Από την ομιλία του Προωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ, τα σημεία που αφορούν άμεσα ή έμμεσα την Τοπική Αυτοδιοίκηση, την περιφερειακή ανάπτυξη, τα έργα στην περιφέρεια και τις τοπικές κοινωνίες είναι αρκετά. Δεν παρουσίασε, κάποιο αυτοτελές «πακέτο για τους Δήμους» ούτε εξήγγειλε κάποια συνολική θεσμική μεταρρύθμιση της Αυτοδιοίκησης. Έδωσε πολύ μεγαλύτερο βάρος στην περιφερειακή σύγκλιση, τις υποδομές, το νερό, την πολεοδομία, τη δημοτική περιουσία, τα σχολεία και την πολιτική προστασία.
1. Κεντρικός στόχος: σύγκλιση κέντρου και περιφέρειας
Ίσως η πιο καθαρή πολιτική αναφορά του ήταν ότι, ταξιδεύοντας στην Ελλάδα, διαπίστωσε την ανάγκη όχι μόνο να συγκλίνει η χώρα με την Ευρώπη αλλά και «μέσα στην επικράτειά της να συγκλίνουν τα κέντρα με την περιφέρεια». Σύνδεσε αυτή την κατεύθυνση με την εδαφική και κοινωνική συνοχή, υποστηρίζοντας ότι η ανάπτυξη «πρέπει να αφορά όλους και πρέπει να είναι δίκαιη» και ότι πρέπει να υπάρχουν αντίστοιχες ευκαιρίες «σε πόλεις, χωριά και νησιά».
2. Ιδιαίτερη έμφαση στην ελληνική περιφέρεια
Ο πρωθυπουργός παρουσίασε σειρά φορολογικών και οικονομικών παρεμβάσεων με καθαρή περιφερειακή στόχευση. Αναφέρθηκε στην επέκταση της κατάργησης του ΕΝΦΙΑ σε επιπλέον 131 οικισμούς, ώστε –όπως είπε– η απαλλαγή να καλύπτει συνολικά περίπου 1.285 οικισμούς και 650.000 ιδιοκτήτες.
Για τη Δυτική Μακεδονία έκανε ειδική αναφορά σε αυξημένο πληθυσμιακό όριο για τις σχετικές απαλλαγές, ενώ δήλωσε ότι στόχος είναι: «να στηρίξουμε έμπρακτα την ελληνική περιφέρεια». Παράλληλα ανακοίνωσε ευνοϊκότερη μεταχείριση των τεκμηρίων για επαγγελματίες μικρών οικισμών και την κατάργηση από το 2027 του τέλους επιτηδεύματος για νομικά πρόσωπα με έδρα ή υποκαταστήματα εκτός Αττικής, με τις εξαιρέσεις που ανέφερε στην ομιλία του.
3. Γιατροί, νοσηλευτές και εκπαιδευτικοί στην περιφέρεια
Ένα μέτρο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μικρούς, νησιωτικούς και απομακρυσμένους Δήμους είναι η ενίσχυση εργαζομένων που υπηρετούν στην περιφέρεια. Ο Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 καταβάλλεται «διπλό ενοίκιο» σε εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές που υπηρετούν στην περιφέρεια, ενώ είπε ότι το μέτρο θα επαναληφθεί και το 2027. Πρόκειται ουσιαστικά για παρέμβαση που επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα προσέλκυσης και παραμονής βασικού προσωπικού σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές. Αρκετοί δήμοι είναι αναγκασμένοι να πληρώνουν οι ίδιοι τις δαπάνες αυτές και έτσι αυτό αποτελεί και ένα μέτρο ανακούφισης για τους Δήμους.
4. Αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας για τη στέγη
Αυτή είναι μία από τις πιο άμεσες αναφορές στους Δήμους. Μιλώντας για τη στεγαστική πολιτική της επόμενης περιόδου, ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι το αρμόδιο υπουργείο και ο νέος φορέας στεγαστικής πολιτικής θα επιδιώξουν «να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τη δημόσια αλλά και τη δημοτική περιουσία». Το σημείο είναι σημαντικό για την Αυτοδιοίκηση, καθώς ανοίγει τη συζήτηση για αξιοποίηση δημοτικών ακινήτων στο πλαίσιο προγραμμάτων προσιτής και κοινωνικής κατοικίας.
5. Νερό: ενοποίηση περίπου 700 φορέων
Η σημαντικότερη ίσως αναφορά με άμεσες θεσμικές επιπτώσεις στους Δήμους αφορά τη διαχείριση του νερού. Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε τη διαχείριση των υδάτων «τεράστιο εθνικό στοίχημα» για την επόμενη τετραετία και είπε ότι πρέπει να υπάρξει:
- ενοποίηση περίπου 700 διάσπαρτων φορέων, εκτός ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ,
- κεντρικός σχεδιασμός των έργων,
- ψηφιακή παρακολούθηση των απωλειών,
- σύνδεση των τελών με την ορθολογική χρήση του νερού.
Το συγκεκριμένο σημείο αφορά ευθέως τις ΔΕΥΑ και γενικότερα τις δημοτικές υπηρεσίες ύδρευσης, αν και στην ομιλία δεν παρουσιάστηκε αναλυτικά το θεσμικό μοντέλο που θα ακολουθηθεί.
6. Πολεοδομίες: μετάπτωση στο Εθνικό Κτηματολόγιο
Στο κεφάλαιο για την «πράσινη και ανθεκτική Ελλάδα» αναφέρθηκε και στη μεγάλη αλλαγή στις πολεοδομικές υπηρεσίες: «η μετάπτωση των πολεοδομιών στο Εθνικό Κτηματολόγιο». Πρόκειται για εξέλιξη με άμεση σχέση με τους Δήμους και τις σημερινές Υπηρεσίες Δόμησης, την οποία ο πρωθυπουργός ενέταξε στις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της επόμενης περιόδου.
7. Πολιτική Προστασία και κλιματική ανθεκτικότητα
Ο Μητσοτάκης επανέφερε ως βασικό στόχο την περαιτέρω ενίσχυση της Πολιτικής Προστασίας. Παράλληλα συνέδεσε την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης με:
- τον πολεοδομικό σχεδιασμό,
- τα βιοκλιματικά κτίρια,
- τη διαχείριση των υδάτινων πόρων,
- την έξυπνη γεωργία,
- την ενεργειακή μετάβαση,
- την εδαφική συνοχή,
- τη νησιωτικότητα και
- την ορεινότητα.
Ειδικά για ορεινές και νησιωτικές περιοχές είπε ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν ως συγκριτικά πλεονεκτήματα στο πλαίσιο της νέας αναπτυξιακής πολιτικής.
8. Σχολικά κτίρια – πάνω από 700 παρεμβάσεις
Στον τομέα των σχολικών υποδομών, που έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Δήμους, ανέφερε ότι μέσω του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου» έχουν ήδη γίνει παρεμβάσεις σε περισσότερα από 700 σχολεία σε όλη τη χώρα.
Έδωσε έμφαση:
- στην αναβάθμιση των κτιριακών εγκαταστάσεων,
- στην προσβασιμότητα,
- στους αθλητικούς χώρους και τα γήπεδα.
Παράλληλα έκανε ειδική αναφορά στα 17 νέα σχολεία της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, τα οποία κατασκευάστηκαν μέσω ΣΔΙΤ.
9. Μεγάλα έργα στην Περιφέρεια
Στον απολογισμό των υποδομών αναφέρθηκε ονομαστικά σε μεγάλα έργα:
Θεσσαλονίκη
- ολοκλήρωση του Μετρό με τους 18 σταθμούς,
- σχεδιασμός επέκτασης προς τη βορειοδυτική Θεσσαλονίκη,
- Flyover,
- ανάπλαση της ΔΕΘ,
- δημιουργία μεγάλου πάρκου και νέου εκθεσιακού κέντρου.
Οδικοί άξονες
- Πάτρα – Πύργος,
- Ε65, τον οποίο συνέδεσε ειδικά με την άρση της απομόνωσης της Δυτικής Μακεδονίας.
Για την ανάπλαση της ΔΕΘ είπε μάλιστα ότι η κυβέρνηση έλαβε υπόψη τους προβληματισμούς της πόλης και έκανε ειδική αναφορά στον δήμαρχο Θεσσαλονίκης.
10. Νέα Τούμπα και ανάπλαση της περιοχής
Ανακοίνωσε κρατική στήριξη για τη Νέα Τούμπα, με στόχο –όπως είπε– την έναρξη των εργασιών το καλοκαίρι του 2027. Δεν αναφέρθηκε μόνο στο γήπεδο, αλλά έκανε λόγο και για:«μία ολόκληρη αναβαθμισμένη περιοχή». Άρα παρουσίασε το έργο και ως παρέμβαση αστικής ανάπτυξης για τη Θεσσαλονίκη.
11. Περιφερειακή υγεία
Αναφέρθηκε επίσης στις ευρύτερες δημόσιες υποδομές:
- ανακαίνιση 80 νοσοκομείων,
- ανακαίνιση 156 Κέντρων Υγείας,
- νέο αιματολογικό κέντρο στο Παπανικολάου Θεσσαλονίκης.
Οι παρεμβάσεις δεν είναι αυτοδιοικητικές αρμοδιότητες, αλλά έχουν προφανή επίπτωση στην ποιότητα ζωής και την ελκυστικότητα των περιφερειακών και τοπικών κοινωνιών.
12. Πρωτογενής τομέας – «να αναγεννηθεί η περιφέρεια»
Εξαιρετικά ισχυρή ήταν η σύνδεση του αγροτικού τομέα με την περιφερειακή ανάπτυξη. Ο ίδιος χρησιμοποίησε χαρακτηριστικά τη διατύπωση: «ο πρωτογενής τομέας ώστε η περιφέρεια να αναγεννηθεί». Έθεσε ως προτεραιότητες:
- αύξηση παραγωγικότητας ανά στρέμμα και εργαζόμενο,
- αναδασμούς,
- γεωπληροφοριακό μητρώο αγροτικής γης,
- γεωργία ακριβείας,
- περισσότερα θερμοκήπια,
- συνεργατικά σχήματα,
- αγροδιατροφικά κέντρα και logistics σε όλη τη χώρα,
- αγροτικά λύκεια και νέα αγροτικά εκπαιδευτικά κέντρα.
Παράλληλα ανακοίνωσε σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις για επαγγελματίες αγρότες.
13. Νησιά και ηλεκτρικές διασυνδέσεις
Ο Μητσοτάκης συνέδεσε τη μείωση του ενεργειακού κόστους και με τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών.
Υποστήριξε ότι οι επενδύσεις στις ΑΠΕ και τις διασυνδέσεις έχουν συμβάλει στη μείωση του κόστους και στην αλλαγή της χώρας από εισαγωγέα σε εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας.
Η πολιτική αυτή έχει προφανή διάσταση περιφερειακής και νησιωτικής ανάπτυξης.
14. Προσχολική φροντίδα – 50.000 επιπλέον vouchers
Στο κοινωνικό σκέλος της επόμενης τετραετίας ανακοίνωσε στόχο για:
50.000 επιπλέον δικαιούχους vouchers προσχολικής φροντίδας, καθώς και επέκταση του θεσμού των «Νταντάδων της Γειτονιάς».
Το θέμα αφορά άμεσα τους Δήμους λόγω της λειτουργίας δημοτικών βρεφονηπιακών και παιδικών σταθμών και της συμμετοχής τους στα σχετικά προγράμματα.
15. Δημόσιες συμβάσεις και Τεχνητή Νοημοσύνη
Υπάρχει ακόμη μία αναφορά που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τις δημοτικές υπηρεσίες.
Ο πρωθυπουργός είπε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στις δημόσιες συμβάσεις, ώστε να βελτιωθεί «η αποδοτικότητα του τρόπου με τον οποίον προκηρύσσουμε έργα και κάνουμε δημόσιες συμβάσεις». Παράλληλα ανακοίνωσε στόχο όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι μέσα στα επόμενα τρία χρόνια να εκπαιδευτούν στη χρήση εργαλείων AI. Η κατεύθυνση αυτή, παρότι δεν εξειδικεύτηκε για τους ΟΤΑ, προφανώς μπορεί να αφορά και το προσωπικό των Δήμων.
Συμπέρασμα για την Αυτοδιοίκηση
Από την ομιλία προκύπτει ότι ο Μητσοτάκης δεν άνοιξε στη ΔΕΘ ένα συνολικό θεσμικό κεφάλαιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση: δεν έκανε, για παράδειγμα, συγκεκριμένες εξαγγελίες για ΚΑΠ, προσλήψεις στους Δήμους, οικονομική αυτοτέλεια, αρμοδιότητες, νέο εκλογικό σύστημα ή νέο μοντέλο διοίκησης Δήμων και Περιφερειών.
Αντίθετα, η Αυτοδιοίκηση βρίσκεται μέσα σε πολλές από τις πολιτικές που ανακοίνωσε για την περίοδο έως το 2030: νερό, πολεοδομίες, δημοτική περιουσία και στέγη, σχολικές υποδομές, πολιτική προστασία, ανθεκτικότητα, περιφερειακή ανάπτυξη, νησιωτικότητα, ορεινότητα, προσχολική φροντίδα, δημόσιες συμβάσεις και μεγάλα τοπικά έργα. Ιδιαίτερα σημαντικές για τους Δήμους φαίνονται οι εξαγγελίες για την ενοποίηση των φορέων ύδρευσης, τη μετάπτωση των πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο και την αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας για τη στεγαστική πολιτική.
