,00 €/τεμ. (καθαρισμός δεξαμενής), 70,00 €/τεμ. (υδρομαστεύσεις) και 50,00 €/τεμ. (φρεάτια), με κοινό όρο πληρωμής εντός 60 ημερών και ρητή, πανομοιότυπη ρήτρα υποχρεωτικής ηλεκτρονικής τιμολόγησης (PEPPOL).
Τι συστήνουμε
- Πριν την έγκριση ενός νέου ενδεικτικού προϋπολογισμού, να ελέγχονται οι τιμές έναντι αυτών των προτύπων ως πρακτικό σημείο αναφοράς — ιδίως όταν η τιμή αποκλίνει έντονα προς τα πάνω χωρίς προφανή λόγο (κλίμακα, γεωγραφία, έτος).
- Όπου εντοπίζεται απότομη ετήσια αναπροσαρμογή άνω του 20-30% σε επαναλαμβανόμενη σύμβαση (όπως στα άρθρα «φρεατίων» και «νέας παροχής» του Προτύπου 2), να διερευνάται αν η αρχική τιμή ήταν ρεαλιστική, ώστε να μην επαναλαμβάνεται το ίδιο σφάλμα εκτίμησης σε επόμενες συμβάσεις.
4. Πληρότητα τεχνικών προδιαγραφών και δημοσιότητα
Τι διαπιστώθηκε
Μια σημαντική διαπίστωση προέκυψε όχι από το περιεχόμενο μιας σύμβασης, αλλά από την απουσία περιεχομένου. Στη μελέτη διαγωνισμού που αξιολογείται στο Παράρτημα, ο πίνακας περιεχομένων του ίδιου του εγγράφου ανέφερε τέσσερα κεφάλαια — Τεχνική Έκθεση, Ενδεικτικός Προϋπολογισμός, Τεχνικές Προδιαγραφές, Γενική & Ειδική Συγγραφή Υποχρεώσεων — αλλά το δημοσιευμένο αρχείο περιείχε μόνο τα δύο πρώτα. Αποτέλεσμα: δεν ήταν δυνατόν να διαπιστωθεί αν ο καθαρισμός περιλαμβάνει καθαρισμό τοιχωμάτων, απεντόμωση, ή ποιος ακριβώς είναι ο μηχανισμός ελέγχου και πιστοποίησης της εκτέλεσης — ακριβώς τα σημεία που κανονικά θα όριζαν αυτά τα δύο κεφάλαια.
Τι συστήνουμε
- Να διασφαλίζεται ότι το πλήρες τεύχος μελέτης (και τα 4 κεφάλαια, όπου προβλέπονται) αναρτάται ως ενιαίο ή πλήρως συνδεδεμένο σύνολο στο ΚΗΜΔΗΣ/ΔΙΑΥΓΕΙΑ — όχι αποσπασματικά, ώστε κάθε ενδιαφερόμενος (υποψήφιος ανάδοχος, ελεγκτική αρχή, πολίτης) να έχει πρόσβαση στο πλήρες αντικείμενο και τους όρους.
- Οι Τεχνικές Προδιαγραφές να οριοθετούν ρητά τα «σύνορα» της κάθε εργασίας: τι θεωρείται «πλήρης καθαρισμός», ποιες επιφάνειες/στοιχεία καλύπτονται, τι εξοπλισμό οφείλει να διαθέτει ο ανάδοχος, πού απορρίπτονται τα υλικά.
- Η Συγγραφή Υποχρεώσεων να περιλαμβάνει σαφή, βήμα-προς-βήμα περιγραφή της διαδικασίας παραλαβής — όχι μόνο παραπομπή στα άρθρα του Ν. 4412/2016, αλλά και τις πρακτικές λεπτομέρειες (ποιος επιθεωρεί, πότε, με ποιον τρόπο τεκμηριώνεται η εκτέλεση).
5. Μηχανισμός ελέγχου, πιστοποίησης, παραλαβής και διαχείρισης υλικών
Τι διαπιστώθηκε
Αυτό είναι το σημείο όπου εντοπίστηκε η μεγαλύτερη ανομοιογένεια στο δείγμα. Οι περισσότερες συμβάσεις παραπέμπουν γενικά στα άρθρα 219-221 του Ν. 4412/2016 (επιτροπή παραλαβής, πρωτόκολλο οριστικής παραλαβής), χωρίς όμως να εξειδικεύουν πώς ακριβώς επαληθεύεται ότι μια εργασία εκτελέστηκε — ιδίως σε συμβάσεις με εκατοντάδες μεμονωμένα τεμάχια (π.χ. 3.100 φρεάτια σε μία σύμβαση), όπου ο έλεγχος κάθε τεμαχίου εκ των πραγμάτων δεν είναι εφικτός.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η διαχείριση των υλικών που αφαιρούνται από το φρεάτιο. Σε δύο πανομοιότυπες συμβάσεις του δείγματος εντοπίστηκε ρητή, αναλυτική διατύπωση που απαγορεύει οποιαδήποτε —έστω και προσωρινή— απόθεση των φερτών υλικών στον δρόμο ή στο πεζοδρόμιο, επιβάλλοντας απευθείας φόρτωσή τους σε όχημα μεταφοράς (με τη χρήση ειδικών κάδων/ζεμπιλιών) και άμεση απομάκρυνσή τους μαζί με το συνεργείο κατά το πέρας κάθε επιμέρους επέμβασης, όχι αθροιστικά στο τέλος της ημέρας. Πρόκειται για την πιο σαφή διατύπωση αυτού του είδους που εντοπίστηκε στο δείγμα, ενώ στις περισσότερες υπόλοιπες συμβάσεις η τύχη των υλικών μετά την αφαίρεσή τους παραμένει αδιευκρίνιστη.
Τι συστήνουμε
- Να προβλέπεται ρητά φωτογραφική τεκμηρίωση πριν/μετά για κάθε επέμβαση (ή για δειγματοληπτικό υποσύνολο), με χρονοσήμανση και —όπου είναι εφικτό— γεωσήμανση, ώστε να συνδέεται αδιαμφισβήτητα η φωτογραφία με το συγκεκριμένο φρεάτιο/σημείο.
- Σε συμβάσεις μεγάλου όγκου τεμαχίων, να ορίζεται ρητά ποσοστό ή μέθοδος δειγματοληπτικού ελέγχου από την επιτροπή παραλαβής (π.χ. επιτόπια επαλήθευση σε τυχαίο δείγμα 5-10% των τεμαχίων), αντί για σιωπηρή υπόθεση πλήρους ελέγχου που στην πράξη δεν συμβαίνει.
- Όπου το αντικείμενο είναι απόφραξη/καθαρισμός αγωγού, να αξιοποιείται —όπου το επιτρέπει ο προϋπολογισμός— τεχνικός έλεγχος με κάμερα (βιντεοσκόπηση) ως αντικειμενικό αποδεικτικό μέσο· πρόκειται για το πιο ισχυρό τεκμήριο εκτέλεσης που εντοπίστηκε στο δείγμα.
- Να προβλέπεται ρητή διαδικασία για ό,τι διαπιστωθεί ελαττωματικό ή ημιτελές: πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής με καταγραφή αποκλίσεων, δυνατότητα έκπτωσης επί της συμβατικής αξίας ανάλογης της απόκλισης, και τακτή προθεσμία αντικατάστασης πριν την κήρυξη έκπτωτου.
- Να ορίζεται ρητά ότι τα φερτά υλικά/προϊόντα καθαρισμού φορτώνονται απευθείας σε όχημα μεταφοράς και απαγορεύεται η απόθεσή τους, έστω και προσωρινή, σε δρόμο, πεζοδρόμιο ή άλλο κοινόχρηστο χώρο — για λόγους ασφάλειας πεζών/κυκλοφορίας, αλλά και υγιεινής της γειτονιάς κατά τη διάρκεια της εργασίας.
- Να ορίζεται ρητά ότι η τελική απομάκρυνση των υλικών προς αδειοδοτημένο χώρο διάθεσης γίνεται άμεσα, ταυτόχρονα με την ολοκλήρωση κάθε επέμβασης — και όχι σε μεταγενέστερο, απροσδιόριστο χρόνο.
6. Ασφάλεια εργαζομένων, σήμανση εργοταξίου και αποκατάσταση χώρου
Τι διαπιστώθηκε
Το δείγμα δείχνει μια σαφή, επαναλαμβανόμενη ρήτρα γενικής αναφοράς σε «μέτρα ασφαλείας» και Μέσα Ατομικής Προστασίας (ΜΑΠ) για τους εργαζόμενους, καθώς και σε σήμανση/κιγκλιδώματα/πινακίδες για την προστασία πεζών και οχημάτων — καλή, ευρέως διαδεδομένη πρακτική. Ωστόσο, σε καμία σύμβαση του δείγματος δεν εντοπίστηκε εξειδικευμένο πρωτόκολλο για μία ιδιαίτερα κρίσιμη περίπτωση: την είσοδο εργαζομένου εντός του φρεατίου. Αρκετές συμβάσεις προβλέπουν ρητά ότι «τα συνεργεία θα εισέρχονται εντός των φρεατίων, όποτε αυτό απαιτείται» — άρα η είσοδος ανθρώπου σε κλειστό/υπόγειο χώρο δεν είναι σπάνια εξαίρεση αλλά προβλεπόμενη πρακτική — χωρίς όμως καμία από αυτές να συνοδεύει την πρόβλεψη με ειδικό πρωτόκολλο ασφαλούς εισόδου σε περιορισμένο χώρο (confined space): έλεγχο ατμόσφαιρας/αερίων πριν την είσοδο, υποχρεωτικό εξωτερικό επιτηρητή σε συνεχή οπτική/φωνητική επαφή, εξοπλισμό ανάσυρσης, απαγόρευση μοναχικής εργασίας. Η γενική ρήτρα «λήψης όλων των απαιτούμενων μέτρων ασφαλείας» δεν υποκαθιστά αυτή την εξειδίκευση, ιδίως όταν η κείμενη νομοθεσία για εργασία σε περιορισμένους χώρους (π.δ. 1073/1981, Ν. 3850/2010) την απαιτεί.
Αντίστοιχα κενά εντοπίστηκαν και σε τρία άλλα σημεία: καμία σύμβαση δεν εξειδικεύει σήμανση για εργασίες που εκτελούνται ή παραμένουν ανοιχτές μετά τη δύση (αναλάμποντες φανοί, ανακλαστικοί κώνοι, νυχτερινός φωτισμός)· η πλήρης αποκατάσταση θιγόμενων επιφανειών (κράσπεδο, βάση φρεατίου, περιβάλλων χώρος) εντοπίστηκε ως συστηματική ρήτρα μόνο σε μία οικογένεια συμβάσεων επισκευής, όχι γενικευμένα· και μόνο σε 2 από τις 101 συμβάσεις/μελέτες που εξετάστηκαν απαιτείται από τον ανάδοχο πιστοποίηση κατά ISO 9001 (διαχείριση ποιότητας), ISO 14001 (περιβαλλοντική διαχείριση) και OHSAS 18001/ISO 45001 (υγεία & ασφάλεια στην εργασία). Τέλος, όπου προβλέπεται απεντόμωση/μυοκτονία, οι συμβάσεις αναφέρονται γενικά σε «κατάλληλο εντομοκτόνο/μυοκτόνο σκεύασμα», χωρίς να απαιτούν ρητά άδεια κυκλοφορίας/καταχώριση του βιοκτόνου σκευάσματος ή να εξειδικεύουν τον τρόπο εφαρμογής πέρα από «ψεκασμός». Θετική εξαίρεση: σε μία σύμβαση η δολωματική παγίδα μυοκτονίας τοποθετείται ρητά «σε σταθερό σημείο χαμηλά στο φρεάτιο, ώστε να αποφεύγεται προσέγγιση από παιδιά, ζώα κ.λ.π.».
Τι συστήνουμε
- Σε κάθε σύμβαση όπου προβλέπεται, έστω ενδεχομενικά, είσοδος εργαζομένου εντός φρεατίου ή άλλου κλειστού χώρου, να περιλαμβάνεται ρητό άρθρο με τα ελάχιστα μέτρα: προηγούμενο εξαερισμό/έλεγχο αερίων, φορητό αεριοανιχνευτή, εξωτερικό επιτηρητή καθ’ όλη τη διάρκεια, εξοπλισμό ανάσυρσης άμεσα διαθέσιμο, και ρητή απαγόρευση εισόδου χωρίς τη σύγχρονη παρουσία δεύτερου ατόμου.
- Όπου προβλέπεται έστω και περιστασιακή εργασία εκτός τυπικού ωραρίου ή παραμονή ανοιχτού φρεατίου, να απαιτείται ρητά πρόσθετη νυχτερινή/χαμηλής ορατότητας σήμανση, σύμφωνα με τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και τις σχετικές τεχνικές προδιαγραφές εργοταξιακής σήμανσης.
- Να περιλαμβάνεται συστηματικά όρος που υποχρεώνει τον ανάδοχο να αποκαθιστά πλήρως, με δικά του έξοδα και στην αρχική της κατάσταση, κάθε επιφάνεια (άσφαλτος, πλακόστρωτο, κράσπεδο, πράσινο) που θίγεται από την εκτέλεση της εργασίας, με σαφή προθεσμία αποκατάστασης.
- Σε συμβάσεις μεγαλύτερης αξίας ή διάρκειας, να εξετάζεται η θέσπιση πιστοποίησης ποιότητας (ISO9001/14001/45001) ως ελάχιστη προϋπόθεση συμμετοχής ή ως κριτήριο βαθμολόγησης της τεχνικής προσφοράς.
- Να απαιτείται ρητά χρήση εγκεκριμένων/αδειοδοτημένων βιοκτόνων σκευασμάτων στην απεντόμωση/μυοκτονία, με περιγραφή του τρόπου εφαρμογής (ψεκασμός επιφανειών έναντι δολωματικού σταθμού) και, όπου έχει νόημα, γενίκευση της πρόβλεψης παιδικής/ζωικής ασφάλειας στην τοποθέτηση δολωματικών παγίδων.
7. Ενδεικτικοί πρωτότυποι όροι που εντοπίστηκαν στο δείγμα
Πέρα από τα γενικά πρότυπα, ξεχώρισαν αρκετές μεμονωμένες διατυπώσεις που δεν είναι ο κανόνας στο δείγμα, αλλά αποτελούν καλές ιδέες προς γενίκευση:
- Ψηφιακή γεωχωρική τεκμηρίωση (GIS): σε μία σύμβαση, ο ανάδοχος υποχρεούται να καταγράφει κάθε επέμβαση σε ψηφιακό αρχείο Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (ανοικτού μορφότυπου ESRIShapefile), με χαρακτηριστικά όπως ημερομηνία επέμβασης — πέρα από την απλή φωτογράφηση, δημιουργώντας ουσιαστικά έναν ανιχνεύσιμο χάρτη εκτελεσμένων εργασιών.
- Συνυπογραφόμενο ημερολόγιο εργασιών: σε δύο συμβάσεις, το ημερήσιο ημερολόγιο εργασιών συνυπογράφεται από τον ανάδοχο και τον επόπτη της σύμβασης, και αντίγραφά του αποτελούν υποχρεωτικό στοιχείο για την παραλαβή — απλός αλλά αποτελεσματικός μηχανισμός αμοιβαίας επιβεβαίωσης, χωρίς κόστος.
- Ρήτρα Ακεραιότητας: σε μία σύμβαση, ο ανάδοχος δηλώνει ρητά ότι δεν ενήργησε αθέμιτα/παράνομα/καταχρηστικά σε κανένα στάδιο πριν την κατακύρωση και δεσμεύεται να συνεχίσει έτσι κατά την εκτέλεση και μετά τη λήξη της σύμβασης — αυτοτελές άρθρο ακεραιότητας, πέρα από τις συνήθεις γενικές αναφορές σε νομιμότητα.
- Ρητή απαγόρευση απόθεσης φερτών υλικών σε δρόμο/πεζοδρόμιο (βλ. §5) — από τις πιο πρακτικές, ευθέως ελέγξιμες διατυπώσεις του δείγματος.
- Παιδικής/ζωικής ασφάλειας πρόβλεψη στη μυοκτονία (βλ. §6) — τοποθέτηση δολωματικής παγίδας «ώστε να αποφεύγεται προσέγγιση από παιδιά, ζώα».
- Υπάρχουν και προβλέψεις για το GDPR.
Καμία από τις παραπάνω διατυπώσεις δεν εντοπίστηκε σε περισσότερες από 1-2 συμβάσεις του δείγματος — δεν αποτελούν δηλαδή τυπική πρακτική, αλλά μεμονωμένες καλές λύσεις σε προβλήματα που αφορούν, στον ένα ή τον άλλο βαθμό, όλες τις συμβάσεις του είδους.
8. Βασικοί συμβατικοί όροι
Πέρα από το τιμολόγιο, οι συμβάσεις μοιράζονται ένα σχεδόν σταθερό «σκελετό» όρων, που επαναλαμβάνεται με μικρές παραλλαγές διατύπωσης ανεξαρτήτως Δήμου.
8.1 Σταθερότητα τιμών
Τι διαπιστώθηκε: σε όλες σχεδόν τις συμβάσεις υπάρχει ρητή ρήτρα ότι «οι τιμές δεν υπόκεινται σε καμία αναθεώρηση για οποιονδήποτε λόγο ή αιτία» και παραμένουν σταθερές και αμετάβλητες καθ’ όλη τη διάρκεια της σύμβασης — ακόμη κι αν ο Δήμος ασκήσει δικαίωμα μονομερούς παράτασης. Πρακτική συνέπεια για έναν ανάδοχο: η αρχική προσφορά πρέπει να απορροφά εξ αρχής τον κίνδυνο αύξησης κόστους καυσίμων/εργατικών κατά τη διάρκεια. Σε συμβάσεις πολυετούς διάρκειας (24-36 μήνες) αυτό μεταθέτει εξ ολοκλήρου στον ανάδοχο τον κίνδυνο, με αποτέλεσμα είτε προεξόφλησή του σε υψηλότερη αρχική τιμή προσφοράς, είτε υποβάθμιση ποιότητας υπηρεσίας στα τελευταία έτη της σύμβασης.
- Τι συστήνουμε: σε συμβάσεις διάρκειας άνω των 12-18 μηνών, να εξετάζεται η σκοπιμότητα ήπιου μηχανισμού αναπροσαρμογής (π.χ. συνδεδεμένου με επίσημο δείκτη τιμών καυσίμων), αντί για πλήρη απαγόρευση αναθεώρησης — ή, εναλλακτικά, να γίνεται ρητά συνειδητή η επιλογή σταθερής τιμής, γνωρίζοντας το trade-off.
8.2 Τρόπος πληρωμής και τιμολόγηση
Τι διαπιστώθηκε: στο σύνολο σχεδόν του δείγματος επικρατεί ένα συνεπές, καλό πρότυπο — εξόφληση 100% της συμβατικής αξίας μετά την οριστική παραλαβή (όχι προκαταβολές)· προθεσμία πληρωμής κατά κανόνα 30 ημέρες από την έκδοση τιμολογίου/πρωτοκόλλου παραλαβής, με συχνή εμφάνιση προθεσμίας 60 ημερών σε νεότερες συμβάσεις (2025-2026)· απαιτούμενα δικαιολογητικά τιμολόγιο, πρωτόκολλο οριστικής παραλαβής, φορολογική & ασφαλιστική ενημερότητα· και, από 1/6/2024 (ΚΥΑ 52445 ΕΞ 2023), υποχρεωτική έκδοση δομημένου ηλεκτρονικού τιμολογίου (PEPPOL/myDATA), με ρητό αποκλεισμό σκαναρισμένων/εικόνων τιμολογίου στις πιο προσεκτικά συνταγμένες συμβάσεις.
- Τι συστήνουμε: αυτό αποτελεί ήδη ώριμη πρακτική και δεν χρειάζεται αλλαγή — αξίζει όμως να τονίζεται ρητά σε κάθε νέα σύμβαση ποια ακριβώς μορφή τιμολογίου γίνεται δεκτή, με ρητό αποκλεισμό μη δομημένων μορφών.
8.3 Διάρκεια σύμβασης, ποσότητες και ρήτρα μη δέσμευσης
Τι διαπιστώθηκε: δεν υπάρχει ενιαίο πρότυπο διάρκειας· εντοπίστηκαν τρεις βασικοί τύποι ρήτρας — συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης· καθορισμένο χρονικό διάστημα από την υπογραφή (8 μήνες έως 2 έτη)· ή «μέχρι εξαντλήσεως του οικονομικού αντικειμένου/ενδεικτικού προϋπολογισμού», με ρητό δικαίωμα του Δήμου να παρατείνει μονομερώς τη σύμβαση με τους ίδιους όρους και τιμές, χωρίς νέα διαπραγμάτευση. Οι ποσότητες σε έναν ενδεικτικό προϋπολογισμό είναι εξ ορισμού εκτιμήσεις· οι πιο προσεκτικές συμβάσεις δηλώνουν ρητά ότι ο Δήμος δεν οφείλει να τις εξαντλήσει.
- Τι συστήνουμε: να περιλαμβάνεται ρητή ρήτρα ότι η αναθέτουσα αρχή δεν υποχρεούται να εξαντλήσει το συμβατικό ποσό ή τις συμβατικές ποσότητες, χωρίς αξίωση αποζημίωσης του αναδόχου για ό,τι τελικά δεν παραγγέλθηκε.
- Τι συστήνουμε: η ρήτρα μονομερούς παράτασης «μέχρι εξαντλήσεως πίστωσης» διευκολύνει τη συνέχεια της υπηρεσίας χωρίς νέο διαγωνισμό, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από σαφές ανώτατο χρονικό όριο.
8.4 Εγγυήσεις
Τι διαπιστώθηκε: η εγγυητική επιστολή καλής εκτέλεσης απαιτείται κυρίως στις μεγαλύτερης αξίας συμβάσεις (συνήθως 4% επί της αξίας άνευ ΦΠΑ)· ρητά δεν απαιτείται σε συμβάσεις αξίας ίσης ή μικρότερης από το εκάστοτε ισχύον όριο απαλλαγής. Στο δείγμα εντοπίστηκαν όμως και περιπτώσεις όπου παραλείφθηκε χωρίς σαφή αιτιολόγηση του γιατί δεν απαιτείται.
- Τι συστήνουμε: να απαιτείται συστηματικά όπου υπερβαίνεται το όριο απαλλαγής, με ρητή αιτιολόγηση όποτε παραλείπεται.
8.5 Κρατήσεις & επιβαρύνσεις
Τι διαπιστώθηκε: 0,1% υπέρ Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ. (άρθρο 350 Ν.4412/2016) με χαρτόσημο 3% και εισφορά ΟΓΑ 20% επί της κράτησης· παρακράτηση φόρου εισοδήματος 8% επί του καθαρού ποσού με κάθε πληρωμή· ο ΦΠΑ βαρύνει πάντα τον Δήμο, όχι τον ανάδοχο — καλή πρακτική που βρέθηκε σχεδόν παντού και αξίζει να διατηρηθεί ως πρότυπο διατύπωσης.
8.6 Παραλαβή υπηρεσιών & ρήτρες εκπρόθεσμης εκτέλεσης
Τι διαπιστώθηκε: η παραλαβή γίνεται από επιτροπή παραλαβής (άρθρο 221 Ν.4412/2016) με πρωτόκολλο προσωρινής/οριστικής παραλαβής (βλ. και §5 για τον μηχανισμό ελέγχου). Αν διαπιστωθούν αποκλίσεις, προβλέπεται είτε έκπτωση επί της συμβατικής αξίας, είτε υποχρέωση αντικατάστασης εντός τακτής προθεσμίας (άρθρο 220), με τον ανάδοχο να υπόκειται σε ποινικές ρήτρες (άρθρο 218) για εκπρόθεσμη εκτέλεση. Αν παρέλθουν 30 ημέρες από την υποβολή του πρωτοκόλλου χωρίς απόφαση έγκρισης/απόρριψης, η παραλαβή θεωρείται ότι συντελέστηκε αυτοδικαίως — λεπτομέρεια που αξίζει να είναι γνωστή σε όποιον συντάσσει το χρονοδιάγραμμα εσωτερικών εγκρίσεων.
8.7 Λοιποί συνήθεις όροι
Τι διαπιστώθηκε: απαγόρευση εκχώρησης της σύμβασης σε τρίτους· ιεράρχηση ερμηνείας σε περίπτωση αντίφασης (απόφαση κατακύρωσης → οικονομική & τεχνική προσφορά)· σε μία οικογένεια συμβάσεων, ρητός ορισμός του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών ως αρμόδιου για την επίλυση διαφορών· σε πρόσφατες συμβάσεις (2025-2026), ρήτρες προστασίας προσωπικών δεδομένων/GDPR όπου ο ανάδοχος αποκτά πρόσβαση σε δεδομένα/υποδομές του Δήμου· η σύμβαση συντάσσεται συνήθως σε 2 ή 4 πρωτότυπα αντίτυπα, ένα ανά συμβαλλόμενο μέρος/υπηρεσία.
- Τι συστήνουμε: να ορίζεται ρητά ο αριθμός πρωτοτύπων αντιτύπων και ποιος τα φυλάσσει· να απαγορεύεται ρητά η εκχώρηση της σύμβασης σε τρίτους· να ορίζεται αρμόδιο δικαστήριο/διαδικασία επίλυσης διαφορών — καλή, ήδη διαδεδομένη πρακτική που αξίζει να γίνεται ο κανόνας σε κάθε σύμβαση, όχι μόνο στις πιο αναλυτικές.
9. Εύρος αξίας συμβάσεων
Τι διαπιστώθηκε
Στο δείγμα κυριαρχούν μικρές, τοπικές αναθέσεις: η πλειονότητα των συμβάσεων με σαφή τελικό ποσό κινείται από ~2.500 € έως ~37.000 €, δηλαδή γύρω και κάτω από το όριο της απευθείας ανάθεσης (30.000 € άνευ ΦΠΑ). Μία μικρότερη ομάδα μεγαλύτερων συμβάσεων — προϊόν ανοικτού διαγωνισμού — φτάνει τις 114.000-154.000 €, καλύπτοντας συνήθως ευρύτερο δίκτυο πολλών οικισμών/κοινοτήτων (τουλάχιστον 4 τέτοιες περιπτώσεις εντοπίστηκαν). Δεν εντοπίστηκε σύμβαση με σαφώς αναγνωρίσιμο τελικό ποσό στο ενδιάμεσο εύρος 50.000-100.000 €, κάτι που υποδηλώνει διπολική κατανομή — δεν αποκλείεται όμως αυτό να είναι εν μέρει τεχνούργημα της εξαγωγής, αφού αρκετές συμβάσεις παραμένουν χωρίς αξιόπιστα εξαγόμενο τελικό ποσό.
| Κλίμακα αξίας (με ΦΠΑ) | Ενδεικτικό πλήθος | Τυπικό προφίλ σύμβασης |
| < 10.000 € | Μεγάλο μέρος του δείγματος | Μικρή, μεμονωμένη επέμβαση απευθείας ανάθεσης, 1-3 άρθρα τιμολογίου. |
| 10.000 € – 30.000 € | Σημαντικό μέρος του δείγματος | Ετήσια/περιοδική συντήρηση δικτύου σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, οριακά κάτω από το όριο απευθείας ανάθεσης. |
| 30.000 € – 40.000 € | Λίγες περιπτώσεις | Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος/συλλογή προσφορών, ελαφρώς πάνω από το όριο. |
| > 100.000 € | τουλάχιστον 4 περιπτώσεις | Ανοικτός διαγωνισμός, δίκτυο πολλών οικισμών/κτιρίων, πολυετής ή ευρύτερης έκτασης σύμβαση. |
Παράρτημα — Αξιολόγηση μελέτης διαγωνισμού καθαρισμού φρεατίων (2026-2028)
Πρόσθετο έγγραφο που εξετάστηκε: μελέτη/τεύχος διακήρυξης υπηρεσίας καθαρισμού φρεατίων υδροσυλλογής και καθαρισμού αποχετεύσεων-αποφράξεων σε δημοτικές εγκαταστάσεις, ετών 2026-2027-2028 (ΑΔΑΜ 26REQ019226007, 15/6/2026). Σημαντική διευκρίνιση: πρόκειται για τη μελέτη/ενδεικτικό προϋπολογισμό που στηρίζει έναν επικείμενο διαγωνισμό — όχι για ήδη υπογεγραμμένη σύμβαση όπως οι υπόλοιπες 96 του δείγματος. Το αρχείο περιέχει την Τεχνική Έκθεση και τον Ενδεικτικό Προϋπολογισμό, αλλά όχι τις Τεχνικές Προδιαγραφές ούτε τη Συγγραφή Υποχρεώσεων (αναφέρονται στα περιεχόμενα αλλά δεν περιλαμβάνονται στο απόσπασμα) — η ελλιπής αυτή δημοσίευση είναι, από μόνη της, το βασικό εύρημα της §4.
| Στοιχείο | Τιμή |
| Αναθέτουσα αρχή | Δήμος (δεν κατονομάζεται) |
| Προϋπολογισμός μελέτης | 129.483,40 € με ΦΠΑ 24% (104.422,10 € χωρίς ΦΠΑ) |
| CPV | 90470000-2 «Υπηρεσίες καθαρισμού αποχετεύσεων» (ενιαίος κωδικός για όλα τα άρθρα) |
| Διαδικασία ανάθεσης | Ανοιχτός ηλεκτρονικός διαγωνισμός κάτω των ορίων (άρθρο 27 Ν.4412/2016), κριτήριο η χαμηλότερη τιμή |
| Διάρκεια | 24 μήνες, με δαπάνη κατανεμημένη σε 3 οικονομικά έτη (2026-2027-2028) |
| Αντικείμενο | Φρεάτια υδροσυλλογής, φρεάτια αποχέτευσης δημοτικών εγκαταστάσεων, φρεάτια σχολείων Α’/Β’βάθμιας — δηλ. δημοτικά κτίρια & κοινόχρηστοι χώροι, όχι μόνο δίκτυο δρόμων |
Σύγκριση τιμών με το «Πρότυπο τύπου Α/Τ» του κυρίως δείγματος
Το τιμολόγιο της μελέτης αναπαράγει σχεδόν κατά λέξη τη διάκριση «τύπος Τ (χωρίς εσχάρα) / τύπος Α (με εσχάρα)» και «πρώτο άνοιγμα / κάθε επιπλέον άνοιγμα» που τεκμηριώνεται σε τουλάχιστον 4 πραγματικά υπογεγραμμένες συμβάσεις του 2023-2026 (§3, «Πρότυπο 1β»). Η σύγκριση παρακάτω γίνεται με τον μέσο όρο αυτών των συμβάσεων, όχι με μία μεμονωμένη σύμβαση:
| Άρθρο | Υπό αξιολόγηση μελέτη (2026) | Μ.Ο. 4 συμβάσεων 2023-2026 | Διαφορά |
| Τύπος Τ, πρώτο άνοιγμα | 37,00 € | 40,80 € (n=3) | −9% |
| Τύπος Τ, κάθε επιπλέον άνοιγμα | 19,00 € | 20,43 € (n=3) | −7% |
| Τύπος Α, πρώτο άνοιγμα | 23,00 € | 25,60 € (n=4) | −10% |
| Τύπος Α, κάθε επιπλέον άνοιγμα | 9,50 € | 10,24 € (n=4) | −7% |
n = αριθμός υπογεγραμμένων συμβάσεων που συνεισφέρουν στον μέσο όρο. Η υπό αξιολόγηση μελέτη τοποθετεί την ενδεικτική τιμή ~7-10% χαμηλότερα από τον μέσο όρο των 4 συμβάσεων αναφοράς. Ένας υποψήφιος ανάδοχος πρέπει να αναμένει πιο σφιχτό «ανώτατο όριο αποδεκτής προσφοράς» σε σχέση με το τυπικό επίπεδο της αγοράς.
Νέες κατηγορίες εργασιών που δεν είχαν καταγραφεί στο αρχικό δείγμα
Η μελέτη εμπλουτίζει τον κατάλογο κατηγοριών της §2 με 5 επιπλέον, πιο εξειδικευμένα άρθρα — λογικό αφού αφορά και εσωτερικές εγκαταστάσεις κτιρίων/σχολείων και όχι μόνο δίκτυο δρόμων:
| Νέα κατηγορία | Τιμή μονάδος | Σχόλιο |
| Απόφραξη υδρορροής | 110,00 €/τεμ. | Υψηλή τιμή· απαιτητική εργασία σε στέγες/υδρορροές κτιρίων. |
| Απόφραξη λεκάνης αποχωρητηρίου | 46,00 €/τεμ. | Εσωτερική υδραυλική εργασία κτιρίου — δεν εμφανίζεται σε καμία από τις 96 αρχικές συμβάσεις (αμιγώς δικτύου). |
| Απόφραξη αγωγού από ρίζες δέντρων | 87,00 €/τεμ. | Ειδική, ακριβότερη κατηγορία απόφραξης. |
| Απόφραξη φρεατίου από οικοδομικά υλικά (μπάζα) | 194,00 €/τεμ. | Η ακριβότερη τιμή μονάδος όλης της μελέτης — βαριά χειρωνακτική/μηχανική επέμβαση. |
| Τεχνικός έλεγχος με κάμερα σε σωλήνα έως Φ200 | 90,00 €/τεμ. | Ίδια κατηγορία με το σπάνιο άρθρο «βιντεοσκόπηση αγωγών» της §2(Θ), αλλά εδώ τιμολογείται ανά τεμάχιο/επιθεώρηση αντί ανά τρέχον μέτρο — διαφορετική λογική χρέωσης για παρόμοια εργασία. |
Λοιπές παρατηρήσεις
- Κλίμακα: με 129.483,40 € (με ΦΠΑ) η μελέτη εντάσσεται στην ίδια «ανώτερη» ζώνη αξίας με τις μεγαλύτερες συμβάσεις του αρχικού δείγματος (§9) — επιβεβαιώνει ότι το εύρος αυτό αντιστοιχεί σε ανοικτούς διαγωνισμούς πολυετούς διάρκειας και ευρύτερου αντικειμένου, όχι σε απευθείας αναθέσεις.
- Ρητή ρήτρα μη δέσμευσης ποσότητας: «Ο Δήμος δεν είναι υποχρεωμένος να εξαντλήσει το συμβατικό ποσό και τις συμβατικές ποσότητες» — παρόμοιο πνεύμα με τη ρήτρα μονομερούς παράτασης του §8.3, αλλά εδώ διατυπωμένη ως ρητή απαλλαγή του Δήμου από εγγύηση πλήρους απορρόφησης.
- Ασυνέπεια ταξινόμησης CPV: η μελέτη χρησιμοποιεί μόνο τον κωδικό 90470000-2 και για τα φρεάτια υδροσυλλογής (όμβρια) και για τα φρεάτια αποχέτευσης ακαθάρτων, ενώ στο αρχικό δείγμα οι δύο αυτές κατηγορίες συχνά ταξινομούνταν χωριστά — επιβεβαιώνει την παρατήρηση της §2 ότι η ταξινόμηση CPVδεν είναι ενιαία μεταξύ Δήμων.
- Προϋπολογισμός ανά πηγή χρηματοδότησης/χρήση: η δαπάνη κατανέμεται ρητά ανά κατηγορία κτιρίου και ανά έτος — επίπεδο λογιστικής διαφάνειας που δεν εμφανίστηκε σε καμία από τις μικρές απευθείας αναθέσεις του αρχικού δείγματος.
Συμπεράσματα
- Οι τιμές μονάδος καθαρισμού απλού φρεατίου συγκλίνουν γύρω στα 15-25 €/τεμ. για μεγάλες ποσότητες (>150 τεμ.)· κάτω από αυτή την ποσότητα η τιμή ανεβαίνει γρήγορα, φτάνοντας ακόμη και 3-4 φορές υψηλότερα και σε ακραίες περιπτώσεις μεμονωμένων/απομακρυσμένων αναθέσεων 130-500 €/τεμ. — άρα το μέγεθος της σύμβασης (ποσότητα) είναι ο ισχυρότερος μεμονωμένος παράγοντας τιμολόγησης.
- Ο καθαρισμός/απόφραξη αγωγών με τρέχον μέτρο σταθεροποιείται γύρω στα 5,70-5,95 €/m στο πιο συχνά επαναλαμβανόμενο πρότυπο του δείγματος — καλό σημείο αναφοράς για προσφορά σε αντίστοιχο αντικείμενο.
- Η απουσία ρήτρας αναθεώρησης τιμών σε όλες σχεδόν τις συμβάσεις σημαίνει ότι κάθε προσφορά πρέπει να ενσωματώνει εκ των προτέρων περιθώριο για ενδεχόμενη αύξηση κόστους καυσίμου/προσωπικού κατά τη διάρκεια εκτέλεσης, ιδίως σε συμβάσεις που παρατείνονται «μέχρι εξαντλήσεως πίστωσης».
- Η ύπαρξη πανομοιότυπων προτύπων τιμολογίου σε διαφορετικούς Δήμους/έτη υποδεικνύει κοινή προέλευση τεχνικών μελετών — χρήσιμο σημείο αναφοράς για το «τι θεωρείται εύλογη τιμή», με ετήσιο ρυθμό αναπροσαρμογής περίπου 1-10% (με εξαίρεση δύο άρθρα που αυξήθηκαν 48-62% σε δύο έτη — πιθανή ένδειξη αρχικής υποτιμολόγησης).
- Το πιο σημαντικό ποιοτικό εύρημα δεν αφορά τις τιμές αλλά την πληρότητα και τον έλεγχο: οι μεγαλύτερες αδυναμίες του δείγματος εντοπίζονται στη διαφάνεια δημοσίευσης του πλήρους τεύχους μελέτης, στην απουσία εξειδικευμένου μηχανισμού ελέγχου/παραλαβής πέραν της γενικής παραπομπής στον νόμο, και στα κενά γύρω από την ασφάλεια εργαζομένων σε κλειστούς χώρους — τρία σημεία που δεν απαιτούν πρόσθετο κόστος για να διορθωθούν, μόνο σαφέστερη διατύπωση.
Καμία από τις παραπάνω παρατηρήσεις δεν προϋποθέτει πρόσθετο κόστος ή πολυπλοκότητα δυσανάλογη με το μέγεθος μιας μικρής δημοτικής ανάθεσης· πρόκειται κυρίως για σαφήνεια διατύπωσης και συνέπεια πρακτικής, που ήδη εφαρμόζεται σε τμήμα του δείγματος. Το ζητούμενο δεν είναι να αντιγραφεί μηχανικά μία «καλύτερη» σύμβαση, αλλά να συνδυαστούν τα ισχυρά σημεία που εντοπίστηκαν διάσπαρτα σε διαφορετικές συμβάσεις — σαφής κατηγοριοποίηση εργασιών, ρητός μηχανισμός ελέγχου, ρεαλιστική και τεκμηριωμένη τιμή, ασφαλείς συνθήκες εργασίας και πλήρης δημοσιότητα του τεύχους μελέτης — σε ένα ενιαίο, ελέγξιμο συμβατικό κείμενο.
Λίστα ελέγχου πριν την υπογραφή
Σύνοψη όλων των παραπάνω σε 21 σημεία ελέγχου, χρήσιμη ως τελικό «φίλτρο» πριν την έγκριση μιας σύμβασης ή διακήρυξης καθαρισμού φρεατίων/δικτύων:
| # | Σημείο ελέγχου |
| 1 | Κάθε άρθρο τιμολογίου περιγράφει με σαφήνεια τι ακριβώς περιλαμβάνει η εργασία (όχι μόνο «καθαρισμός»). |
| 2 | Δηλώνεται ρητά αν απεντόμωση/μυοκτονία/ασβέστωμα περιλαμβάνονται στην τιμή ή τιμολογούνται ξεχωριστά. |
| 3 | Ο πίνακας τιμολογίου χρησιμοποιεί σταθερή, αναγνωρίσιμη επικεφαλίδα στηλών. |
| 4 | Υπάρχει διάκριση τύπου φρεατίου (με/χωρίς εσχάρα) όπου έχει νόημα, με κλιμακωτή τιμή πρώτου/επιπλέον ανοίγματος. |
| 5 | Ο κωδικός CPV είναι συνεπής με αυτόν που χρησιμοποιεί ο ίδιος Δήμος σε αντίστοιχες προηγούμενες συμβάσεις. |
| 6 | Οι ενδεικτικές τιμές μονάδος έχουν ελεγχθεί έναντι συγκρίσιμων συμβάσεων άλλων Δήμων της ίδιας περιόδου. |
| 7 | Το πλήρες τεύχος μελέτης (τεχνική έκθεση, προϋπολογισμός, προδιαγραφές, συγγραφή υποχρεώσεων) είναι αναρτημένο στο ΚΗΜΔΗΣ/ΔΙΑΥΓΕΙΑ ως πλήρες σύνολο. |
| 8 | Οι τεχνικές προδιαγραφές ορίζουν τα «σύνορα» κάθε εργασίας (επιφάνειες, εξοπλισμός, τόπος απόρριψης). |
| 9 | Προβλέπεται ρητά φωτογραφική τεκμηρίωση πριν/μετά, με χρονοσήμανση. |
| 10 | Σε συμβάσεις μεγάλου όγκου τεμαχίων, ορίζεται ποσοστό/μέθοδος δειγματοληπτικού ελέγχου. |
| 11 | Προβλέπεται διαδικασία για ελαττωματική/ημιτελή εκτέλεση (πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής, έκπτωση, προθεσμία αντικατάστασης). |
| 12 | Ορίζεται ρητά ότι τα φερτά υλικά φορτώνονται απευθείας σε όχημα μεταφοράς και απαγορεύεται η απόθεσή τους, έστω και προσωρινή, σε δρόμο ή πεζοδρόμιο. |
| 13 | Όπου προβλέπεται είσοδος εργαζομένου εντός φρεατίου/κλειστού χώρου, ορίζεται ρητό πρωτόκολλο ασφαλούς εισόδου (έλεγχος αερίων, εξωτερικός επιτηρητής, εξοπλισμός ανάσυρσης). |
| 14 | Απαιτούνται ρητά ΜΑΠ και εργοταξιακή σήμανση, με πρόσθετη πρόβλεψη για νυχτερινή/χαμηλής ορατότητας σήμανση όπου προβλέπεται εργασία εκτός τυπικού ωραρίου. |
| 15 | Προβλέπεται ρητή υποχρέωση πλήρους αποκατάστασης κάθε θιγόμενης επιφάνειας (άσφαλτος, πεζοδρόμιο, κράσπεδο) στην αρχική της κατάσταση, με σαφή προθεσμία. |
| 16 | Όπου απαιτείται απεντόμωση/μυοκτονία, ορίζεται χρήση εγκεκριμένου/αδειοδοτημένου βιοκτόνου σκευάσματος και ο τρόπος εφαρμογής του. |
| 17 | Ορίζεται ρητά ότι ο Δήμος δεν υποχρεούται να εξαντλήσει ποσό/ποσότητες, χωρίς αξίωση αποζημίωσης του αναδόχου. |
| 18 | Σε πολυετείς συμβάσεις, έχει εξεταστεί συνειδητά το ζήτημα σταθερής τιμής έναντι μηχανισμού αναπροσαρμογής. |
| 19 | Απαιτείται εγγυητική επιστολή καλής εκτέλεσης όπου υπερβαίνεται το σχετικό όριο αξίας· για μεγαλύτερες/μακρόχρονες συμβάσεις έχει εξεταστεί η απαίτηση πιστοποίησης ποιότητας (ISO 9001/14001/45001) του αναδόχου. |
| 20 | Ορίζονται ρητά τρόπος πληρωμής, αποδεκτή μορφή ηλεκτρονικού τιμολογίου, κρατήσεις, αριθμός πρωτοτύπων και αρμόδιο δικαστήριο. |
| 21 | Σε συμβάσεις μεγάλης κλίμακας, έχει εξεταστεί η πρόβλεψη ψηφιακής γεωχωρικής καταγραφής (GIS) των επεμβάσεων και συνυπογραφή του ημερήσιου ημερολογίου εργασιών από ανάδοχο και επόπτη. |
