Μια συνολική αποτύπωση της αποτελεσματικότητας των ελληνικών Δήμων στους τομείς της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και του εσωτερικού ελέγχου επιχειρεί η νέα έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για το διαχειριστικό έτος 2025.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιώσιμη Λογιστική, Χρηματοοικονομική & Διακυβέρνηση» και αξιολόγησε το σύνολο των 332 Δήμων της χώρας, με στόχο όχι μόνο την κατάταξή τους, αλλά και την ανάδειξη των περιοχών στις οποίες η ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση εμφανίζει μεγαλύτερη ή μικρότερη διοικητική και ελεγκτική ωριμότητα.
Η μεθοδολογία της έρευνας
Η αξιολόγηση στηρίχθηκε σε ένα πολυπαραμετρικό σύστημα 16 ελεγκτικών διαδικασιών, μέσα από τις οποίες εξετάστηκε κατά πόσο κάθε Δήμος εφαρμόζει αποτελεσματικά συγκεκριμένες πρακτικές διοίκησης, οικονομικής διαχείρισης και εσωτερικού ελέγχου.
Η μεθοδολογία βασίστηκε στις αρχές των Διεθνών Προτύπων Εσωτερικού Ελέγχου, στις κατευθυντήριες αρχές του πλαισίου COSO, καθώς και στις απαιτήσεις του ν. 4795/2021 για τον εσωτερικό έλεγχο στη Δημόσια Διοίκηση. Παράλληλα, σύμφωνα με τη μελέτη, χρησιμοποιήθηκαν ελεγκτικές πρακτικές αντίστοιχες με εκείνες που ακολουθεί το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος βαθμολόγησης. Για καθεμία από τις 16 διαδικασίες καταγραφόταν δυαδικά αν αυτή θεωρείται ότι εκτελείται αποτελεσματικά ή όχι, δηλαδή με ένδειξη ✓ ή Χ. Το άθροισμα των θετικών αξιολογήσεων έδωσε την τελική βαθμολογία κάθε Δήμου, σε κλίμακα από 0 έως 16.
Οι βασικοί άξονες που εξετάστηκαν ήταν:
- οι διαδικασίες εσωτερικού ελέγχου και η αποτελεσματική εφαρμογή ελεγκτικών πρακτικών,
- η δημοσιονομική διαχείριση, με έμφαση στην εκτέλεση προϋπολογισμού, τις αναφορές και τις δαπάνες,
- η συμμόρφωση με το θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο,
- η λογοδοσία και η διαφάνεια,
- η διοικητική αποτελεσματικότητα,
- καθώς και η αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών και ψηφιακών εργαλείων.
Η μελέτη αναφέρει επίσης ότι εφαρμόστηκε συνδυασμός ποσοτικής και ποιοτικής ανάλυσης, ώστε να αποτυπωθεί όχι μόνο η τυπική ύπαρξη διαδικασιών αλλά και η αποτελεσματική λειτουργία τους.
Το πρώτο μεγάλο συμπέρασμα: Η μέση επίδοση παραμένει χαμηλή
Το σημαντικότερο ίσως εύρημα της έρευνας δεν αφορά την πρώτη θέση της κατάταξης, αλλά τη συνολική εικόνα των 332 Δήμων.
Η μέση βαθμολογία ήταν μόλις 6,91 στις 16 διαδικασίες, ενώ η διάμεσος διαμορφώθηκε στις 7/16. Η χαμηλότερη επίδοση ήταν 3/16 και η υψηλότερη 16/16.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ο μέσος ελληνικός Δήμος εμφανίζεται να εφαρμόζει αποτελεσματικά λιγότερες από τις μισές διαδικασίες που περιλαμβάνονται στο μοντέλο αξιολόγησης.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η κατανομή των βαθμολογιών. Σύμφωνα με το διάγραμμα της σελίδας 8, 120 Δήμοι συγκεντρώνουν βαθμολογία 7/16, 79 Δήμοι βρίσκονται στο 6/16 και 44 Δήμοι στο 5/16. Πρόκειται δηλαδή για μια ιδιαίτερα έντονη συγκέντρωση στη μεσαία και χαμηλή βαθμολογική ζώνη.
Σχεδόν 82% των Δήμων δεν ξεπερνούν το 8/16
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η ομαδοποίηση των Δήμων ανά βαθμολογική ζώνη που παρουσιάζεται στη σελίδα 9 της έρευνας.
Συγκεκριμένα:
- 20 Δήμοι βρίσκονται στην κατηγορία 3–4,
- 123 Δήμοι στην κατηγορία 5–6,
- 149 Δήμοι στην κατηγορία 7–8,
- 16 Δήμοι στην κατηγορία 9–10,
- 14 Δήμοι στην κατηγορία 11–12,
- μόλις 10 Δήμοι βρίσκονται στη ζώνη 13–16.
Με βάση αυτά τα στοιχεία, 292 από τους 332 Δήμους, δηλαδή περίπου το 88%, συγκεντρώνουν έως 8 βαθμούς στις 16 διαδικασίες.
Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει με σαφήνεια ότι η υψηλή διοικητική και ελεγκτική ωριμότητα εξακολουθεί να αφορά έναν σχετικά μικρό αριθμό ΟΤΑ.
Μόλις 20 Δήμοι ξεπερνούν το 12/16
Η έρευνα καταγράφει ότι μόλις 20 Δήμοι πέτυχαν βαθμολογία τουλάχιστον 12/16, ενώ μόνο 29 Δήμοιέφτασαν τουλάχιστον το 10/16.
Η απόσταση, επομένως, μεταξύ της μικρής ομάδας των Δήμων που εμφανίζουν υψηλές επιδόσεις και της μεγάλης πλειονότητας είναι σημαντική.
Στην πρώτη θέση βρίσκεται ο Δήμος Αγίων Αναργύρων – Καματερού με 16/16, δηλαδή με πλήρη κάλυψη όλων των εξεταζόμενων διαδικασιών.
Ακολουθούν:
Δήμος Αγρινίου με 15/16 και οι Δήμοι Περάματος, Λαρισαίων και Κατερίνης με 14/16.
Με 13/16 ακολουθούν οι Δήμοι Πύλου–Νέστορος, Σπάρτης, Σάμης, Κορυδαλλού και Λέρου.
Στη βαθμολογία 12/16 βρίσκονται, μεταξύ άλλων, οι τρεις μεγαλύτεροι Δήμοι της χώρας: Αθηναίων, Θεσσαλονίκης και Πειραιά.
Οι μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των 16 διαδικασιών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση των επιδόσεων ανά ελεγκτική διαδικασία.
Καμία από τις περισσότερες διαδικασίες δεν εφαρμόζεται αποτελεσματικά από μια συντριπτική πλειονότητα των Δήμων. Ακόμη και η διαδικασία με τη μεγαλύτερη διείσδυση εμφανίζει ποσοστό μόλις 56,93%.
Οι καλύτερες επιδόσεις καταγράφονται στις διαδικασίες:
- 14: 56,93%,
- 5: 56,33%,
- 7: 56,02%,
- 11: 55,12%,
- 9: 54,22%,
- 13: 53,61%,
- 1 και 10: 53,01%.
Αντίθετα, στις χαμηλότερες θέσεις βρίσκονται οι διαδικασίες:
- 12: 33,13%,
- 3: 33,73%,
- 4: 34,64%,
- 6: μόλις 7,23%,
- και 16: μόλις 0,30%, δηλαδή μόλις ένας Δήμος στους 332.
Το τελευταίο στοιχείο είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό ολόκληρης της έρευνας. Η διαδικασία 16 εμφανίζεται ουσιαστικά απούσα από το σύνολο σχεδόν των Δήμων.
Ωστόσο, στο δημοσιευμένο κείμενο της έρευνας οι διαδικασίες εμφανίζονται αριθμημένες και δεν παρατίθεται στον συγκεκριμένο πίνακα αναλυτική περιγραφή του περιεχομένου καθεμιάς. Επομένως, από το συγκεκριμένο υλικό δεν μπορεί να εξαχθεί με ασφάλεια ποια ακριβώς λειτουργία αντιπροσωπεύει η διαδικασία 16 ή η διαδικασία 6.
Τι δείχνει πραγματικά η έρευνα
Το βασικό μήνυμα δεν είναι απλώς ότι κάποιοι Δήμοι είναι «καλύτεροι» από άλλους.
Η συνολική εικόνα καταδεικνύει ότι η θεσμοθέτηση διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου, διαφάνειας και λογοδοσίας δεν σημαίνει αυτομάτως και πλήρη επιχειρησιακή εφαρμογή τους.
Η μεγάλη συγκέντρωση των Δήμων στις βαθμολογίες 5 έως 8 δείχνει ότι για σημαντικό μέρος της Αυτοδιοίκησης οι απαιτούμενοι μηχανισμοί είτε εφαρμόζονται αποσπασματικά είτε δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί με την ίδια ένταση σε όλες τις λειτουργίες.
Με αυτή την έννοια, η έρευνα αναδεικνύει ένα χάσμα διοικητικής ωριμότητας μεταξύ των Δήμων.
Υπάρχει ένας μικρός αριθμός Δήμων που φαίνεται να έχει αναπτύξει περισσότερο ολοκληρωμένα συστήματα ελέγχου και διοίκησης, την ώρα που η μεγάλη πλειονότητα εξακολουθεί να βρίσκεται σε ενδιάμεσο στάδιο.
Οι Δήμοι-πρότυπα ως σημείο αναφοράς
Στο καταληκτικό της συμπέρασμα, η έρευνα υπογραμμίζει ότι οι Δήμοι με τις υψηλότερες βαθμολογίες μπορούν να λειτουργήσουν ως παραδείγματα καλών πρακτικών για την υπόλοιπη Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η υψηλή βαθμολογία, σύμφωνα με τη μελέτη, συνδέεται με περισσότερο συστηματική εφαρμογή των διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου, μεγαλύτερη ωριμότητα σε θέματα λογοδοσίας και καλύτερη διοικητική οργάνωση.
Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια η κατανομή των βαθμολογιών αποδεικνύει ότι το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά ως διαγωνισμός μεταξύ Δήμων.
Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι να εντοπιστούν οι διαδικασίες στις οποίες εμφανίζονται οι μεγαλύτερες αδυναμίες και να διερευνηθούν οι αιτίες: ελλείψεις προσωπικού, οργανωτική ανεπάρκεια, χαμηλή ψηφιακή ωριμότητα, έλλειψη τεχνογνωσίας ή δυσκολία εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου.
Η έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, συνεπώς, προσφέρει κάτι περισσότερο από μια κατάταξη. Δημιουργεί έναν πρώτο συγκριτικό χάρτη για το πόσο πραγματικά λειτουργούν οι μηχανισμοί χρηστής διακυβέρνησης στους ελληνικούς Δήμους και αναδεικνύει ότι, παρά τα θετικά παραδείγματα, υπάρχει ακόμη σημαντική απόσταση μέχρι οι πρακτικές εσωτερικού ελέγχου, λογοδοσίας και αποτελεσματικής διοίκησης να αποτελέσουν κοινό επίπεδο λειτουργίας για το σύνολο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Δείτε σχετικά άρθρα
Υποχρεωτικός κανονισμός λειτουργίας Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου στον νέο Κώδικα
Παροχή στοιχείων όσον αφορά τις Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου
Εξειδίκευση των κριτηρίων σύστασης Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου
