Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας 2026, που θα πραγματοποιηθεί από τις 16 έως τις 22 Σεπτεμβρίου, θέτει φέτος στο επίκεντρο ένα ιδιαίτερα διευρυμένο ζήτημα: τη δυνατότητα όλων των ανθρώπων να μετακινούνται με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και οικονομικά προσιτό τρόπο, ανεξάρτητα από ηλικία, εισόδημα, τόπο κατοικίας, φύλο ή ικανότητες.
Με κεντρικό θέμα «Mobility for Everyone – Κινητικότητα για Όλους», η φετινή διοργάνωση συνδέει τη βιώσιμη κινητικότητα με τη νέα ευρωπαϊκή συζήτηση για τη δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών. Όπως επισημαίνεται στο επίσημο ενημερωτικό υλικό της EUROPEANMOBILITYWEEK, στόχος είναι τα συστήματα μεταφορών να προσαρμόζονται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες και να ανταποκρίνονται όχι μόνο στις ανάγκες των σημερινών πολιτών, αλλά και εκείνων που θα ζήσουν στις πόλεις του μέλλοντος.
Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους Δήμους και τις Περιφέρειες, καθώς μεταφέρει τη συζήτηση για τη βιώσιμη κινητικότητα πέρα από την κατασκευή ποδηλατοδρόμων, πεζοδρομίων ή νέων συγκοινωνιακών υποδομών. Το ερώτημα πλέον είναι συνολικότερο: ποιος μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιήσει την πόλη, με ποιες συνθήκες και με ποιο κόστος;
Η κινητικότητα ως δημόσιο και κοινωνικό αγαθό
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό θεματικό πλαίσιο για το 2026, «Κινητικότητα για Όλους» σημαίνει ότι κάθε πολίτης πρέπει να έχει πρόσβαση σε βιώσιμες επιλογές μετακίνησης, ανεξάρτητα από την οικονομική του κατάσταση, τον τόπο όπου ζει ή τις σωματικές και άλλες δυνατότητές του.
Οι ανάγκες, άλλωστε, μεταβάλλονται στη διάρκεια της ζωής. Ένα παιδί, ένας νέος, ένας εργαζόμενος, ένας γονέας με καρότσι, ένας άνθρωπος με αναπηρία και ένας ηλικιωμένος αντιμετωπίζουν διαφορετικά εμπόδια στις καθημερινές τους διαδρομές.
Το ζητούμενο επομένως δεν είναι απλώς να υπάρχει ένα μέσο μεταφοράς, αλλά να μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιηθεί από όλους.
Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας καλεί τις πόλεις να αντιμετωπίσουν τις μεταφορές ως «συλλογικό αγαθό» και κοινωνικό μηχανισμό σύνδεσης των ανθρώπων και όχι αποκλειστικά ως τεχνική υποδομή.
Οι τέσσερις άξονες του «Mobility for Everyone»
Το επίσημο Fact Sheet της διοργάνωσης οργανώνει τη φετινή θεματική γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες.
1. Κινητικότητα που διευκολύνει τις συναντήσεις μεταξύ των γενεών
Ο πρώτος άξονας αφορά τη δυνατότητα ανθρώπων όλων των ηλικιών να έχουν πρόσβαση σε χώρους κοινωνικής ζωής, πολιτισμού, αναψυχής και υγείας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά μεγαλύτερη ποικιλία, αξιοπιστία και οικονομική προσιτότητα στις επιλογές μετακίνησης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται μάλιστα στην ανάγκη οι υπηρεσίες μεταφορών να λειτουργούν όχι μόνο στις ώρες αιχμής και στις καθημερινές διαδρομές προς την εργασία, αλλά:
- κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας,
- στις ώρες μειωμένης ζήτησης,
- για κοινωνικές, πολιτιστικές και άλλες μετακινήσεις.
Για έναν Δήμο αυτό μπορεί να σημαίνει, για παράδειγμα, ασφαλέστερες διαδρομές προς σχολεία, δημοτικές δομές, πολιτιστικούς χώρους και ΚΑΠΗ, καλύτερη σύνδεση απομακρυσμένων γειτονιών ή υπηρεσίες μετακίνησης για ηλικιωμένους και άτομα με περιορισμένη κινητικότητα.
2. Κινητικότητα που διευκολύνει την ανταλλαγή μεταξύ των γενεών
Ο δεύτερος άξονας επικεντρώνεται στην κοινή χρήση πόρων, γνώσεων και δεξιοτήτων.
Οι διαφορετικές ηλικιακές ομάδες μπορούν να μοιράζονται μεταφορικά μέσα, εμπειρίες αλλά και γνώσεις για το πώς κινούνται μέσα στην πόλη.
Η πρόταση περιλαμβάνει επενδύσεις τόσο σε παραδοσιακές όσο και σε νέες τεχνολογίες και τη δημιουργία περιβαλλόντων όπου διαφορετικές γενιές θα μπορούν να συνεργάζονται για τον σχεδιασμό νέων λύσεων κινητικότητας.
Εδώ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και οι ψηφιακές υπηρεσίες. Μία εφαρμογή μετακίνησης, για παράδειγμα, δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά προσβάσιμη εάν μεγάλα τμήματα ηλικιωμένων ή άλλων πολιτών δεν μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν.
Η τεχνολογία επομένως πρέπει να μειώνει και όχι να δημιουργεί νέα εμπόδια πρόσβασης.
3. Ασφαλής και άνετη μετακίνηση για όλες τις ηλικίες
Η τρίτη κατεύθυνση αφορά τη δημιουργία ασφαλών και αξιόπιστων μετακινήσεων που λαμβάνουν υπόψη τους διαφορετικούς ρυθμούς και τις διαφορετικές δυνατότητες των ανθρώπων.
Και εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της φετινής καμπάνιας προς τις τοπικές αρχές:
η βιώσιμη κινητικότητα δεν τελειώνει στον ποδηλατόδρομο ή στο πεζοδρόμιο.
Στο επίσημο κείμενο αναφέρονται συμπληρωματικές υποδομές όπως:
- δημόσιες τουαλέτες,
- καθιστικά και σημεία ανάπαυσης,
- σκίαση,
- ελεύθεροι δημόσιοι χώροι,
- παιδικές χαρές,
- πράσινο.
Όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός λειτουργικού συστήματος κινητικότητας.
Ένας ηλικιωμένος, για παράδειγμα, μπορεί να χρειάζεται ένα παγκάκι κάθε λίγα εκατοντάδες μέτρα. Ένα παιδί χρειάζεται ασφαλή διάβαση. Ένας χρήστης αναπηρικού αμαξιδίου χρειάζεται συνεχή και πραγματικά προσβάσιμη διαδρομή.
Παράλληλα, ζητείται να αποφεύγονται τόσο τα φυσικά όσο και τα ψηφιακά εμπόδια, με σαφή σήμανση, πληροφόρηση και συστήματα προσανατολισμού που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και δυνατοτήτων.
4. Η κινητικότητα που αφήνουμε στις επόμενες γενιές
Ο τέταρτος άξονας συνδέει άμεσα τον σχεδιασμό των μεταφορών με τη διαγενεακή δικαιοσύνη.
Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα για δρόμους, μεταφορές, δημόσιο χώρο, αυτοκίνητα, ποδήλατο ή περπάτημα δημιουργούν υποδομές οι οποίες θα καθορίσουν τον τρόπο ζωής των πόλεων για δεκαετίες.
Γι’ αυτό ζητείται ένας μακροπρόθεσμος σχεδιασμός που θα εξετάζει όχι μόνο τις ανάγκες των σημερινών χρηστών αλλά και τις ανάγκες των επόμενων γενεών.
Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας καλεί τις τοπικές κοινωνίες να υιοθετήσουν μια λογική foresight, δηλαδή στρατηγικής πρόβλεψης: πώς θα μετακινούνται οι άνθρωποι σε 10, 20 ή 30 χρόνια και ποιες σημερινές αποφάσεις μπορούν να εξασφαλίσουν καλύτερες πόλεις στο μέλλον;
Η νέα Στρατηγική της ΕΕ για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη
Η φετινή θεματική της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Κινητικότητας συνδέεται άμεσα με την πρώτη Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη – Strategy on Intergenerational Fairness.
Βασική επιδίωξη της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής είναι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα να εξετάζονται και ως προς τις συνέπειες που θα έχουν στις επόμενες γενιές.
Η Επιτροπή χρησιμοποιεί την έννοια ενός νέου «Intergenerational Contract» – Διαγενεακού Συμβολαίου, το οποίο στηρίζεται σε τρεις πυλώνες:
Δίκαιη χάραξη πολιτικής, με εργαλεία στρατηγικής πρόβλεψης και έναν «youth check» ώστε οι επιπτώσεις στους νέους να λαμβάνονται συστηματικά υπόψη.
Δίκαιες ευκαιρίες, με στόχο την αντιμετώπιση διακρίσεων που σχετίζονται με την ηλικία.
Δίκαιοι τόποι, ώστε η περιοχή στην οποία γεννιέται και μεγαλώνει ένας άνθρωπος να μην καθορίζει τις μελλοντικές του δυνατότητες.
Η τελευταία αυτή διάσταση έχει προφανή σχέση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς η πρόσβαση σε συγκοινωνίες, υπηρεσίες, εκπαίδευση, εργασία, υγεία και δημόσιους χώρους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται κάθε πόλη και κάθε περιφέρεια.
«Voices of the Future»: Ρόλος για Δήμους και Περιφέρειες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αυτοδιοίκηση παρουσιάζει η πρωτοβουλία «Voices of the Future», η οποία προβλέπεται να υλοποιηθεί σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών.
Μέσα από αυτήν, οι περιφερειακές και τοπικές αρχές θα κληθούν να εμπλακούν στη συζήτηση για το πώς θα διαμορφωθεί το μέλλον των περιοχών τους.
Παράλληλα, η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική προβλέπει τη δημιουργία ενός Intergenerational Fairness Index, τη διοργάνωση φόρουμ για τις δημογραφικές εξελίξεις και την ανάπτυξη εργαλείων με τα οποία οι δημόσιες διοικήσεις των κρατών-μελών θα μπορούν να ενσωματώνουν περισσότερο τη μακροπρόθεσμη σκέψη στον σχεδιασμό των πολιτικών τους.
Από τις συμβολικές δράσεις στον πραγματικό σχεδιασμό των πόλεων
Για τους Δήμους, επομένως, η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας 2026 μπορεί να αποτελέσει κάτι περισσότερο από μια εβδομάδα εκδηλώσεων, ποδηλατοδρομιών ή προσωρινών πεζοδρομήσεων.
Η πραγματική πρόκληση του «Mobility for Everyone» είναι να εξεταστεί συνολικά ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η πόλη:
Μπορεί ένα παιδί να πάει με ασφάλεια στο σχολείο;
Μπορεί ένας ηλικιωμένος να φτάσει μόνος του σε μια δημοτική υπηρεσία ή σε μια δομή υγείας;
Μπορεί ένας άνθρωπος με αναπηρία να διασχίσει χωρίς εμπόδια μια ολόκληρη διαδρομή και όχι απλώς μερικά μέτρα πεζοδρομίου;
Υπάρχει δημόσια συγκοινωνία για εκείνους που δεν μετακινούνται τις ώρες αιχμής;
Οι ψηφιακές υπηρεσίες μετακίνησης είναι πραγματικά προσβάσιμες από όλους;
Και, κυρίως, οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται σήμερα δημιουργούν μια πόλη λειτουργική και βιώσιμη και για όσους θα τη χρησιμοποιούν σε είκοσι ή τριάντα χρόνια;
Αυτό είναι ουσιαστικά και το μήνυμα της φετινής Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Κινητικότητας: η κινητικότητα δεν αφορά μόνο το πώς μετακινούμαστε. Αφορά το ποιος έχει πραγματικά δικαίωμα να συμμετέχει στη ζωή της πόλης – σήμερα αλλά και στο μέλλον.
