Νέο, αναλυτικό πλαίσιο για την κατάρτιση και υποβολή του Πολυετούς Δημοσιονομικού Προγραμματισμού (ΠΔΠ) 2027–2030, των σχεδίων προϋπολογισμού του 2027, των πινάκων οικονομικής στοχοθεσίας και των λοιπών αναφορών δημοσιονομικού προγραμματισμού καθορίζει η Εγκύκλιος 20 του Υπουργείου Εσωτερικών, με αριθμό πρωτοκόλλου 48449/02.09.2026.
Η εγκύκλιος έχει ιδιαίτερη σημασία για τις οικονομικές υπηρεσίες των Δήμων και των Περιφερειών, καθώς αποτυπώνει όχι μόνο τις βασικές προθεσμίες, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να γίνουν οι προβλέψεις εσόδων, δαπανών, χρηματοδοτούμενων έργων και μισθολογικού κόστους για ολόκληρη την περίοδο έως το 2030.
Μέχρι 30 Σεπτεμβρίου η πρώτη κρίσιμη υποβολή
Η βασικότερη προθεσμία που θέτει το Υπουργείο Εσωτερικών είναι η 30ή Σεπτεμβρίου 2026.
Μέχρι τότε οι οικονομικές υπηρεσίες των υπόχρεων φορέων πρέπει να έχουν υποβάλει στον Κόμβο Οικονομικής Πληροφόρησης Τοπικής Αυτοδιοίκησης την πρόταση του ΠΔΠ 2027–2030, το σχέδιο του αναλυτικού προϋπολογισμού του 2027 και τις συνοδευτικές αναφορές.
Η υποβολή γίνεται προκειμένου το Παρατηρητήριο Οικονομικής Αυτοτέλειας των ΟΤΑ να διατυπώσει τη γνώμη του.
Ειδικότερα, μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου πρέπει να υποβληθούν:
- η πρόταση Πολυετούς Δημοσιονομικού Προγραμματισμού 2027–2030,
- η Έκθεση Τεκμηρίωσης ΠΔΠ,
- η πρόταση Αναλυτικού Ετήσιου Προϋπολογισμού 2027,
- η Έκθεση Τεκμηρίωσης Προϋπολογισμού,
- ο Προϋπολογισμός Εσόδων από Μεταβιβάσεις 2027–2030,
- ο Πίνακας Μεταβολών Τακτικού Προσωπικού 2027,
- ο Πίνακας Απασχόλησης Έκτακτου Προσωπικού 2027.
Πρόκειται ουσιαστικά για ένα ολοκληρωμένο «πακέτο» δημοσιονομικού σχεδιασμού και όχι απλώς για την υποβολή ενός σχεδίου προϋπολογισμού.
Ποιοι φορείς είναι υπόχρεοι
Η εγκύκλιος αφορά:
τους Δήμους και τις Περιφέρειες, τα ΝΠΔΔ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ), καθώς και τα ΝΠΙΔ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και λοιπά νομικά πρόσωπα στα οποία συμμετέχουν Δήμοι και Περιφέρειες και τα οποία ανήκουν στον υποτομέα ΟΤΑ της Γενικής Κυβέρνησης.
Εξαιρούνται συγκεκριμένα νομικά πρόσωπα και σύνδεσμοι που πρόκειται να καταργηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Πώς καταρτίζεται ο ΠΔΠ των Δήμων
Για τους Δήμους, τις Περιφέρειες και τα ΝΠΔΔ ο ΠΔΠ 2027–2030 καταρτίζεται σε ταμειακή βάση, με χρήση του υποδείγματος «Α1_2027-2030.xlsx».
Ο προγραμματισμός πρέπει να γίνεται τουλάχιστον σε επίπεδο μείζονος κατηγορίας λογαριασμού, ενώ δίνεται δυνατότητα στους φορείς να πραγματοποιήσουν αναλυτικότερες προβλέψεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση των εσόδων και δαπανών ανά πηγή χρηματοδότησης.
Ο ΠΔΠ διαχωρίζεται σε:
Τακτικό Προϋπολογισμό και ΠΔΕ, ΤΑΑ και λοιπά χρηματοδοτικά εργαλεία.
Στη δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνονται ξεχωριστά:
- το Εθνικό ΠΔΕ,
- το συγχρηματοδοτούμενο ΠΔΕ,
- το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας,
- το Πράσινο Ταμείο,
- το πρόγραμμα «ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ» και συναφή χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η διάκριση αυτή έχει πρακτική σημασία, καθώς κάθε έργο πρέπει να καταγράφεται στη σωστή πηγή χρηματοδότησης και να συνδέεται με αντίστοιχη πρόβλεψη εσόδων και δαπανών.
Προσοχή στα ελλείμματα και στα διαθέσιμα
Μία από τις σημαντικότερες οδηγίες της εγκυκλίου αφορά το ταμειακό ισοζύγιο.
Το Υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι, εφόσον ένας Δήμος προβλέπει ελλειμματικό προϋπολογισμό για το 2027 ή ελλείμματα στα επόμενα έτη έως το 2030, το σωρευτικό έλλειμμα δεν μπορεί να υπερβαίνει τα εκτιμώμενα χρηματικά διαθέσιμα που θα έχει ο φορέας στις 31.12.2026.
Επομένως, τα χρηματικά διαθέσιμα δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως μια αυθαίρετη λογιστική εκτίμηση για να «κλείσει» ο προγραμματισμός.
Η εκτίμηση πρέπει να τεκμηριώνεται με βάση:
- τα πραγματικά διαθέσιμα,
- την πορεία εκτέλεσης του 2026,
- τα απολογιστικά στοιχεία που έχουν ήδη υποβληθεί στον Κόμβο,
- το εκτιμώμενο ταμειακό αποτέλεσμα μέχρι το τέλος του έτους.
Τι γίνεται με τα έργα που χρηματοδοτούνται από ΠΔΕ, ΤΑΑ και άλλα προγράμματα
Για την περίοδο 2027–2030 πρέπει να κατανεμηθεί το εκτιμώμενο ανεκτέλεστο οικονομικό αντικείμενο των συνεχιζόμενων έργων κατά την 31η Δεκεμβρίου 2026.
Αυτό σημαίνει ότι οι Δήμοι δεν μπορούν απλώς να μεταφέρουν συνολικά ποσά έργων στον ΠΔΠ. Θα πρέπει να εξετάσουν τι πραγματικά αναμένεται να εκτελεστεί και να πληρωθεί ανά έτος.
Παράλληλα, τίθεται μία ιδιαίτερα σημαντική προϋπόθεση: για να περιληφθεί ένα χρηματοδοτούμενο έργο στους σχετικούς πίνακες του ΠΔΠ, πρέπει να υπάρχουν αντίστοιχες και ισόποσες προβλέψεις χρηματοδότησης από τον φορέα που το χρηματοδοτεί.
Με άλλα λόγια, ο Δήμος δεν μπορεί να εμφανίζει ως βέβαιη μια επιχορήγηση, εάν αυτή δεν έχει αντίστοιχα προβλεφθεί από το Υπουργείο, το Πράσινο Ταμείο, την Περιφέρεια ή τον άλλο φορέα χρηματοδότησης.
«Αντώνης Τρίτσης», «Ηλέκτρα» και Φιλόδημος
Η εγκύκλιος δίνει ειδικές οδηγίες για τα μεγάλα χρηματοδοτικά προγράμματα.
Τα έργα του ΦΙΛΟΔΗΜΟΣ ΙΙ εντάσσονται στο Εθνικό ΠΔΕ.
Αντίθετα, για τα προγράμματα «ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ», ΦΙΛΟΔΗΜΟΣ Ι και «ΗΛΕΚΤΡΑ», οι σχετικές εισροές των δανείων εμφανίζονται στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές, ενώ καταγράφονται παράλληλα οι δαπάνες των έργων, οι επιχορηγήσεις που αφορούν την εξυπηρέτηση των δανείων και οι σχετικές πληρωμές τόκων και χρεολυσίων.
Τι προβλέπεται για τα ίδια έσοδα
Οι εκτιμήσεις για φόρους, τέλη, πωλήσεις υπηρεσιών και λοιπά ίδια έσοδα για τα έτη 2028–2030 πρέπει να βασίζονται καταρχήν στις προβλέψεις του 2027.
Ωστόσο, η εγκύκλιος επιτρέπει την προσαρμογή τους όταν υπάρχουν συγκεκριμένες αποφάσεις ή δεδομένα που μπορούν να τεκμηριώσουν μεγαλύτερες εισπράξεις.
Για παράδειγμα, εάν ένας Δήμος έχει ήδη αποφασίσει αύξηση τελών αλλά εκτιμά ότι αυτή δεν θα αποδώσει πλήρως μέσα στο 2027, μπορεί να συνυπολογίσει την υπόλοιπη απόδοση στα επόμενα έτη.
Αντίστοιχα, εάν σχεδιάζονται μελλοντικές δαπάνες που θα χρηματοδοτηθούν από αύξηση συντελεστών ή διεύρυνση της φορολογικής βάσης, τα πρόσθετα έσοδα θα πρέπει να αποτυπώνονται στον ΠΔΠ.
Οι προσλήψεις που μπορούν να μπουν στον προγραμματισμό
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη μισθοδοσία.
Η εγκύκλιος ορίζει ότι στις προβλέψεις μπορούν να περιληφθούν διορισμοί και προσλήψεις προσωπικού που έχουν εγκριθεί και θα υλοποιηθούν μέσα στο 2026 ή το 2027, υπολογίζοντας τη δαπάνη μόνο για τους μήνες που εκτιμάται ότι θα επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό.
Αντίθετα, δεν ενσωματώνονται στον ΠΔΠ 2027–2030 δαπάνες για προσλήψεις που δεν έχουν ενταχθεί στον εγκεκριμένο ετήσιο προγραμματισμό προσλήψεων.
Εάν οι εγκρίσεις δοθούν αργότερα, τότε η δαπάνη θα καλυφθεί μέσω αναμόρφωσης του προϋπολογισμού, ανακατανομής πιστώσεων ή χρήσης χρηματικών διαθεσίμων.
Για τον λόγο αυτό προβλέπεται υποχρεωτική υποβολή τόσο του Πίνακα Μεταβολών Τακτικού Προσωπικούόσο και του Πίνακα Απασχόλησης Έκτακτου Προσωπικού.
Νέος χειρισμός των εισφορών προς ΦΟΔΣΑ
Ειδική επισήμανση γίνεται στις εισφορές των Δήμων προς τους ΦΟΔΣΑ.
Από τον προϋπολογισμό του 2027 οι δαπάνες για εισφορές υπέρ ΦΟΔΣΑ και συνδέσμων που ασκούν αρμοδιότητες ΦΟΔΣΑ παρακολουθούνται στον ΑΛΕ 2420210 και, για λόγους διαχρονικής απεικόνισης στον ΠΔΠ, εμφανίζονται στη μείζονα κατηγορία 24 «Αγαθά και υπηρεσίες».
Παράλληλα, οι προβλέψεις των Δήμων πρέπει να βρίσκονται σε συμφωνία με τις αντίστοιχες προβλέψεις εσόδων του οικείου ΦΟΔΣΑ.
Τρεις διαφορετικές φάσεις υποβολής
Η Εγκύκλιος 20 δημιουργεί ουσιαστικά τρία διακριτά στάδια.
Πρώτο στάδιο – έως 30 Σεπτεμβρίου 2026: υποβάλλονται ο προτεινόμενος ΠΔΠ, το σχέδιο προϋπολογισμού και όλες οι συνοδευτικές αναφορές ώστε να γνωμοδοτήσει το Παρατηρητήριο.
Δεύτερο στάδιο – μετά την ψήφιση: ο ΠΔΠ 2027–2030 και ο αναλυτικός προϋπολογισμός πρέπει να έχουν εγκριθεί από το αρμόδιο όργανο μέχρι τις 15 Νοεμβρίου 2026 και να υποβληθούν στον Κόμβο εντός δέκα ημερών από την έγκρισή τους.
Σε περίπτωση αναπομπής από την αρμόδια αρχή εποπτείας και έκδοσης νέας απόφασης, τα στοιχεία πρέπει να υποβληθούν εκ νέου.
Τρίτο στάδιο – μετά την επικύρωση: μέσα σε δέκα ημέρες από την επικύρωση του ετήσιου προϋπολογισμού υποβάλλονται ο Πίνακας Οικονομικής Στοχοθεσίας 2027 και η σχετική Έκθεση Τεκμηρίωσης.
Οι Εκθέσεις Τεκμηρίωσης δεν είναι τυπική διαδικασία
Ένα ακόμη στοιχείο που πρέπει να προσέξουν οι Δήμοι είναι ότι η υποβολή των αριθμητικών πινάκων δεν αρκεί.
Κατά την υποβολή του ΠΔΠ επισυνάπτεται υποχρεωτικά η «Έκθεση ΠΔΠ.pdf», με την έκθεση του Προϊσταμένου Οικονομικών Υπηρεσιών επί του προτεινόμενου ΠΔΠ.
Η έκθεση συνυπογράφεται από τον Δήμαρχο, τον Περιφερειάρχη ή τον Πρόεδρο του Νομικού Προσώπου, ανάλογα με τον φορέα.
Αντίστοιχη υποχρέωση υπάρχει για την Έκθεση Σχεδίου Προϋπολογισμού και αργότερα για την Έκθεση Οικονομικής Στοχοθεσίας.
Επομένως, κάθε απόκλιση ή σημαντική μεταβολή των οικονομικών δεδομένων θα πρέπει πλέον να συνοδεύεται από επαρκή τεκμηρίωση.
Υποβολή μέσω web services, JSON, XML ή Excel
Τα στοιχεία μπορούν να διαβιβάζονται στον Κόμβο:
μέσω web services, με χειροκίνητη υποβολή αρχείων JSON/XML ή με υποβολή των πρότυπων αρχείων Excel.
Το Υπουργείο καλεί ειδικά τους Προϊσταμένους Οικονομικών Υπηρεσιών και τους βοηθούς στατιστικούς ανταποκριτές να μελετήσουν το εγχειρίδιο λειτουργίας του συστήματος και ιδίως την ενότητα για τους ελέγχους εγκυρότητας και τα μηνύματα σφαλμάτων, καθώς η συνέπεια μεταξύ ΠΔΠ, αναλυτικού προϋπολογισμού και επιμέρους αναφορών ελέγχεται από το πληροφοριακό σύστημα.
Ένας πολύ πιο δεσμευτικός τετραετής σχεδιασμός
Η Εγκύκλιος 20 δείχνει ότι ο προϋπολογισμός του 2027 αντιμετωπίζεται πλέον ως μέρος ενός ευρύτερου τετραετούς δημοσιονομικού προγραμματισμού.
Οι Δήμοι καλούνται να συνδέσουν μεταξύ τους τα χρηματικά διαθέσιμα, τα ίδια έσοδα, τη μισθοδοσία, τις προσλήψεις, τις μεταβιβάσεις, τα χρηματοδοτούμενα έργα και τις υποχρεώσεις τους και να αποτυπώσουν την εξέλιξή τους έως το 2030.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι προβλέψεις δεν αρκεί να είναι αριθμητικά ισοσκελισμένες. Θα πρέπει να είναι ρεαλιστικές, συνεπείς μεταξύ των διαφορετικών πινάκων και τεκμηριωμένες με συγκεκριμένα δεδομένα.
Για τις οικονομικές υπηρεσίες των Δήμων, η προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου αποτελεί πλέον το πρώτο μεγάλο ορόσημο για την κατάρτιση του προϋπολογισμού του 2027 και του νέου πολυετούς δημοσιονομικού σχεδιασμού.
